Học thiết kế chip giữa 'cơn sóng' AI - Thanh Niên

Ông Phil Bishop, Phó chủ tịch phụ trách Tiếp thị doanh nghiệp của Cadence, tập đoàn công nghệ Mỹ có trụ sở tại Thung lũng Silicon, chuyên cung cấp các công cụ thiết kế chip bán dẫn, chia sẻ với Thanh Niên về tương lai nghề nghiệp của kỹ sư bán dẫn và cơ hội dành cho VN.

Một thế hệ kỹ sư bán dẫn đang được đào tạo tại Việt Nam, trong bối cảnh ngành công nghiệp này được kỳ vọng trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới của đất nước. Các trường đại học mở rộng chương trình đào tạo vi mạch, doanh nghiệp công nghệ tìm kiếm nhân lực thiết kế chip, còn Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo 50.000 nhân lực cho ngành bán dẫn vào năm 2030. Đây là kế hoạch đầy tham vọng, đặt ra yêu cầu lớn đối với hệ thống giáo dục ĐH trong những năm tới. Nhưng cũng chính lúc những cánh cửa nghề nghiệp đang rộng mở, trí tuệ nhân tạo (AI) lại tạo ra một câu hỏi không dễ trả lời: Nếu AI có thể tham gia thiết kế chip, thậm chí thực hiện phần lớn quy trình một cách tự động, liệu những kỹ sư được đào tạo hôm nay có còn nhiều cơ hội việc làm khi ra trường?

Tôi mang câu hỏi này đến cuộc gặp ông Phil Bishop, Phó chủ tịch phụ trách Tiếp thị doanh nghiệp của Cadence. Ông Bishop đã có 40 năm làm việc trong ngành công nghiệp bán dẫn, trải qua nhiều vị trí từ kỹ thuật, nghiên cứu và phát triển, kinh doanh đến chiến lược doanh nghiệp. Trong 14 năm tại Cadence, ông từng đảm nhiệm nhiều vị trí lãnh đạo, hiện phụ trách hoạt động tiếp thị doanh nghiệp trên toàn cầu và mạng lưới học thuật của Tập đoàn. Công việc đưa ông đến với các doanh nghiệp thiết kế chip, những trường ĐH đào tạo kỹ sư và cả những thị trường bán dẫn mới nổi như VN.

AI có thay thế kỹ sư thiết kế chip?

Ông Bishop bắt đầu câu trả lời bằng một câu chuyện cách đây hàng chục năm, khi ngành tự động hóa thiết kế điện tử (EDA) hình thành. Suốt nhiều thập niên, những công cụ EDA được phát triển để giúp con người thực hiện các công việc thiết kế ngày càng phức tạp, giảm bớt những thao tác thủ công và nâng cao năng suất.

"Trong khoảng 35 - 40 năm, ngành EDA chủ yếu tập trung vào tự động hóa, cố gắng thực hiện nhiều công việc hơn những gì con người có thể làm bằng tay. Nhưng điều đang thay đổi mạnh mẽ là sự chuyển dịch từ những công cụ trợ lý AI sang AI có khả năng tự chủ thực hiện tác vụ. Một hệ thống trên chip rất phức tạp trước đây mất 2 năm để thiết kế thì nay có thể chỉ cần 1 năm, 9 tháng, thậm chí 6 tháng. Mọi thứ đang tăng tốc và AI thực sự đang làm thay đổi cấu trúc của ngành công nghiệp này. Tôi nghĩ AI chủ yếu sẽ thay đổi cách các kỹ sư làm việc. Vẫn luôn cần có sự tham gia nhất định của con người. Tôi không nghĩ AI sẽ thay thế các kỹ sư, mà nó sẽ tăng cường năng lực của họ, thay đổi cách họ làm việc, những gì họ có thể làm và cách họ thiết kế. Nhờ đó, chúng ta có thể phát triển những thiết bị cực kỳ phức tạp với tốc độ nhanh hơn rất nhiều", ông nói.

Điều đáng chú ý là khi được hỏi sinh viên VN nên tập trung vào những kỹ năng nào để xây dựng sự nghiệp thiết kế chip trong 5 năm tới, ông Bishop không bắt đầu bằng AI hay những công nghệ đang được nhắc đến nhiều nhất. Ông nói đến toán học, khoa học và kỹ thuật điện. Theo ông, kiến thức nền tảng về khoa học và toán học là điều căn bản đối với một kỹ sư bán dẫn. Sinh viên sau đó có thể đi sâu vào kỹ thuật điện để mở rộng cơ hội làm việc trong thiết kế, sản xuất, lắp ráp, kiểm thử hoặc sử dụng các công cụ công nghệ. Ông tin rằng đây vẫn sẽ là một ngành nghề có triển vọng lâu dài, đủ để những kỹ sư trẻ xây dựng sự nghiệp trong nhiều thập niên tới.

Ông Phil Bishop, Phó chủ tịch Tập đoàn Cadence, nhận định Việt Nam có cơ hội hình thành chuỗi cung ứng bán dẫn hoàn chỉnh vào năm 2030, từ thiết kế, sản xuất đến đóng gói chip

Hơn 50 trường ĐH tại VN tiếp cận công nghệ Cadence

Nhắc đến Cadence, nhiều người có thể chưa quen thuộc với tên tuổi doanh nghiệp này như những hãng sản xuất chip hay thiết bị điện tử nổi tiếng. Bởi Cadence không tập trung vào việc bán những con chip thành phẩm, mà cung cấp công nghệ giúp các doanh nghiệp thiết kế chúng. Ông Bishop giới thiệu Cadence là một công ty phần mềm tính toán, chuyên về tự động hóa thiết kế điện tử. Những công cụ của doanh nghiệp được sử dụng để phát triển chip bán dẫn tiên tiến và các hệ thống điện tử phức tạp. Bên cạnh phần mềm, Cadence còn cung cấp các nền tảng phần cứng phục vụ mô phỏng, kiểm chứng thiết kế và phát triển sản phẩm, như Millennium, Palladium và Protium. Nhưng với các trường ĐH, Cadence lại có cách tiếp cận khác.

Thay vì bán giấy phép sử dụng như với doanh nghiệp, tập đoàn thường cung cấp phần mềm miễn phí, đồng thời tổ chức đào tạo và hỗ trợ giảng viên đưa công cụ vào chương trình giảng dạy. Theo ông Bishop, Cadence đã hợp tác với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) từ năm 2023 và thông qua chương trình này, phần mềm cùng các khóa đào tạo của doanh nghiệp đã được cung cấp cho hơn 50 trường ĐH tại VN.

"Chúng tôi cung cấp các khóa đào tạo trực tuyến miễn phí và những chứng chỉ dành cho sinh viên. Các em có thể học thiết kế mạch tương tự, thiết kế mạch số, xác minh thiết kế và nhiều công đoạn khác trong quá trình phát triển chip bán dẫn. Chúng tôi cũng đào tạo giảng viên. Hiện đã có 5 giảng viên tại một trường ĐH ở TP.HCM sử dụng công cụ Cadence để giảng dạy. Trong 1 - 2 năm tới, chúng tôi sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác với nhiều trường và nhiều giảng viên hơn nữa", ông Bishop cho biết.

Cơ hội để VN không chỉ gia công, lắp ráp chip

Khi nói về thị trường VN, ông Bishop nhiều lần nhắc đến cơ hội hình thành một hệ sinh thái bán dẫn đầy đủ. Theo ông, ngành công nghiệp bán dẫn trong nước đang ở giai đoạn đầu phát triển, nhưng đã có những điều kiện thuận lợi từ lực lượng kỹ sư trẻ, sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ và những chính sách đầu tư của Chính phủ. Tuy nhiên, điều ông Bishop đặc biệt quan tâm là khả năng VN tự phát triển sản phẩm bán dẫn, thay vì chỉ tham gia những công đoạn do doanh nghiệp nước ngoài đặt hàng.

"Tôi nghĩ một trong những cơ hội quan trọng là có thêm nhiều kỹ sư VN tự đưa ra ý tưởng sản phẩm, có thể làm việc với các doanh nghiệp lớn nhưng không chỉ với vai trò cung cấp dịch vụ, mà là tạo ra những sản phẩm của chính mình. Mục tiêu là đến một thời điểm nào đó, một kỹ sư có thể phát triển ý tưởng thiết kế ngay tại VN, sử dụng những công cụ như của Cadence để tạo ra con chip, sau đó đưa đến một nhà máy chế tạo bán dẫn như cơ sở mà Viettel đang đầu tư, tiếp tục lắp ráp, kiểm thử, đóng gói và tích hợp vào hệ thống ngay tại VN", ông Bishop chia sẻ.

Sau 40 năm làm việc trong ngành công nghiệp bán dẫn, ông Bishop nhìn VN hiện nay và liên tưởng đến Trung Quốc khoảng 20 năm trước. Ông cho rằng những kỹ sư trẻ lựa chọn ngành bán dẫn hôm nay đang có cơ hội xây dựng sự nghiệp lâu dài, cùng với sự phát triển của thị trường trong nhiều thập niên tới.

Trở lại câu hỏi ban đầu, AI có thay thế kỹ sư thiết kế chip hay không, câu trả lời của ông Bishop là không, ít nhất không phải theo cách mà nhiều người đang lo ngại. Nhưng những gì ông chia sẻ cũng cho thấy ngành công nghiệp này sẽ không chờ những người trẻ tốt nghiệp rồi mới bắt đầu thay đổi. Khi sinh viên đang học những kiến thức đầu tiên về thiết kế vi mạch, các doanh nghiệp đã sử dụng AI để rút ngắn đáng kể thời gian phát triển sản phẩm. Có lẽ, cơ hội lớn nhất của thế hệ kỹ sư mới nằm ở chỗ họ được tiếp cận cuộc chuyển đổi ấy ngay từ giảng đường, khi tương lai của ngành bán dẫn VN vẫn đang trong những năm đầu định hình.