Đại biểu Quốc hội đề xuất cấm bán thuốc lá cho người sinh từ năm 2010

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Đại biểu Quốc hội đề nghị bổ sung quy định cấm bán, cung cấp thuốc lá cho người sinh từ ngày 1.1.2010 trở về sau, áp dụng từ năm 2028.

Chiều 9.11, thảo luận về dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) đề xuất bổ sung quy định cấm bán thuốc lá cho người sinh từ năm 2010.

Nêu ý kiến tại hội trường, đại biểu Lê Hoàng Anh bày tỏ sự trăn trở về thiệt hại do thuốc lá gây ra, như năm 2022 là hơn 108.000 tỉ đồng, bằng 1,14% GDP. Con số này gấp khoảng 6 lần nộp ngân sách bình quân của cả ngành, tức "thu một đồng, xã hội trả lại khoảng 6 đồng".

Do đó, ông đề xuất cần có quy định về lộ trình giảm sản lượng thuốc lá, theo hướng tổng sản lượng được phép hằng năm không vượt năm trước liền kề, giao Chính phủ quyết định nhịp độ giảm.

Đặc biệt, ông Lê Hoàng Anh đề xuất bổ sung quy định cấm bán, cung cấp thuốc lá cho người sinh từ ngày 1.1.2010 trở về sau; đồng thời cấm người sinh từ ngày 1.1.2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá. Áp dụng từ ngày 1.1.2028.

Theo vị đại biểu, nếu tuân thủ tốt việc cấm hút thuốc lá theo thế hệ, đến năm 2045 có khoảng 3,07 triệu nam giới không rơi vào nghiện thuốc lá, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới giảm còn khoảng 21%, sớm hơn 22 năm so với giữ nguyên như hiện hành.

Chi phí tuân thủ đối với chính sách này cũng thấp và có độ chính xác cao, khi người bán chỉ cần đối chiếu năm sinh trên thẻ căn cước hoặc VNeID với mốc thời gian cố định, thay vì phải tính xem bao nhiêu tuổi. Việc cấm cả hành vi bán và hành vi mua còn giúp ngăn chặn nguy cơ mua hộ, thị trường "ngầm", bảo đảm hiệu quả toàn diện hơn.

Đề xuất 21 tuổi mới được hút thuốc lá

Cùng thảo luận về dự án luật, đại biểu Nguyễn Hải Long (đoàn TP.Đà Nẵng) dẫn các báo cáo và số liệu từ Bộ Y tế cho thấy mỗi năm có 100.000 người tử vong vì khói thuốc, tức trung bình cứ 1.000 người thì có 1 người chết, phản ánh hậu quả từ việc hút thuốc lá là rất lớn.

Trong đó, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới 15 - 19 tuổi là 5,46%, đến 20 - 24 tuổi là 32,6%, gần 6 lần, số liệu năm 2021.

Theo ông Long, lứa tuổi 18 - 21 là lúc thanh niên rời gia đình, có tiền riêng, sống giữa nhóm bạn mới, lại là lứa tuổi chưa được bảo vệ.

Các kết quả nghiên cứu quốc tế cũng chỉ ra rằng, não bộ ở tuổi vị thành niên và thanh niên đặc biệt dễ bị nicotine gây nghiện, bắt đầu hút càng sớm thì nghiện càng sâu, càng khó bỏ. Nếu nâng lên 19 tuổi thì tỷ lệ hút thuốc giảm 3%, lên 21 tuổi giảm 12%, lên 25 tuổi giảm 16%.

Vị đại biểu nhấn mạnh, luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá ban hành từ năm 2012, 14 năm sau mới sửa đổi, nếu lần này không thay đổi về giới hạn tuổi mà tiếp tục chờ, đồng nghĩa mỗi năm sẽ có thêm hàng ngàn thanh niên sử dụng thuốc lá.

Để kịp thời ngăn chặn, ông Long đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi, theo lộ trình tiến dần từ 19 đến 21 tuổi, mỗi mốc có hiệu lực từ ngày 1.1 hàng năm, bắt đầu từ năm 2028.

"Ai chưa hút đến 21 tuổi thì phần lớn sẽ không hút suốt đời", đại biểu nhận định và cho biết đến nay ít nhất 15 nước đã áp dụng mốc 21 tuổi.

Theo số liệu ước tính từ tổng tiêu thụ năm 2020, mỗi năm người Việt chi khoảng 49.000 tỉ đồng để mua thuốc lá. Trong khi đó, tổng chi phí liên quan đến khám chữa bệnh, ốm đau và tử vong sớm do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá là 108.000 tỉ đồng mỗi năm.

Có đến 25 căn bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá bao gồm đột quỵ, mạch vành, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, ung thư phổi..., là những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở Việt Nam.

Thảo luận về dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá chiều 9.11, đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) đề xuất cấm hoàn toàn việc mua bán và sử dụng thuốc lá đối với công dân sinh từ ngày 1.1.2010 trở về sau, dự kiến áp dụng từ năm 2028. Theo đại biểu, thiệt hại do thuốc lá gây ra năm 2022 lên tới hơn 108.000 tỉ đồng, tương đương 1,14% GDP và gấp khoảng 6 lần mức nộp ngân sách bình quân của ngành này. Chính sách cấm theo thế hệ ước tính giúp ngăn chặn khoảng 3,07 triệu nam giới nghiện thuốc lá vào năm 2045, đồng thời giảm chi phí thực thi nhờ việc đối chiếu năm sinh cố định trên căn cước hoặc ứng dụng VNeID. Cùng phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Hải Long (đoàn TP.Đà Nẵng) dẫn chứng số liệu của Bộ Y tế cho thấy mỗi năm có 100.000 người tử vong vì khói thuốc. Đáng chú ý, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới tăng vọt từ 5,46% ở nhóm 15 đến 19 tuổi lên 32,6% ở nhóm 20 đến 24 tuổi do đây là giai đoạn thanh niên bắt đầu độc lập tài chính nhưng não bộ lại rất dễ tổn thương trước chất nicotine. Từ thực tiễn đó, đại biểu Nguyễn Hải Long kiến nghị lộ trình nâng độ tuổi được mua thuốc lá từ 18 lên 21 tuổi, triển khai từng bước từ năm 2028 để bảo vệ giới trẻ. Các nghiên cứu quốc tế chỉ ra việc nâng giới hạn lên 21 tuổi có thể giúp tỷ lệ hút thuốc giảm 12%, tương tự mô hình đã được ít nhất 15 quốc gia ban hành. Sau 14 năm thực thi luật hiện hành, những đề xuất siết chặt giới hạn độ tuổi và sản lượng được kỳ vọng sẽ tạo bước ngoặt căn cơ nhằm giảm thiểu tổn thất kinh tế và sức khỏe cộng đồng.