Khẳng định chủ quyền văn hóa Việt Nam trên không gian số
Phát biểu trong phiên thảo luận của Quốc hội về tình hình kinh tế-xã hội sáng 31/10, đại biểu Quốc hội Đỗ Chí Nghĩa (Đoàn Đắk Lắk) đề cập đến một hiện tượng đang xâm lấn mạnh mẽ đời sống xã hội, đó là dòng phim ngắn với lượng người xem đông đảo.
Đại biểu cho biết, trong gia đình, trên đường phố, các chuyến xe hay khu chợ dân sinh, có thể dễ dàng bắt gặp hình ảnh người dân ở nhiều lứa tuổi chăm chú theo dõi các bộ phim ngắn trên điện thoại.
"Khi hàng triệu người Việt Nam xem phim ngắn mỗi ngày, chúng ta đang nhìn thấy một nguy cơ văn hóa cần kiểm soát hay một thị trường công nghiệp văn hóa đang hình thành mà chưa được nhận diện và khai thác đúng mức?", đại biểu đặt câu hỏi.
Theo đại biểu, có một bộ phận sản phẩm phim ngắn chạy theo tình tiết giật gân, bạo lực, phản cảm để thu hút lượt xem và kiếm tiền. Những nội dung độc hại đó cần được ngăn chặn, nhưng nếu chỉ nhìn vào mặt trái để tăng cường kiểm soát, Việt Nam có thể bỏ lỡ một cơ hội phát triển.
Dẫn chứng thị trường phim ngắn quy mô tỷ USD tại Trung Quốc, đại biểu cho rằng loại hình này đã hình thành hệ sinh thái sản xuất, kinh doanh nội dung quy mô lớn, tạo doanh thu và việc làm cho nhiều lĩnh vực sáng tạo. Đây là kinh nghiệm có thể nghiên cứu, tiếp thu chọn lọc để biến thị trường phim ngắn thành một nguồn lực phát triển mới chứ không phải chỉ tràn ngập nỗi lo về thứ rác văn hóa gây nghiện.
Từ câu chuyện phim ngắn, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa đặt vấn đề về mức độ đầu tư cho việc đưa văn hóa Việt Nam hiện diện và cạnh tranh trên môi trường truyền thông mới. Trong khi nguồn lực dành cho bảo tồn văn hóa được quan tâm, cần chú trọng hơn nữa các chính sách đào tạo đội ngũ sáng tạo, hỗ trợ sản xuất, bảo vệ bản quyền và phát triển nền tảng phân phối nội dung Việt Nam.
Điều này đặc biệt quan trọng trước nguy cơ các nền tảng nước ngoài khai thác thị trường, nắm giữ dữ liệu khán giả và hưởng phần lớn giá trị kinh tế, trong khi người Việt chủ yếu đóng vai trò khán giả.
Theo đại biểu, quản lý nội dung độc hại là trách nhiệm của Nhà nước, nhưng kiến tạo một thị trường sáng tạo cũng là trách nhiệm cho phát triển. Thước đo năng lực quản lý văn hóa không chỉ là ngăn chặn được bao nhiêu sản phẩm xấu, mà còn là tạo điều kiện cho bao nhiêu sản phẩm tốt ra đời, bao nhiêu tài năng được phát triển và bao nhiêu giá trị văn hóa Việt Nam được chuyển hóa thành tài sản kinh tế.
Trong thời đại số, văn hóa không chỉ hiện diện trong bảo tàng, rạp chiếu phim, không gian di sản, mà còn từng ngày lan tỏa trên điện thoại thông minh, các nền tảng xuyên biên giới, qua phim ngắn, âm nhạc, trò chơi điện tử và nhiều hình thức sáng tạo mới.
Đại biểu nhấn mạnh, phát triển công nghiệp văn hóa trên không gian số mang ý nghĩa chiến lược: khẳng định chủ quyền văn hóa Việt Nam trên không gian số. Vấn đề không chỉ là thị phần hay doanh thu thuộc về ai, mà quan trọng hơn là ai đang kể những câu chuyện về đất nước chúng ta, những giá trị nào đang được lan tỏa đến thế hệ trẻ, và ai có khả năng định hình thị hiếu, nhận thức và trí tưởng tượng của công chúng.
Nghị quyết số 25-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới đặt ra yêu cầu chuyển trọng tâm từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội, tiến hành công tác tư tưởng đồng bộ trên cả không gian thực và không gian số. Đại biểu đoàn Đắk Lắk cho rằng, muốn dẫn dắt nhận thức, trước hết phải thu hút được sự chú ý của công chúng. Một thông điệp đúng nhưng không đến được với giới trẻ thì hiệu quả sẽ rất hạn chế.
Cần hình thành hệ sinh thái phát triển công nghiệp văn hóa số
Để phát triển công nghiệp văn hóa trong bối cảnh mới, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa đề xuất 3 định hướng trọng tâm.
Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế quản lý nội dung số theo từng loại hình và mức độ rủi ro, trong đó chú trọng xử lý nghiêm nội dung vi phạm, bảo vệ người sử dụng, nhất là trẻ em, nhưng không tạo rào cản không cần thiết đối với sáng tạo.
Thứ hai, chuyển mạnh từ tư duy chỉ quản lý sang tư duy kiến tạo. Nhà nước cần có cơ chế đặt hàng, tuyển chọn công khai, hỗ trợ cạnh tranh các dự án phim ngắn, phim AI khai thác lịch sử, văn hóa, di sản và con người Việt Nam.
Thứ ba, phát triển hệ sinh thái gắn sáng tạo với thị trường. Chú trọng bảo vệ bản quyền, đào tạo nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp và kết nối phân phối quốc tế, để người sáng tạo sống được bằng nghề, sản phẩm văn hóa Việt Nam có thể đi ra thế giới.
Đại biểu đặc biệt nhấn mạnh, đưa những câu chuyện lịch sử, giá trị yêu nước và bản sắc dân tộc lên không gian mạng không có nghĩa là làm công tác tuyên truyền theo cách cũ trên một phương tiện mới. Điều quan trọng là tạo ra những sản phẩm thực sự hấp dẫn, có chất lượng nghệ thuật và sức sáng tạo, để công chúng tự nguyện đón nhận và chia sẻ.
Minh họa cho quan điểm này, đại biểu dẫn câu chuyện bộ phim hoạt hình ngắn từng giành Giải thưởng Oscar 2019 khai thác hình ảnh chiếc bánh bao sống dậy thành một đứa trẻ, qua đó kể câu chuyện giản dị nhưng lay động về tình mẫu tử, sự gắn kết gia đình và khoảng cách thế hệ. Từ một biểu tượng văn hóa ẩm thực bình dị, bộ phim đã tạo nên câu chuyện có sức hấp dẫn toàn cầu.
Đại biểu cho rằng, trong kỷ nguyên số, một quốc gia không chỉ cần bảo vệ lãnh thổ, bảo vệ dữ liệu, mà còn phải quan tâm bảo vệ và phát triển không gian văn hóa của mình.
Phim ngắn, cũng như nhiều sản phẩm văn hóa mới, sản phẩm văn hóa trên không gian số, với khả năng tiếp cận hàng triệu người trong thời gian rất ngắn, đang trở thành một mặt trận mới của cuộc cạnh tranh về nội dung, bản sắc và sức mạnh mềm quốc gia.
Phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ để hình thành thêm một ngành kinh tế, mà còn để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển, bản sắc trở thành lợi thế cạnh tranh và sức sáng tạo của người Việt trở thành sức mạnh quốc gia.
Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI
Bộ trưởng Bộ Tài chính giải trình về tăng trưởng, ngân sách và đầu tư công
Đại biểu Quốc hội: Khai thác thị trường phim ngắn thành một nguồn lực phát triển mới
Chuyển hóa nguồn lực thành động lực tăng trưởng hai con số
VĂN TOẢN