Sáng 27.10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về bộ luật Hình sự (sửa đổi). Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Bộ Công an), tán thành chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chủ động khai báo và chấp nhận hình phạt được đề nghị trong dự thảo.
Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ
ẢNH: QUOCHOI.VN
Lý giải từ thực tiễn công tác công an, theo ông Hải, chính sách hình sự cần tạo động lực để người phạm tội hợp tác thực chất và khắc phục hậu quả sớm. Khi một vụ án xảy ra, người phạm tội cần bị xử lý nghiêm minh, còn người bị hại mong sự thật sớm được làm rõ, tài sản sớm được thu hồi và hậu quả sớm được khắc phục.
Ông Dương Đức Hải dẫn ví dụ, trong một vụ lừa đảo nhiều người, người phạm tội chủ động khai rõ nơi cất giấu tài sản, cung cấp thông tin giúp ngăn ngừa việc tẩu tán và tích cực bồi thường thì sự hợp tác ấy cần được ghi nhận tương xứng.
Về cơ chế khoan hồng, ông Hải cho rằng phải vận hành cùng những đảm bảo vững chắc về quyền con người và công lý. Trước đó, có ý kiến lo ngại việc gắn khoan hồng với nhận tội và chấp nhận hình phạt có thể tạo ra sức ép đối với người bị buộc tội. Theo ông Hải, khi hoàn thiện đồng bộ bộ luật Hình sự và bộ luật Tố tụng hình sự, phải đảm bảo rõ 3 nguyên tắc:
Một là, sự lựa chọn phải thực sự tự nguyện. Người bị buộc tội phải được giải thích đầy đủ về quyền, điều kiện và hệ quả pháp lý, đồng thời được đảm bảo quyền bào chữa. Người không nhận tội hoặc không đồng ý với hình phạt được đề nghị vẫn được đảm bảo đầy đủ các quyền và được xem xét các căn cứ giảm nhẹ khác nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện.
Hai là, lời nhận tội phải được kiểm chứng bằng chứng cứ; trách nhiệm chứng minh tội phạm vẫn thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng.
Ba là, tòa án quyết định độc lập về tội danh và hình phạt. Việc chấp nhận hình phạt được đề nghị không thay thế phán quyết của tòa án.
Cũng theo ông Hải, khoan hồng phải gắn với sự cân bằng và bảo vệ người bị hại. Không thể hiểu rằng cứ nhận tội, chấp nhận hình phạt là được giảm sâu, hay có tiền bồi thường là được hưởng cơ chế đặc biệt tự nguyện nhận tội.
“Khi xem xét khoan hồng phải đánh giá toàn diện tính chất hành vi, mức độ lỗi, sự hợp tác và các điều kiện luật định. Đồng thời, quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại phải được bảo đảm, không để họ chịu sức ép phải chấp nhận sự dàn xếp bất lợi”, thiếu tướng Hải nhấn mạnh.
Lời khai nhận tội không phải chứng cứ duy nhất để kết tội, buộc tội
Đại biểu Lê Văn Đông, Viện trưởng Viện KSND TP.HCM, thì đề xuất tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị là một căn cứ khoan hồng có bản chất pháp lý và mục tiêu chính sách riêng, không đồng nhất với các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Đại biểu Lê Văn Đông, Viện trưởng Viện KSND TP.HCM
ẢNH: QUOCHOI.VN
Tuy nhiên, theo ông, không thể đồng nhất cơ chế này với các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Quy định bổ sung tại khoản 1 điều 57 tại dự luật nhằm xác lập một trường hợp riêng để khoan hồng gắn với thủ tục tố tụng đặc biệt, mở rộng điều kiện khoan hồng, tạo động lực để người phạm tội chủ động hợp tác và tự nguyện chấp nhận trách nhiệm hình sự.
Viện trưởng Viện KSND TP.HCM cho rằng, phải bảo đảm tính tự nguyện và các nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự. Đối với chế định này, dự thảo bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi đã có những quy định hết sức chặt chẽ.
"Việc nhận tội phải hoàn toàn tự nguyện, phù hợp với chứng cứ khách quan. Lời nhận tội không thay thế trách nhiệm chứng minh của cơ quan tiến hành tố tụng, không phải là chứng cứ duy nhất để kết tội, buộc tội", ông Đông nhấn mạnh.