Theo Nature World News, Đài quan sát Neil Gehrels Swift của NASA có thể sẽ rơi qua khí quyển trong vài tuần tới sau khi nhiệm vụ thương mại nhằm nâng nó lên quỹ đạo cao hơn thất bại. Tàu cứu hộ Link do công ty Mỹ Katalyst Space phát triển đã rơi trở lại Trái Đất vào ngày 25/9 và dự kiến Swift sẽ rơi xuống vào đầu tháng 11 khi quỹ đạo của nó thấp dần.
Trong báo cáo công bố ngày 28/9, NASA cho biết nhiệm vụ giải cứu kết thúc mà không nâng thể nâng quỹ đạo của đài quan sát. Nếu không có sự can thiệp, Swift sẽ hồi quyển cuối năm nay.
Đài quan sát Swift nặng 1.452 kg đang nằm ở độ cao khoảng 325 km phía trên Trái Đất. Nhưng các kỹ sư ước tính khi Swift hạ xuống dưới 300 km trong thời gian đầu đến giữa tháng 10, việc vận hành kính viễn vọng sẽ trở nên khó khăn. Sau đó, Swift sẽ rơi khỏi quỹ đạo và bốc cháy giữa khí quyển Trái Đất trong quá trình rơi.
"Dù một số phần cứng từ tàu vũ trụ Swift có thể sót lại sau quá trình hồi quyển, xác suất mảnh vỡ gây thiệt hại đáng kể về tài sản hoặc thương tích cho bất kỳ ai là rất nhỏ", công ty theo dõi không gian LeoLabs chia sẻ với CNN. "Tương tự phần lớn mảnh vỡ vượt qua quá trình hồi quyển, nhiều khả năng nó sẽ rơi xuống đại dương hoặc vùng đất không có người ở".
Guardian cho biết NASA ký hợp đồng 30 triệu USD với công ty Katalyst có trụ sở tại Flagstaff, Arizona, vào tháng 9/2025 và giao cho họ thời hạn một năm để thiết kế, chế tạo, thử nghiệm và phóng vệ tinh có thể gặp gỡ, tóm trúng và nâng đài quan sát Swift lên cao hơn. Tàu Link phóng từ đảo san hô vòng Kwajalein Atoll thuộc quần đảo Marshall hôm 3/7 trên tên lửa Northrop Grumman Pegasus XL.
Sau khi bay vào không gian và hoàn thành những kiểm tra ban đầu, phương tiện bắt đầu gặp sự cố mất liên lạc và vấn đề kiểm soát hướng. Lỗi điện tử khiến hai trong ba bánh đà phản lực dùng để quay tàu vũ trụ ngừng hoạt động và trục trặc ở van làm phương tiện xoay tròn mất kiểm soát. Các kỹ sư đã khôi phục khả năng điều khiển, nhưng tàu Link không còn nhiên liệu để thực hiện nhiệm vụ.
NASA và Katalyst rút gọn nhiệm vụ thành quá trình chứng minh công nghệ, bao gồm việc sử dụng hệ thống đẩy chạy bằng khí xenon và ba cánh tay robot của Link, mỗi cánh tay dài khoảng 0,9 m gắn kẹp ở cuối. Trước khi tàu rơi trở lại Trái Đất vào ngày 25/9, đội điều khiển bay đã hướng Link đến gần Swift trong phạm vi 12-15 km để chụp ảnh.
Mô phỏng Đài quan sát Swift hoạt động trên quỹ đạo Trái Đất. Ảnh: NASA
Mỗi tàu vũ trụ hoạt động ở quỹ đạo thấp của Trái Đất đều chịu lực cản từ tầng thượng quyển. Swift không có hệ thống đẩy, do đó không thể tự nâng quỹ đạo. Theo NASA, hoạt động Mặt Trời gia tăng trong vài năm qua (đạt đỉnh chu kỳ 11 năm vào năm 2024) đã khuếch đại lực cản đó. Khi Mặt Trời hoạt động mạnh hơn, nó làm nóng và giãn nở lớp khí quyển phía trên của Trái Đất, dẫn tới nhiều phân tử khí cản đường vệ tinh hơn.
Để tranh thủ thêm thời gian, đội điều khiển bay tại Trung tâm vận hành nhiệm vụ của Đại học Pennsylvania bắt đầu thay đổi khoảng 25% mục tiêu nghiên cứu khoa học của Swift vào tháng 12/2025 sang các vị trí trên bầu trời giúp giảm thiểu lực cản không khí. Swift cũng dừng những quan sát khoa học có mục tiêu từ giữa tháng 2 đến cuối tháng 8/2026. Đội điều khiển bay phải giữ đài quan sát tránh xa Trái Đất, Mặt Trăng và Mặt Trời và không nghiêng quá mức để tránh hạt trong khí quyển va vào thiết bị.
Với chi phí chế tạo 250 triệu USD, Swift được phóng vào tháng 11/2004 để nghiên cứu chớp tia gamma, vụ nổ mạnh nhất trong vũ trụ, và trở thành công cụ đa năng để quan sát hố đen, sao chổi và tiểu hành tinh. Swift có thể xoay hướng về phía một sự kiện mới trong vài phút, xác định vị trí và thông báo cho đài quan sát trên mặt đất và trong không gian. Đài quan sát sẽ tiếp tục quét bầu trời trong thời gian hoạt động còn lại. Quá trình rơi của nó cho thấy hoạt động của Mặt Trời có thể rút ngắn tuổi thọ của tàu vũ trụ hoạt động trên quỹ đạo thấp của Trái Đất.
An Khang tổng hợp