Đại sứ Na Uy và Thụy Sĩ: FTA Việt Nam - EFTA đưa quan hệ lên một tầm cao mới

Sáng 18-10, lễ ký hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa Việt Nam với 4 nước thành viên EFTA gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein đã được tổ chức tại Hà Nội, dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Trước thềm cột mốc quan trọng này, Tuổi Trẻ cùng một số báo đã có cuộc trao đổi với Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Stein Iversen và Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass.

Mở ra một loạt cơ hội cho cả hai bên

* Việc ký kết FTA có ý nghĩa chiến lược thế nào đối với quan hệ hai bên, thưa hai Đại sứ?

Đại sứ Stein Iversen: Chúng tôi rất vui mừng vì cuối cùng đã đạt được một hiệp định toàn diện. Quá trình đàm phán phức tạp, căng thẳng nhưng cho thấy bề rộng cam kết giữa các bên. Hiệp định mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland, Liechtenstein tiếp cận thị trường Việt Nam và ngược lại. Đây là dấu mốc đưa quan hệ lên tầm cao mới.

Đại sứ Thomas Gass: Việt Nam có FTA với rất nhiều nước, EFTA cũng vậy, nhưng giữa hai bên thì chưa trong khi nhiều công ty Thụy Sĩ như Schindler, ABB, Bühler, Nestlé đã hiện diện tại Việt Nam hơn 30 năm.

Khi thương mại quốc tế ngày càng nghiêng về chính trị cường quyền, việc ký hiệp định lúc này là thông điệp mạnh mẽ của Việt Nam và các nước EFTA, cho thấy sự ủng hộ của hai bên với khuôn khổ pháp lý quốc tế và tính có thể dự đoán được, củng cố nền tảng cho niềm tin trong thương mại.

* Doanh nghiệp và người tiêu dùng hai bên có thể kỳ vọng những thay đổi thực tế nào khi tiếp cận thị trường được cải thiện?

Đại sứ Stein Iversen: Sẽ có nhiều hàng hóa, sản phẩm của Việt Nam đến với người tiêu dùng Na Uy và Thụy Sĩ hơn, và ngược lại. 

Với Na Uy, điều rất quan trọng là hải sản, một phần lớn trong quan hệ thương mại của chúng tôi với Việt Nam, được tiếp cận thị trường Việt Nam miễn thuế. Người tiêu dùng Việt Nam sẽ được mua cá hồi rẻ hơn, hải sản Na Uy sẽ rẻ hơn khi người Việt lựa chọn cho bữa tối.

Ở chiều ngược lại, chúng tôi hy vọng cà phê chế biến hay nhiều loại trái cây của Việt Nam sẽ phổ biến hơn với người tiêu dùng Na Uy. Tôi khuyến khích các nhà xuất khẩu, nhà sản xuất Việt Nam hãy nghiên cứu kỹ và tận dụng FTA này. Các nước EFTA là một thị trường lớn cho hàng xuất khẩu Việt Nam.

Đại sứ Thomas Gass: Việt Nam muốn đưa nền kinh tế bước vào một thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hơn, và chúng tôi tin rằng các nước EFTA có thể mang đến công nghệ để biến điều đó thành hiện thực. Công nghệ Thụy Sĩ cho lưới điện thông minh, đúc áp lực, xi măng phát thải carbon thấp và nhiều giải pháp kỹ thuật khác sẽ giúp Việt Nam có vị trí vững chắc hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Với người dân, khi tầng lớp trung lưu của Việt Nam tăng gấp đôi trong 10 năm qua, họ có quyền được tiếp cận những giải pháp y tế tốt nhất. Các công ty dược phẩm của chúng tôi quan tâm đến một thị trường có thể dự đoán, nơi chất lượng sản phẩm và đổi mới sáng tạo được bảo hộ, qua đó nhanh chóng mang đến những giải pháp y tế tốt nhất cho người dân Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam đang trở thành một cường quốc kinh tế. Nhiều sản phẩm bán trên thị trường châu Âu, Thụy Sĩ được sản xuất tại Việt Nam với hàm lượng công nghệ cao và kết nối toàn cầu. Chúng tôi muốn bảo đảm không có rào cản hay thuế quan nào cản trở hoặc làm chậm việc những sản phẩm chất lượng tốt này vào thị trường Thụy Sĩ.

Thụy Sĩ vốn không áp thuế cao với sản phẩm kỹ thuật từ Việt Nam, nhưng chúng tôi kỳ vọng thương mại song phương sẽ tăng thêm nhờ hiệp định. Như Đại sứ Iversen đã nói, chúng tôi cũng mong đón nhận những sản phẩm nông nghiệp thơm ngon của Việt Nam bởi nông nghiệp bền vững là điều rất quan trọng với chúng tôi.

* Đâu là những lĩnh vực có tiềm năng lớn nhất để thúc đẩy thương mại, đầu tư và hình thành chuỗi giá trị mới, thưa hai ông?

Đại sứ Stein Iversen: Trước hết là lĩnh vực hàng hải: các công ty đóng tàu Na Uy đã có những khoản đầu tư lớn vào các nhà máy đóng tàu tại Việt Nam. Thứ hai là nuôi trồng thủy sản, lĩnh vực các đối tác Na Uy và Việt Nam đang cùng hợp tác phát triển. 

Na Uy có kinh nghiệm rất sâu rộng, Việt Nam có năng lực vững chắc, và hai bên có thể hợp tác dọc toàn bộ chuỗi giá trị, từ thức ăn đến con cá, thiết bị, chuyên môn và dịch vụ. Hiện đã có hợp tác chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu, nhà đầu tư hai nước và tôi tin hiệp định sẽ thúc đẩy sự hợp tác này hơn nữa.

Năng lượng tái tạo cũng thu hút sự quan tâm lớn với việc gần đây một đoàn 6 doanh nghiệp Na Uy đã đến Việt Nam tìm hiểu cơ hội trong lĩnh vực này. Bên cạnh đó là kinh tế tuần hoàn, lĩnh vực cực kỳ quan trọng để Việt Nam đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. 

Các nhà đầu tư Na Uy, với năng lực công nghệ cao, đang có mặt và cân nhắc mở rộng đầu tư đáng kể, ví dụ phát triển hệ thống đặt cọc - hoàn trả bao bì để giảm ô nhiễm nhựa.

Đại sứ Thomas Gass: Sau khi ký kết FTA, tôi cho rằng hiệp định bảo hộ đầu tư giữa Thụy Sĩ và Việt Nam từ những năm 1990 nên cần được đổi mới để nhà đầu tư được bảo hộ tốt hơn.

Về các lĩnh vực, có thể kể đến một công ty cà phê lớn của Thụy Sĩ đang chế biến khoảng 25% sản lượng cà phê Việt Nam đưa ra thị trường khắp thế giới. Một công ty lớn khác đang xây dựng cảng container hay trong chuyển đổi năng lượng, kiểm định chất lượng, thậm chí sản xuất hương liệu tại Việt Nam cũng đều có những tên tuổi lớn của Thụy Sĩ.

Tôi cũng không muốn bỏ qua lĩnh vực dịch vụ. Nhiều người nghĩ Việt Nam chỉ mạnh về sản xuất, nhưng không phải vậy. Một số phần mềm bảo mật ngân hàng tinh vi nhất được các công ty Thụy Sĩ phát triển ngay tại Việt Nam, bằng trí tuệ của người Việt và đang tạo ra khác biệt lớn trên thế giới.

Đầu tư, chuyển giao công nghệ và chuỗi giá trị toàn cầu

* Vậy FTA với EFTA sẽ giúp Việt Nam thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ thế nào?

Đại sứ Stein Iversen: Hiệp định mang lại sự ổn định, khả năng dự đoán và thể hiện cam kết lâu dài của tất cả các bên. Đó là một tín hiệu rất mạnh tới nhà đầu tư, bởi FTA đồng nghĩa với một khuôn khổ pháp lý ổn định cho đầu tư.

Việt Nam có tốc độ tăng trưởng ấn tượng, là một thị trường đang mở rộng và thu hút nhiều sự chú ý của các nhà đầu tư tiềm năng Na Uy. Khoảng 40 công ty Na Uy đang kinh doanh tại Việt Nam và một số công ty khác đang cân nhắc gia nhập thị trường.

Tôi biết nhiều công ty Na Uy đã có mặt tại Việt Nam đang mở rộng đầu tư và có kế hoạch mở rộng thêm. Chúng tôi thường xuyên nhận được yêu cầu tìm hiểu từ các nhà đầu tư Na Uy quan tâm đến thị trường Việt Nam, và con số đó sẽ tăng lên nhờ hiệp định.

Đại sứ Thomas Gass: Công nghệ Thụy Sĩ đã hiện diện trong nhiều dự án hạ tầng của Việt Nam. Mái của một trong những sân vận động bóng đá lớn nhất nước được một công ty Thụy Sĩ nâng lên bằng những chiếc kích khổng lồ, và điều tương tự đang diễn ra tại các sân bay lớn đang xây dựng ở Phú Quốc hay Đồng Nai.

Trong ngành dược, nhiều bệnh viện và trường đại học Việt Nam hợp tác với các công ty dược hàng đầu của Thụy Sĩ để phát triển giải pháp cho bệnh ung thư và những thách thức y tế mà cả thế giới đang đối mặt. Chúng tôi rất hy vọng với FTA, quy trình phê duyệt của phía Việt Nam sẽ nhanh hơn, để người dân Việt Nam cũng được hưởng lợi từ những công nghệ và giải pháp dược phẩm được phát triển ngay tại đây.

Một ví dụ khác là một trong những nhà sản xuất máy trợ thính hàng đầu thế giới, một công ty đến từ Thụy Sĩ, đang sản xuất cho toàn châu Á tại nhà máy ở TP.HCM. Đó là những thiết bị công nghệ cao được thiết kế riêng cho từng người và được làm ra tại Việt Nam. Các bạn có thể rất tự hào về những gì đang được sản xuất tại đây.

* Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu thay đổi, FTA có thể củng cố vị thế của Việt Nam trong các chuỗi giá trị cao của châu Âu ra sao?

Đại sứ Thomas Gass: Tôi muốn nhấn mạnh hai điểm. Thứ nhất, với công nghệ từ các nước EFTA, đặc biệt là từ Thụy Sĩ, sản phẩm Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ, châu Âu hay các thị trường khác sẽ có hàm lượng công nghệ Thụy Sĩ và châu Âu mạnh mẽ bên trong, chứ không chỉ là "sao chép" từ nước khác. Điều này rất quan trọng để định vị Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Thứ hai là tính bền vững. Tại Thụy Sĩ và các nước EFTA, người tiêu dùng có nhu cầu về những sản phẩm bền vững hơn: được làm ra trong các khu công nghiệp nơi người lao động được đối xử tốt, nước được tái chế, việc tái chế vận hành hiệu quả, rác thải và nhựa không bị đổ ra sông. Đó là những yếu tố được người tiêu dùng các nước EFTA đánh giá cao và sẵn sàng trả tiền.

Nền kinh tế Việt Nam có thể gấp đôi Na Uy trong thập kỷ tới

* Nhìn về thập kỷ tới, quan hệ kinh tế Thụy Sĩ - Việt Nam nên phát triển thế nào và những ưu tiên nào có thể tạo ra giá trị lớn nhất?

Đại sứ Thomas Gass: Tôi tin rằng hợp tác chặt chẽ hơn giữa các trường đại học Thụy Sĩ và Việt Nam là một hướng đi rất quan trọng, giúp đào tạo nhân tài cần thiết cho một nền kinh tế hiện đại hơn về kỹ thuật.

Chúng tôi có thể mang đến rất nhiều đổi mới sáng tạo. Thụy Sĩ đã đứng đầu Bảng Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu trong nhiều năm liền. 

Chúng tôi mong muốn có thêm đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế Việt Nam, để các sản phẩm làm ra tại Việt Nam là những sản phẩm sáng tạo hàng đầu, có thể chinh phục thế giới bằng chất lượng, hiệu quả và tính bền vững trong cách chúng được sản xuất.

* Nhìn lại 55 năm quan hệ Na Uy - Việt Nam, đâu là những dấu mốc thể hiện sự chuyển đổi từ hợp tác phát triển sang thương mại, đầu tư và đổi mới sáng tạo, và Na Uy sẽ ưu tiên những lĩnh vực nào trong 5 - 10 năm tới?

Đại sứ Stein Iversen: Tôi muốn nhắc lại điều Đại sứ Thomas Gass vừa nói về việc quan hệ Thụy Sĩ - Việt Nam đã phát triển từ hợp tác phát triển thành quan hệ đối tác. 

Câu chuyện của Na Uy cũng như vậy. Giờ đây chúng ta là đối tác khi chuyên môn và mối quan tâm của các nhà đầu tư thương mại của Na Uy phù hợp với các mục tiêu phát triển của Việt Nam, tạo nên một sự kết hợp hoàn hảo trong nhiều lĩnh vực.

Chúng tôi cũng có cùng cách tiếp cận về giáo dục. Dù vậy, những lĩnh vực mà tôi đã nói đến, như hàng hải, các lĩnh vực xanh, nông nghiệp, kinh tế tuần hoàn, vẫn là xương sống của hợp tác thương mại và khoa học.

Tôi rất lạc quan về tương lai. Quy mô kinh tế Việt Nam hiện tương đương Na Uy. Hai nước đứng thứ 31 và 32 trong danh sách các nền kinh tế thế giới, với GDP tương đương nhau. Nếu Việt Nam tiếp tục quỹ đạo hiện nay, sau 12 - 13 năm nữa, nền kinh tế Việt Nam sẽ lớn gấp đôi Na Uy.

Điều đó nói lên nhiều điều về sự thay đổi của thế giới, và cho thấy chúng tôi cần quan tâm hơn đến Việt Nam, bởi tương lai là ở đây. 

Các nhà đầu tư Na Uy đang theo dõi rất sát và được truyền cảm hứng từ hiệp định này. Tôi rất lạc quan về tương lai hợp tác của chúng ta, và còn nhiều điều phía trước.

* Xin cảm ơn hai Đại sứ!

Doanh nghiệp nên chuẩn bị ngay, đừng cho đến khi hiệp định có hiệu lực

* Sau lễ ký, các bước tiếp theo là gì? Hiệp định sẽ được phê chuẩn và có hiệu lực ra sao, thưa hai Đại sứ?

Đại sứ Stein Iversen: Hiệp định có điều khoản cụ thể về quá trình phê chuẩn, theo đó sẽ bắt đầu có hiệu lực ba tháng từ khi Việt Nam và một trong bốn nước thành viên EFTA phê chuẩn.

Phía Na Uy sẵn sàng làm phần việc của mình. Hiệp định sẽ phải được Quốc hội thông qua, và tôi không có lý do gì để nghĩ rằng Quốc hội sẽ không phê chuẩn.

Mặc dù vậy, không nên chờ đợi quá trình phê chuẩn mà có thể chuẩn bị ngay cho việc hiệp định có hiệu lực, chẳng hạn phổ biến thông tin về hiệp định. Tôi được biết phía Việt Nam đã có kế hoạch hành động, phía chúng tôi cũng có nhằm phổ biến thông tin và tăng mức độ tiếp cận đến nhiều đối tượng quan tâm hơn.

Đại sứ Thomas Gass: Với Thụy Sĩ, điều quan trọng là Quốc hội thông qua, nên sẽ có một cuộc thảo luận tại Quốc hội. Thụy Sĩ còn có một đặc thù là nếu một số người dân cảm thấy phần nào đó của hiệp định không có lợi cho họ, về lý thuyết họ có thể yêu cầu trưng cầu dân ý, và khi đó toàn dân Thụy Sĩ sẽ bỏ phiếu.

Chúng tôi hy vọng điều đó sẽ không xảy ra, nhưng không loại trừ hoàn toàn bởi đó là một phần của nền dân chủ trực tiếp ở Thụy Sĩ, nơi mọi công dân đều tham gia quyết định tương lai đất nước.

Chúng tôi đã quen với việc này, với minh chứng gần đây nhất là FTA với Indonesia. Hiệp định đó cuối cùng đã được người dân Thụy Sĩ thông qua. Với Việt Nam, chúng tôi lạc quan hơn về các bước phát triển tiếp theo, do đó không có lý do gì phải chần chừ trong việc chuẩn bị.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chứng kiến lễ ký hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa Việt Nam với 4 nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA).