"Mỹ đã viện trợ rất nhiều cho Ukraine. Đổi lại, chúng tôi chẳng nhận được gì ngoài những phiền toái, thương vong, tổn thất tài chính vô cùng lớn và giá dầu diesel tăng cao", Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với phóng viên tại Nhà Trắng ngày 20/10.
Không chỉ gây sức ép để Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đạt thỏa thuận, ông Trump còn cho biết đã đề nghị Tổng thống Vladimir Putin trả tự do cho Stephen Hubbard, công dân Mỹ bị lực lượng Nga bắt tại Ukraine từ nhiều năm trước. Động thái này là dấu hiệu mới cho thấy ông Trump đang chuyển hướng trở lại gần gũi với Moskva.
Trước đó, Tổng thống Mỹ đã gây bất ngờ khi công bố thỏa thuận nhập khẩu dầu diesel từ Nga cùng quyết định miễn trừ trừng phạt đối với Moskva trong 60 ngày. Đến ngày 20/10, ông Trump tin rằng "Nga thực sự muốn giải quyết cuộc chiến", nhưng bày tỏ hoài nghi về việc liệu ông Zelensky có thực sự muốn chấm dứt chiến tranh hay không.
Khi chỉ còn hai tuần nữa Mỹ bước vào cuộc bầu cử quốc hội giữa kỳ, những quyết định ngày càng ngả về Nga của ông Trump đang trở thành nỗi đau đầu cho các ứng viên đảng Cộng hòa.
Trong các buổi phỏng vấn và tiếp xúc cử tri, họ liên tục bị chất vấn tại sao chính phủ lại nhượng bộ Tổng thống Putin vào lúc này. Giá dầu diesel vẫn ở mức cao, làm gia tăng thách thức trong một cuộc bầu cử mà cử tri đang rất quan tâm đến giá cả sinh hoạt và lạm phát.
Tổng thống Trump (phải) đón tiếp Tổng thống Putin tại Alaska ngày 15/8/2025. Ảnh: AP
Mike Rogers, ứng viên Thượng viện đang bám đuổi sát sao với đối thủ đảng Dân chủ Abdul El-Sayed tại Michigan, công khai tuyên bố phản đối thỏa thuận diesel với Nga. Ông cũng không ủng hộ quyết định tạm hoãn gói trừng phạt Nga mà Tổng thống Trump đã ký ban hành.
"Tôi sẽ không hành động như vậy. Tôi sẽ bỏ phiếu ủng hộ dự luật trừng phạt. Nếu Tổng thống có cách tốt hơn để hạ giá dầu diesel, tôi sẵn sàng ủng hộ. Nhưng tôi hơi hoài nghi liệu biện pháp này có mang lại hiệu quả như chính quyền kỳ vọng hay không", ông Rogers nói trên CNN hôm 18/10.
Ứng viên đảng Cộng hòa nhấn mạnh "tôi không nghĩ chúng ta có thể nhượng bộ ông Putin dù chỉ một chút".
Tổng thống Trump bảo vệ những quyết định gần đây trong bài đăng mạng xã hội ngày 18/10, nói rằng ông đang tìm cách chấm dứt chiến sự Ukraine và không muốn có hành động khiến Moskva "rời khỏi bàn đàm phán một cách thiếu khôn ngoan".
WSJ cùng ngày đưa tin Tổng thống Putin đề xuất tổ chức hội nghị thượng đỉnh với ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng tới để thảo luận về xung đột Ukraine.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói quyết định hoãn thực thi các lệnh trừng phạt với Nga là bước đi thận trọng trong lúc chính quyền cân nhắc tác động của biện pháp này. Ông cho rằng kinh tế Mỹ và toàn cầu đang chịu sức ép từ nhiều phía, gồm xung đột với Iran, chiến sự Ukraine và giao tranh giữa lực lượng Houthi với Arab Saudi.
Một số thành viên đảng Cộng hòa, trong đó có thượng nghị sĩ James Lankford, bày tỏ bênh vực ông Trump, cho rằng Tổng thống "đang cố gắng cân bằng giữa việc tạo áp lực lên Nga và giúp đỡ người dân Mỹ". Ông nói thêm quyết định đình chỉ trừng phạt năng lượng Nga là nỗ lực đưa Moskva vào bàn đàm phán, đồng thời vẫn tiếp tục hỗ trợ Ukraine.
Các quan chức trong chính quyền ông Trump cho rằng thúc đẩy hợp tác kinh tế với Nga có thể khiến ông Putin kiềm chế hơn và tăng cơ hội đạt được thỏa thuận hòa bình.
"Đây là một động thái khuyến khích chấm dứt chiến tranh, chứ không phải phao cứu sinh kinh tế cho Nga", Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright nói trên chương trình This Week của ABC News ngày 18/10.
Người tham dự theo dõi Tổng thống Trump phát biểu tại đại hội đảng Cộng hòa ở Trung tâm American Airlines, Dallas, bang Texas, ngày 9/9. Ảnh: AFP
Tuy nhiên, nhiều thành viên Cộng hòa bày tỏ lo ngại về nguy cơ họ bị cử tri quay lưng khi Tổng thống có xu hướng nhượng bộ Nga mà không thu về những lợi ích đáng kể trước bầu cử giữa kỳ.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Dan Sullivan, người đang đối mặt với cuộc tái tranh cử đầy cam go tại bang Alaska, cho biết ông sẽ khuyên Tổng thống Trump không nên mua dầu diesel của Nga. Thay vào đó, Sullivan kêu gọi tiếp tục nỗ lực mở rộng sản xuất năng lượng tại Alaska và củng cố quân đội Mỹ, những yếu tố ông gọi là "sức mạnh cứng mà ông Putin hiểu rõ nhất".
"Chúng ta cần giảm giá xăng và dầu diesel trong nước, nhưng tôi không nghĩ chúng ta phải thỏa thuận với Nga để làm điều đó", ứng viên Thượng viện Ashley Hinson, thành viên đảng Cộng hòa ở bang Iowa, nói tuần trước.
Cử tri Mỹ thời gian qua đối mặt với tình trạng lạm phát và chi phí nhiên liệu đắt đỏ. Giá dầu diesel cao là mối bận tâm không nhỏ, vì đây là nhiên liệu thiết yếu cho ngành vận tải đường bộ, nông nghiệp, xây dựng và hoạt động công nghiệp.
Julian Zelizer, giáo sư Đại học Princeton, cho rằng chính sách ngoại giao dầu diesel của ông Trump có nguy cơ phản tác dụng, khi tạo cảm giác Nhà Trắng vừa thiếu kế hoạch khả thi để hạ giá nhiên liệu, vừa không có đối sách hiệu quả để chấm dứt giao tranh ở Ukraine.
Ông nói thế khó của nhiều nghị sĩ Cộng hòa trước thềm bầu cử giữa kỳ là đảng của họ có một Tổng thống luôn đòi hỏi lòng trung thành, nhưng đồng thời cũng là "nguồn rủi ro lớn nhất đối với cơ hội đắc cử của họ".
5 nghị sĩ Cộng hòa đã nói với Politico rằng sau những gì xảy ra, cơ hội để đảng này duy trì thế đa số tại Hạ viện sau bầu cử giữa kỳ là "bất khả thi" và họ chỉ đang tìm cách tránh một thất bại tương tự tại Thượng viện.
Ông Trump tại cuộc vận động tranh cử ở Dalton, bang Georgia ngày 16/10. Ảnh: AP
Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson, người hiếm khi đi ngược lại lập trường của ông Trump, cho rằng quyết định miễn trừ trừng phạt Nga của Tổng thống sẽ là chủ đề cần thảo luận thêm với Nhà Trắng.
"Quốc hội đã bỏ phiếu thông qua đạo luật trừng phạt Nga cách đây vài tuần. Tôi đã nói với nhóm cố vấn Nhà Trắng rằng chúng ta cần thảo luận và cân nhắc kỹ những hậu quả ngoài dự kiến có thể xảy ra", ông nói, nhưng cố gắng không chỉ trích trực tiếp Tổng thống.
Thanh Tâm (Theo WSJ, AFP, Reuters)