Số liệu cho thấy trong 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu cả nước đạt 319,7 tỷ USD, tăng 21,7% so với cùng kỳ, cao hơn mục tiêu tăng trưởng 15-16% đề ra cho cả năm. Tuy nhiên, cán cân thương mại hàng hóa ghi nhận mức nhập siêu khoảng 20,3 tỷ USD.
Trong báo cáo cập nhật kinh tế vĩ mô mới nhất, Công ty chứng khoán Rồng Việt (VDSC) đã nêu những nguyên nhân khiến nhập siêu tăng trong 7 tháng qua. Theo đó, nếu loại trừ giá trị xuất - nhập khẩu của mặt hàng điện tử, máy tính và linh kiện trong tổng kim ngạch xuất - nhập khẩu thì trong 7 tháng qua, Việt Nam chỉ nhập khẩu 204,24 tỷ USD và xuất khẩu 234,35 tỷ USD, tương ứng xuất siêu hơn 30 tỷ USD.
Nguyên nhân chính dẫn đến nhập siêu nằm ở nhóm hàng điện tử, máy tính và linh kiện, nhưng nhập khẩu về không phải phục vụ tiêu dùng trong nước, mà là phục vụ nhu cầu thị trường thế giới.
Các chuyên gia của VDSC cho rằng không loại trừ khả năng doanh nghiệp FDI tăng cường nhập khẩu để dự trữ, phục vụ nhu cầu sản xuất trước xu hướng tăng giá (chưa dừng lại) của giá ram, chip trên thị trường thế giới. Ngoài ra, nhiều khả năng các doanh nghiệp FDI đánh giá bức tranh thương mại toàn cầu (thương chiến Mỹ - Trung, hay Mỹ - EU) còn nhiều ẩn số khó dự báo nên đã tăng cường nhập khẩu để dự trữ, có thể chấp nhận chi phí cao hơn, nhằm bảo đảm sản xuất không bị gián đoạn.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Công nhân sản xuất tại nhà máy Samsung ở Việt Nam (Ảnh: Lam Giang).
Cũng trong 7 tháng qua, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của 2 nhóm hàng chủ lực dệt may và da giày chỉ tăng tương ứng 1,1% và 0,7%, thấp hơn đáng kể so với tốc độ nhập khẩu nguyên liệu (bông, sợi, vải, da giày, nguyên phụ liệu). Trong bối cảnh, chi phí nhân công ngày càng tăng do tăng lương tối thiểu vùng và Việt Nam vẫn chủ yếu gia công, 2 mặt hàng chiến lược xuất khẩu này đã đến ngưỡng và dần chững lại.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Phạm Bình An, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM (HIDS) cũng cho rằng trong 7 tháng qua nhập khẩu nguyên phụ liệu tăng chủ yếu để phục vụ sản xuất. TPHCM nói riêng và Việt Nam đã nằm trong chuỗi cung ứng toàn cầu, do đó việc doanh nghiệp gia tăng nhập khẩu nguyên phụ liệu để chuẩn bị cho kế hoạch sản xuất là điều không quá đáng lo ngại.
Chỉ số PMI các ngành sản xuất đang có xu hướng tăng lên phản ánh doanh nghiệp đang có kỳ vọng tăng trưởng và sản xuất nhiều hơn trong những tháng tới nên việc họ chuẩn bị nguyên phụ liệu cho sản xuất là dễ hiểu.
“Bức tranh nhập siêu cần được nhìn nhận theo hướng tích cực hơn, thay vì chỉ đơn thuần cho rằng đây là vấn đề đáng lo ngại, dù sẽ có tác động tới cán cân ngoại tệ. Dưới góc nhìn địa phương, TPHCM là trung tâm kinh tế nên nhập siêu không chỉ phục vụ riêng thành phố mà còn liên quan đến cả chuỗi cung ứng và các tỉnh xung quanh. Lúc này, cần tiếp tục cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh để doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu nhiều hơn và góp phần cân bằng lại cán cân thương mại”, ông Bình An nói.
Chuyên gia kinh tế, TS Cấn Văn Lực, cũng phân tích thâm hụt cán cân thương mại hàng hóa và dịch vụ ở mức cao, nhập siêu hàng hóa có xu hướng tăng do doanh nghiệp tăng nhập hàng để tích trữ nguyên nhiên liệu đầu vào trong bối cảnh rủi ro và giá cả gia tăng. Nhiều mặt hàng nhập khẩu tăng giá nhanh khiến tổng kim ngạch nhập khẩu tăng.
Bên cạnh đó, cấu trúc nền kinh tế còn bất cập khi xuất nhập khẩu và xuất siêu vẫn chủ yếu đến từ khối doanh nghiệp FDI (chiếm khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu và 72% kim ngạch nhập khẩu hàng hóa). Thực tế, khối doanh nghiệp FDI xuất khẩu tăng 26% và xuất siêu 8,3 tỷ USD, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước chỉ tăng xuất khẩu 4,6% và nhập siêu tới gần 25 tỷ USD.
Để cải thiện cán cân thương mại giảm trạng thái nhập siêu, theo các chuyên gia cần nhiều chính sách căn cơ hơn. Ngoài việc tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, quan trọng nhất vẫn là nâng cao chất lượng hàng hóa xuất khẩu sang 6 thị trường trọng điểm: Mỹ, EU, Nhật, Hàn, Trung Quốc và ASEAN. Ngoài ra, tăng cường sự gắn kết, chuyển giao khoa học, công nghệ giữa doanh nghiệp FDI và nội địa để các doanh nghiệp trong nước đóng góp lớn hơn vào nền kinh tế.
Mới đây, Văn phòng Chính phủ cũng ban hành Thông báo số 443/TB-VPCP truyền đạt kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại cuộc họp về thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu.
Trong đó, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương phát triển hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp vươn ra thị trường quốc tế, tiếp cận trực tiếp các hệ thống phân phối hiện đại và chuỗi bán lẻ toàn cầu. Một nhiệm vụ đáng chú ý là đẩy nhanh đàm phán các hiệp định thương mại ưu đãi, hiệp định thương mại tự do với các đối tác mới. Trước mắt, trong quý III, Việt Nam sẽ khởi động đàm phán với Khối thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR).
Đối với ngành điện tử, Bộ Công Thương được giao làm việc với những doanh nghiệp có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, làm rõ nguyên nhân nhập khẩu và thúc đẩy sớm đưa nguyên liệu, linh kiện vào sản xuất, xuất khẩu. Bộ này cũng được giao rà soát những mặt hàng công nghiệp mà doanh nghiệp trong nước đã có năng lực sản xuất, từ đó đề nghị Bộ Tài chính xem xét điều chỉnh tăng thuế nhập khẩu ưu đãi phù hợp...