Trong bối cảnh đó, đổi mới đào tạo giáo viên cần bắt đầu từ chuẩn chương trình, chuẩn đầu ra, thực hành sư phạm cùng năng lực lựa chọn, kiểm chứng và sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm.
Theo Cục trưởng Hợp tác quốc tế (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Nguyễn Thu Thủy, AI đang chuyển từ một công cụ hỗ trợ riêng lẻ thành một lớp hạ tầng mới của hoạt động dạy học, đánh giá, quản trị và phát triển nghề nghiệp. Khung năng lực AI nghề nghiệp của nhà giáo cần được xây dựng như một khung tham chiếu mở, lấy con người làm trung tâm, bảo vệ quyền của người học và duy trì trách nhiệm nghề nghiệp của giáo viên.
Khung năng lực có thể tập trung vào năm nhóm: Hiểu biết nền tảng và tư duy phản biện về AI; đạo đức, pháp lý, dữ liệu và an toàn; thiết kế dạy học và đánh giá có AI; sử dụng AI cho phát triển nghề nghiệp và quản trị công việc; tham gia đổi mới, đánh giá và đồng thiết kế công nghệ.
“Trước mắt, khung năng lực nên là tài liệu định hướng và đối sánh; sau quá trình thí điểm, đánh giá tác động mới lựa chọn những yêu cầu cốt lõi để tích hợp vào các chuẩn có tính pháp lý”, Cục trưởng Nguyễn Thu Thủy nhấn mạnh.
Một trong những yêu cầu quan trọng là thay đổi cách đưa AI vào chương trình đào tạo giáo viên. Nếu chỉ dành một học phần riêng để sinh viên tìm hiểu về AI, năng lực công nghệ rất dễ đứng bên ngoài chuyên môn sư phạm, trong khi AI đang tác động trực tiếp đến cách dạy từng môn học, cách đánh giá và tổ chức hoạt động giáo dục.
Theo đại diện của Trường Sư phạm, Trường đại học Vinh, hành lang pháp lý phát triển năng lực AI của nhà giáo đã hình thành khá nhanh, nhưng vẫn còn khoảng trống về cụ thể hóa yêu cầu năng lực AI của giáo viên theo từng cấp học và môn học. Giáo viên Ngữ văn trung học phổ thông cần những năng lực AI khác với giáo viên Toán tiểu học, do đó chương trình đào tạo cũng cần có sự phân hóa phù hợp.
Trường Sư phạm, Trường đại học Vinh đã đề xuất tái cấu trúc chương trình đào tạo theo mô hình “lõi và vành đai”. Phần lõi là học phần bắt buộc về AI trong giáo dục cho các ngành sư phạm, gồm nền tảng AI, đạo đức và pháp lý về dữ liệu, kỹ năng khai thác và thẩm định công cụ. Phần “vành đai” được tích hợp vào các học phần phương pháp dạy học bộ môn.
Sinh viên sư phạm Toán học cách thiết kế bài tập trong điều kiện AI có thể giải được những bài tập truyền thống; sinh viên sư phạm Ngữ văn học cách đánh giá bài viết khi AI có thể tạo văn bản; sinh viên giáo dục mầm non và tiểu học học cách tổ chức trải nghiệm phù hợp lứa tuổi và bảo vệ dữ liệu trẻ em.
Cách làm nêu trên giúp AI được đặt ngay trong quá trình hình thành năng lực nghề nghiệp thay vì trở thành một mảng kiến thức công nghệ tách rời nhiệm vụ sư phạm. Các trường sư phạm cũng cần xây dựng quy tắc sử dụng AI trong học tập và kiểm tra, đánh giá của sinh viên, tạo môi trường đề cao liêm chính học thuật, bảo vệ dữ liệu và trách nhiệm nghề nghiệp.
Ông Trần Đức Mạnh, Trưởng phòng đào tạo Trường đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng cho biết: Để phát triển năng lực AI nghề nghiệp của giáo viên hiệu quả, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, các cơ sở đào tạo giáo viên và các trường phổ thông thực hành. Các cơ sở đào tạo giáo viên rà soát chuẩn đầu ra, bổ sung các năng lực AI phù hợp từng ngành; thiết kế lại học phần, học liệu và hoạt động thực hành để AI được tích hợp xuyên suốt quá trình đào tạo. Phương thức đánh giá nên được đổi mới theo hướng sử dụng hồ sơ học tập điện tử, sản phẩm số, dự án học tập và những minh chứng về khả năng vận dụng AI trong giải quyết các nhiệm vụ nghề nghiệp.
Thực tế cho thấy, những yêu cầu đổi mới đào tạo giáo viên nên được đặt trong một định hướng rộng hơn về đổi mới chương trình, phương pháp dạy học và quản trị nhà trường. Theo Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Lê Quân, nếu trước đây chuyển đổi số là trọng tâm, hiện nay AI trở thành động lực mới làm thay đổi mạnh mẽ giáo dục và đào tạo. Bài toán đặt ra là tái cơ cấu nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gắn với tăng năng suất lao động; trong giáo dục đại học, yêu cầu đặt ra là nâng cao chất lượng đào tạo và cơ cấu lại ngành nghề đáp ứng nhu cầu phát triển.
Thứ trưởng Lê Quân cho rằng, AI cần được tích hợp từ chuẩn đầu ra đến nội dung và phương pháp tổ chức dạy học theo hướng liên ngành, xuyên ngành. AI không chỉ thuộc lĩnh vực công nghệ mà cần hiện diện trong đào tạo giáo viên, tâm lý giáo dục, truyền thông, quản lý và nhiều lĩnh vực khác. Các trường cần chủ động thiết kế các chương trình mới để người học có năng lực ứng dụng AI vào giải quyết các vấn đề thực tiễn của giáo dục, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu, thử nghiệm các sản phẩm AI để lựa chọn và nhân rộng những mô hình hiệu quả.
QUỲNH NGUYỄN