Riêng năm 2026 dự kiến chi khoảng 1,5 tỷ đồng cho công tác quản lý hồ.
Việc chậm đưa công trình vào vận hành không chỉ làm hạn chế hiệu quả nguồn vốn đầu tư mà còn đặt ra yêu cầu sớm hoàn thiện cơ chế quản lý, bảo đảm an toàn, đúng mục tiêu và sử dụng hiệu quả nguồn lực.
Công trình đã xong, người dân vẫn chờ nước
Hoàn thành từ tháng 5/2024, hồ nước ngọt Hậu Giang tại xã Vĩnh Tường vẫn chưa được đưa vào khai thác. Trong khi chờ phương án quản lý, vận hành, người dân quanh khu vực vẫn phải sử dụng nguồn nước sông, kênh rạch bị nhiễm phèn cho sinh hoạt và sản xuất.
Nhu cầu về nguồn nước ngọt ổn định ở Vĩnh Tường đã kéo dài nhiều năm. Đây là khu vực có đất phèn, nguồn nước tự nhiên cũng chịu ảnh hưởng, gây khó khăn cho sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Vì vậy, khi hồ nước ngọt Hậu Giang được đầu tư, người dân kỳ vọng công trình sẽ chủ động bổ sung nguồn nước, nhất là trong mùa hạn hán, xâm nhập mặn. Tuy nhiên, hơn hai năm sau khi hoàn thành, kỳ vọng này vẫn chưa thành hiện thực.
Anh Trần Văn Nam, ngụ xã Vĩnh Tường, có 20 công (20.000 m²) vườn sầu riêng cho biết, người dân hiện chủ yếu sử dụng nước từ sông, kênh rạch. Nguồn nước bị ảnh hưởng bởi phèn, theo hệ thống kênh dẫn vào ruộng, vườn, gây khó khăn cho sản xuất. Cùng mong hồ sớm được đưa vào vận hành, các ông Nguyễn Văn Mãnh, Võ Thanh Phong ngụ xã Vĩnh Tường cho biết, nếu công trình hoạt động hiệu quả, người dân sẽ có thêm nguồn nước phục vụ tưới tiêu, sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt.
Hơn 180 tỷ đồng chưa phát huy đầy đủ mục tiêu
Hồ nước ngọt Hậu Giang có tổng diện tích khoảng 50 ha, trong đó mặt nước hơn 21 ha, dung tích hơn 1,5 triệu m³; tổng mức đầu tư hơn 180 tỷ đồng. Công trình được kỳ vọng tạo nguồn nước ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt cho hàng trăm nghìn hộ dân tại các xã Vĩnh Tường, Vị Thanh 1, Vị Thủy và Hòa An, nhất là trong mùa hạn hán, xâm nhập mặn.
Hoàn thành và được bàn giao cho Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp thành phố, nhưng đến nay hồ vẫn chưa được đưa vào vận hành. Vì vậy, mục tiêu chủ động nguồn nước phục vụ dân sinh, sản xuất và ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn chưa thể phát huy đầy đủ.
Tại Văn bản số 9644/BNNMT-TL ngày 26/11/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương rà soát mô hình tổ chức, năng lực quản lý, hiệu quả hoạt động của các tổ chức khai thác công trình thủy lợi; đồng thời kiện toàn chủ thể quản lý, bảo đảm công trình được vận hành hiệu quả. Việc sắp xếp, kiện toàn tổ chức không được làm gián đoạn quản lý, vận hành công trình phục vụ sản xuất, dân sinh và bảo đảm an toàn.
Theo ông Nguyễn Quốc Toàn, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Vĩnh Tường, hồ nước ngọt Hậu Giang hiện do Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp thành phố quản lý, vận hành, khai thác. Ủy ban nhân dân xã không trực tiếp quản lý mà phối hợp bảo vệ công trình, bảo đảm an ninh, an toàn nguồn nước và ngăn chặn khai thác thủy sản trái phép. Địa phương cũng triển khai các biện pháp bảo vệ nguồn nước, cảnh quan hồ; kiểm tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh có nguy cơ tác động đến môi trường, đồng thời tuyên truyền người dân không xả rác, thực hiện các hoạt động gây ảnh hưởng đến nguồn nước.
Địa phương kiến nghị thành phố sớm đầu tư hệ thống phục vụ khai thác hồ, nhất là hệ thống lấy nước để công trình phát huy hiệu quả, đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt, đặc biệt trong mùa hạn hán, xâm nhập mặn. Bên cạnh chức năng trữ nước, địa phương cũng đề xuất nghiên cứu phát triển điện mặt trời nổi và du lịch sinh thái tại khu vực hồ, qua đó khai thác thêm giá trị kinh tế, tạo việc làm và góp phần phát triển kinh tế-xã hội.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thị Giang cho biết, Sở đã xây dựng Đề án quản lý, vận hành, khai thác hồ và đang trình Ủy ban nhân dân thành phố xem xét, phê duyệt. Sau khi được thông qua, Sở sẽ phối hợp các sở, ngành liên quan triển khai, bảo đảm phù hợp mục tiêu dự án đã được phê duyệt. Giai đoạn 2026-2030, ngành chức năng dự kiến rà soát, đề xuất thành phố đầu tư hệ thống trạm bơm, đường ống lấy nước từ hồ phục vụ sản xuất, sinh hoạt, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu, hạn hán và xâm nhập mặn.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Lê Công Lý yêu cầu khẩn trương hoàn thiện, thông qua đề án và quy trình vận hành công trình. Thành phố xác định an ninh nguồn nước, an toàn công trình và cấp nước sinh hoạt là mục tiêu chính, ưu tiên hàng đầu; các hoạt động nông nghiệp, du lịch, dịch vụ và năng lượng chỉ được triển khai khi không ảnh hưởng đến các mục tiêu này. Quy trình vận hành cần làm rõ việc lấy nước, tích nước, điều tiết và cấp nước; điều kiện, ngưỡng chất lượng nước đưa vào hồ; chế độ quan trắc mực nước, độ mặn và các chỉ tiêu chất lượng nước. Đồng thời, phải xây dựng phương án ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn, ô nhiễm, thiên tai, sự cố công trình và các tình huống khẩn cấp kèm quy định về thông tin, cảnh báo, báo cáo.
Sau khi Đề án quản lý, vận hành, khai thác hồ được phê duyệt, các phương án triển khai sẽ tiếp tục được xây dựng, hướng tới đưa hồ vào vận hành thường xuyên, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt đúng mục tiêu đầu tư.
Bài và ảnh: VĂN ÚT