Dạy tiếng Anh bắt buộc từ lớp 1: Nặng đọc viết sẽ khiến trẻ áp lực - Thanh Niên

Dù đồng tình với chủ trương dạy tiếng Anh bắt buộc từ lớp 1 nhưng nhiều địa phương và chuyên gia đã chỉ ra những điểm nghẽn thực tiễn cần tháo gỡ liên quan đến lộ trình, đội ngũ giáo viên, phương pháp kiểm tra đánh giá và tính liên thông giữa các cấp học.

Theo dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số nội dung trong Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) đang lấy ý kiến góp ý, Bộ GD-ĐT dự kiến đưa tiếng Anh thành môn học bắt buộc vào chương trình GDPT từ lớp 1 thay vì lớp 3 như hiện nay.

Sau hơn 1 tháng tiếp nhận các ý kiến góp ý, tổ soạn thảo của Bộ GD-ĐT cho biết, đa số các đơn vị đánh giá việc đưa tiếng Anh trở thành ngoại ngữ bắt buộc đối với các lớp chọn ngoại ngữ 1 từ lớp 1 và lớp 2 là bước đi thiết thực, tạo nền tảng hiện thực hóa Đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học.

Đề xuất không nên kiểm tra viết với lớp 1, lớp 2

Từ thực tiễn triển khai, Sở GD-ĐT TP.HCM kiến nghị bổ sung định hướng tổ chức dạy học tiếng Anh lớp 1, lớp 2 theo hướng tăng cường trải nghiệm, phản xạ nghe - nói và không tổ chức bài kiểm tra viết tính điểm nhằm tránh gây áp lực quá tải cho học sinh (HS) ở lứa tuổi 6 - 7.

Về vấn đề này, tổ soạn thảo cho biết, thông tư chỉ điều chỉnh trạng thái môn học từ tự chọn sang bắt buộc, không can thiệp vào cấu trúc chương trình tổng thể hay phương pháp kiểm tra đánh giá. Việc kiểm tra sẽ tuân thủ các quy định hiện hành dành riêng cho cấp tiểu học.

Làm quen với ngôn ngữ mới cần cho trẻ tiếp cận theo hướng nhẹ nhàng là yêu cầu đặt ra lâu nay. Một phụ huynh ở Hà Nội chia sẻ mong muốn khi triển khai, Bộ GD-ĐT sẽ thiết kế chương trình tiếng Anh lớp 1 thật nhẹ nhàng, sinh động và gần gũi. Học qua trò chơi, bài hát, tranh ảnh hay kể chuyện sẽ giúp trẻ yêu thích và tiếp nhận tự nhiên hơn là học theo kiểu kiểm tra, đánh giá.

Ngoài ra, phụ huynh cũng cần được hướng dẫn cách đồng hành cùng con. Không phải cha mẹ nào cũng biết tiếng Anh, nhưng hoàn toàn có thể hỗ trợ con bằng cách tạo môi trường khuyến khích, ví dụ như cùng xem hoạt hình tiếng Anh, học hát các bài đơn giản, hay khen ngợi khi con nói được câu mới.

Tăng cường kỹ năng nghe, nói và giao tiếp

Ý kiến góp ý được trích từ bản giải trình, tiếp thu ý kiến của tổ soạn thảo cho thấy cũng có một số cá nhân đánh giá thực trạng dạy và học ngoại ngữ hiện nay còn kém hiệu quả, nặng lý thuyết. HS học ngoại ngữ từ lớp 5 - 12 nhưng thực tế vẫn gặp khó khăn trong việc nghe, nói và phản xạ giao tiếp.

Việc học hiện nay đảo lộn quy luật tự nhiên của ngôn ngữ. Theo đó, một đứa trẻ khi sinh ra bắt đầu từ việc lắng nghe, tập nói, phản xạ rồi mới đến học chữ và học viết. Nhà trường đang chưa chú trọng đúng mức đến vai trò cốt lõi của ngôn ngữ là để giao tiếp. Do đó, các ý kiến đề xuất cần đổi mới cách kiểm tra, thi cử. Chuyển trọng tâm từ bài thi viết và phân tích ngữ pháp sang thi vấn đáp để kiểm tra kỹ năng nghe, nói và giao tiếp.

Góp ý của công dân Phạm Thị Hạnh đề xuất giải pháp khả thi (khắc phục thiếu thời gian và giáo viên (GV) bằng cách giao bài kiểm tra bằng hình thức nộp video quay lại bài hội thoại (giữa 2 HS, nhóm bạn hoặc HS với người trong gia đình) theo chủ đề GV phân công. Qua đó, GV đánh giá, khích lệ kỹ năng nghe nói, giao tiếp thực tế của HS; bài thi viết chỉ nên chiếm tỷ trọng nhỏ (khoảng 20%).

Bà Hạnh cũng đề xuất cải tiến biên soạn sách giáo khoa tiếng Anh. Trong đó, xây dựng nội dung bài học dựa trên các chủ đề gần gũi với cuộc sống, tích hợp giáo dục đạo đức, thể chất, kỹ năng sống và kỹ năng giao tiếp. Hướng dẫn HS đọc theo quy tắc, cách đánh vần tương tự tiếng Việt để các em tự đọc được từ mới thay vì phải ghi nhớ theo kiểu học vẹt.

Cần khảo sát ở địa bàn thiếu giáo viên trầm trọng

Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ GD-ĐT) đề nghị cần đánh giá đầy đủ và kỹ lưỡng hơn về tác động của quy định mới, đặc biệt là về số lượng, cơ cấu, trình độ đào tạo của đội ngũ GV tiếng Anh cũng như nhu cầu tuyển dụng, điều động trong giai đoạn chuyển tiếp.

Vụ Tổ chức cán bộ lưu ý cần khảo sát chính xác khả năng đáp ứng thực tế tại khu vực miền núi, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các địa bàn đang thiếu GV trầm trọng. Việc phát sinh yêu cầu bắt buộc khi cơ sở giáo dục chưa đủ GV đứng lớp sẽ tạo ra áp lực lớn, dẫn đến tình trạng "liệu cơm gắp mắm" hoặc triển khai hình thức đối phó nếu thiếu cơ chế hỗ trợ đặc thù.

Trước những băn khoăn về nguy cơ thiếu nhân lực, tổ soạn thảo cho biết, việc tăng 2 tiết bắt buộc không làm ảnh hưởng tới cơ cấu bố trí GV, bởi định mức này được xây dựng căn cứ theo tổng số tiết của chương trình tổng thể.

Cạnh đó, cơ quan soạn thảo nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng lộ trình chuẩn bị đội ngũ và cơ sở vật chất đã được giao cụ thể cho UBND cấp tỉnh theo Quyết định số 2371 của Thủ tướng Chính phủ. Cụ thể, các địa phương có trách nhiệm chủ động bố trí nguồn ngân sách hằng năm để tuyển dụng, bồi dưỡng và bảo đảm các điều kiện thực hiện, tránh trông chờ hoàn toàn vào T.Ư.

Dù cơ quan soạn thảo đưa ra lý giải lạc quan nhưng thực tế hiện nay tình trạng thiếu GV tiếng Anh từ khi đưa môn học này thành bắt buộc từ lớp 3 đến nay vẫn chưa có giải pháp khắc phục triệt để. Thậm chí, có những địa bàn gần như "trắng" GV dạy môn học này, phải "cầu cứu" đến các đơn vị ở tỉnh, thành khác tổ chức dạy trực tuyến. Nguyên nhân của tình trạng này là do nguồn tuyển. Đặc biệt, ở địa bàn miền núi đi lại khó khăn, trong khi thu nhập, phụ cấp chưa đủ sức hấp dẫn để thu hút GV trẻ về công tác lâu dài tại các vùng sâu, vùng xa, biên giới.

Để thực hiện Đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học, Bộ GD-ĐT cũng ước tính đến năm 2030 cần bổ sung khoảng 12.000 GV tiếng Anh mầm non, gần 10.000 GV tiếng Anh tiểu học, bồi dưỡng ít nhất 200.000 GV có khả năng giảng dạy bằng tiếng Anh.

Những băn khoăn từ địa phương

Một trong những băn khoăn lớn được Sở GD-ĐT Điện Biên nêu ra là nguy cơ lệch chuẩn năng lực khi HS chuyển trường. Cụ thể, các trường chọn tiếng Anh làm ngoại ngữ 1 phải triển khai bắt buộc từ lớp 1, trong khi các trường chọn ngoại ngữ khác (như tiếng Pháp, tiếng Trung...) chỉ bắt buộc từ lớp 3. Điều này gây khó khăn trong việc sắp xếp lớp học và đảm bảo quyền lợi khi HS lớp 1, lớp 2 chuyển trường qua lại giữa các hệ thống.

Giải đáp vấn đề này, tổ soạn thảo cho rằng, tại một cơ sở giáo dục hoàn toàn có thể duy trì các lớp chọn ngoại ngữ khác nhau. Việc điều chỉnh chỉ áp dụng cho nhóm chọn tiếng Anh làm ngoại ngữ 1 từ tự chọn sang bắt buộc, trong khi cấu trúc nội dung dạy học của môn tiếng Anh ở lớp 1, lớp 2 vẫn giữ nguyên tính chất làm quen để chuẩn bị cho chương trình chính thức từ lớp 3.

Nhiều địa phương như An Giang và Đồng Tháp phản ánh sự chưa đồng bộ trong cách diễn đạt giữa các điều khoản về việc "làm quen với ngoại ngữ khác ở tiểu học" và "tổ chức dạy học tự chọn đối với ngoại ngữ đã chọn ở lớp 1, lớp 2", dễ dẫn đến cách hiểu sai lệch khi thực thi. Đồng thời, các địa phương cũng đặt câu hỏi về tính pháp lý khi phối hợp với đơn vị ngoài nhà trường để tổ chức dạy tiếng Anh tự chọn hoặc ngoại ngữ 2 theo hình thức xã hội hóa khi trường học không đủ nguồn lực.

Các ý kiến cũng lưu ý việc cập nhật chương trình tương ứng với Khung năng lực ngoại ngữ mới và bổ sung chương trình làm quen, sách giáo khoa có hỗ trợ phát âm trực quan để cải thiện chất lượng dạy học thực tế thay vì học vẹt.

Trước các góp ý chuyên sâu này, tổ soạn thảo ghi nhận nhiều nội dung vượt phạm vi điều chỉnh của thông tư lần này nhưng khẳng định sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu để tham mưu cho lãnh đạo Bộ GD-ĐT các giải pháp đồng bộ và hoàn thiện hệ thống văn bản trong thời gian tới.