Phối cảnh dự án công viên Thiên niên kỷ rất đẹp đẽ nhưng sau gần 10 năm không triển khai, mới đây UBND TP.HCM đã thu hồi khu đất gần 23ha của dự án - Ảnh: P.C.
Nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, chống lãng phí và thể chế hóa Nghị quyết 21 của Trung ương, dự thảo luật sửa đổi, bổ sung Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đã đặt ra chính sách đánh thuế với đất bỏ hoang, đất chậm đưa vào sử dụng. Mức thu là 0,2%.
Mới đây, tại cuộc làm việc ngày 23-10, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết sẽ chỉ đạo Bộ Tài chính phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp rà soát, làm rõ khái niệm đất bỏ hoang, đất chậm sử dụng, thời điểm và mức thuế suất…
Quy định rõ tiêu chí đất bỏ hoang, chậm sử dụng
Chính sách thuế sử dụng đất phi nông nghiệp áp dụng với 3 nhóm đối tượng chính: Đất ở tại nông thôn, đất ở tại đô thị; đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp (đất khu công nghiệp, cụm công nghiệp; đất thương mại, dịch vụ; đất cơ sở sản xuất phi nông nghiệp; đất sử dụng cho hoạt động khoáng sản); đất phi nông nghiệp sử dụng vào mục đích kinh doanh.
Như vậy, đất ở, đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp bỏ hoang, chậm sử dụng đang được đề xuất đánh thuế. Tuy vậy cần xác định rõ thế nào là bỏ hoang, chậm sử dụng?
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM - cho rằng sắc thuế này phải căn cứ vào Luật Đất đai, nhất là Luật Đất đai đang sửa đổi. Tức là cần làm rõ khái niệm, tiêu chí xác định về đất bỏ hoang, đất chậm sử dụng.
"Nếu không có tiêu chí rõ ràng sẽ dẫn đến tình trạng đánh thuế không đúng đối tượng, hoặc người sử dụng đất đối phó, dẫn đến quy định thiếu khả thi trên thực tế...".
Đồng tình, một cán bộ phụ trách đất đai một xã ở TP.HCM cho rằng Luật Đất đai hiện hành có quy định về hành vi không đưa đất vào sử dụng (bỏ hoang).
Ví dụ, đất trồng cây lâu năm không sử dụng liên tục 18 tháng được tính là hành vi không đưa đất vào sử dụng để xem xét phạt vi phạm hành chính. Sau khi xử phạt vẫn không đưa đất vào sử dụng sẽ thu hồi đất.
Tương tự, đối với đất làm dự án, nếu 24 tháng không đưa vào sử dụng, người sử dụng đất sẽ bị phạt hành chính và cho gia hạn thêm. Hết thời gian gia hạn vẫn không sử dụng đất thì xem xét thu hồi.
"Tuy nhiên cũng có bất cập là trong thực tiễn rất khó xác định hành vi liên tục không sử dụng đất. Ví dụ ở nông thôn, đất ở của người dân thường chung khu đất với đất vườn, đất nông nghiệp.
Người dân chỉ cần có tác động nhỏ như đào mương, đào ao thả cá, cải tạo đất trồng cây, trồng thả các loại cỏ cho bò, trâu, nuôi cào cào, nuôi dế... phục vụ cho nhiều mục đích đa dạng cho đời sống thì được tính là đã có hoạt động sử dụng đất.
Vì vậy sẽ rất khó xác định hành vi không sử dụng đất liên tục, bỏ hoang đất. Thêm nữa, hiện nay đất ở sau khi chuyển mục đích nhưng để trống hiện vẫn chưa có chế tài, thu hồi đất...", vị cán bộ phân tích.
Hiện trạng khu dân cư Bắc Rạch Chiếc vẫn hoang hóa sau 25 năm triển khai dự án - Ảnh: D.C.
Tránh chồng chéo, chế tài chồng chế tài
Một trong những yêu cầu đặt ra là chính sách đánh thuế đất bỏ hoang phải bảo đảm khả thi, tránh chồng chéo, đồng bộ với Luật Đất đai và các luật liên quan là yêu cầu rất quan trọng.
Theo TS Phạm Viết Thuận, Luật Đất đai đã có quy định về chế tài xử phạt, thu hồi đất chậm/không sử dụng trong thời hạn nhất định. Luật Đất đai sửa đổi đang đề xuất thời hạn 60 tháng mà dự án chậm triển khai sẽ thu hồi.
"Vì vậy chính sách đánh thuế đất bỏ hoang phải phân rõ đối tượng áp dụng, phạm vi áp dụng cho phù hợp, tránh chồng chéo, chế tài chồng chế tài cho cùng 1 hành vi chậm/không sử dụng đất...", TS Thuận phân tích.
Luật sư Nguyễn Hải Long - Đoàn luật sư TP.HCM - cho rằng thời gian không sử dụng đất được tính để đánh thuế bỏ hoang không được trùng với thời gian xử lý về đất đai. Ví dụ với đề xuất quá 60 tháng dự án không triển khai sẽ thu hồi đất của dự thảo Luật Đất đai.
Theo luật sư Hải Long, trên thực tế tại TP.HCM số khu đất/dự án bị thu hồi do không/chậm sử dụng khá khiêm tốn so với khoảng hơn 1.000 dự án/công trình/khu đất gặp khó khăn, vướng mắc kéo dài mà TP.HCM đang tìm cách tháo gỡ. Không ít khu đất có diện tích lớn, vị trí vàng thậm chí kim cương đang hoang hóa, cỏ dại um tùm.
Mốc tính 60 tháng dự án/khu đất không/chậm được sử dụng cũng cần tính toán cho đồng bộ giữa các luật chuyên ngành về đất đai, xây dựng, đầu tư.
"Ví dụ, pháp luật về đầu tư tính tiến độ dự án từ ngày có quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư. Còn quy định về đất đai thì tính từ mốc có quyết định giao đất/cho thuê đất/chuyển mục đích sử dụng đất. Pháp luật về xây dựng thì tính tiến độ từ ngày cấp giấy phép xây dựng, trừ công trình miễn giấy phép.
Trong khi thời gian thực tế triển khai dự án thường từ 5-10 năm tùy quy mô dự án. Trong đó, giai đoạn chuẩn bị hoàn tất các khâu hồ sơ pháp lý dự án như thẩm định giá đất, hoàn thành nghĩa vụ tài chính, duyệt quy hoạch 1/500, duyệt thiết kế, phòng cháy chữa cháy, đánh giá tác động môi trường... cũng phải mất từ 3-5 năm.
Vì vậy, chính sách đánh thuế đất bỏ hoang cũng như việc xử lý thu hồi đất dự án chậm sử dụng cần đặt trong tổng thể các quy định liên quan và thực tiễn triển khai để hoàn thiện quy định có tính khả thi...", luật sư Hải Long đề nghị.
Khu dân cư Bắc Rạch Chiếc hoang hóa, rác thải chất đống - Ảnh: D.C.
TP.HCM thu hồi khu đất dự án công viên Thiên niên kỷ tại Khu công nghệ caoUBND TP.HCM vừa có quyết định thu hồi 5 lô đất thuộc dự án công viên Thiên niên kỷ tại Khu công nghệ cao (phường Tăng Nhơn Phú, TP.HCM), sau khi Công ty cổ phần Dệt may Sài Gòn tự nguyện trả lại đất.