Giúp người trẻ hiểu vì sao cần học Bác
Tại Tọa đàm “Chỉ thị 07 - Tiếp nối và phát triển những giá trị Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới” do Báo Nhân Dân tổ chức mới đây, Tiến sĩ Đoàn Văn Báu, Vụ trưởng, Tổ nghiên cứu chuyên đề, Ban Tuyên giáo Trung ương, đặt vấn đề: Làm thế nào để việc học tập, thực hành theo Bác trở thành nhu cầu tự giác, nhất là đối với thế hệ trẻ? Từ đó, ông gợi mở cách truyền đạt giúp người trẻ hiểu vì sao cần học và có thể vận dụng những điều đã học vào cuộc sống.
Tiến sĩ Đoàn Văn Báu cho rằng, nâng cao nhận thức là công việc lâu dài. Việc nghiên cứu, tuyên truyền, vận động và thuyết phục phải được tiếp tục để những giá trị trong di sản Hồ Chí Minh thấm sâu một cách tự nhiên. Đích đến là mỗi người thấy việc học tập và thực hành theo Bác có ý nghĩa với chính mình, từ đó hình thành nhu cầu tự giác thay vì chỉ làm theo yêu cầu từ bên ngoài.
Đích đến là mỗi người thấy việc học tập và thực hành theo Bác có ý nghĩa với chính mình, từ đó hình thành nhu cầu tự giác thay vì chỉ làm theo yêu cầu từ bên ngoài.
Tiến sĩ Đoàn Văn Báu,
Vụ trưởng, Tổ nghiên cứu chuyên đề,
Ban Tuyên giáo Trung ương
Đối với thế hệ trẻ, theo Tiến sĩ Đoàn Văn Báu, điều quan trọng không phải chỉ là nói họ cần học và thực hành theo Bác, mà là giúp họ hiểu vì sao nên làm như vậy. Những điều học được có ý nghĩa gì với việc học, công việc và cuộc sống của chính họ? Khi thấy được câu trả lời, người trẻ mới có động lực tiếp nhận và tự giác vận dụng.
Theo cách lý giải của Tiến sĩ Đoàn Văn Báu, sự tự giác không hình thành chỉ sau một buổi học hay một đợt tuyên truyền. Nhận thức là một quá trình, cần được bồi đắp bằng nghiên cứu, trao đổi, vận động và thuyết phục. Bởi vậy, cần kiên trì giúp người trẻ hiểu và vận dụng tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong học tập, công việc và cuộc sống. Người tiếp nhận phải thấy những giá trị ấy trả lời được điều họ đang quan tâm và có thể vận dụng trong hoàn cảnh của mình. Khi đó, học tập mới dần trở thành nhu cầu bên trong, thay vì một công việc được thực hiện cho xong.
Cách đặt vấn đề ấy cũng gợi ra yêu cầu đối với nội dung tuyên truyền. Thông tin cần giúp người tiếp nhận hiểu được giá trị của tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong những tình huống họ gặp hằng ngày. Với cán bộ, đó là cách giải quyết công việc thuộc trách nhiệm của mình. Với người trẻ, nội dung cần gần với mối quan tâm, việc học và cuộc sống của họ. Tiến sĩ Đoàn Văn Báu lưu ý, nhận thức đúng cần dẫn tới hành động đúng, nhưng còn phải thực hiện quyết liệt, đến cùng để có kết quả cụ thể.
Từ thực tế tiếp nhận thông tin hiện nay, Tiến sĩ Đoàn Văn Báu cho rằng cách truyền đạt cũng cần thay đổi. Thế hệ trẻ và nhiều người lao động không có nhiều thời gian để theo dõi nội dung dài. Vì vậy, bên cạnh bài báo, bài viết và bài giảng, cần có những hình thức truyền thông ngắn gọn, dễ nhớ, dễ hiểu, giúp người tiếp nhận dễ tiếp cận và vận dụng. Ngắn gọn ở đây phải đi cùng khả năng giải thích điều cốt lõi, để thông tin có sức thuyết phục.
Theo Tiến sĩ Đoàn Văn Báu, không gian mạng đã trở thành môi trường thông tin có ảnh hưởng lớn. Công tác tuyên truyền, định hướng tư tưởng cần hiện diện chủ động trên môi trường này, cung cấp thông tin kịp thời về những vấn đề được quan tâm. Từ đó đặt ra yêu cầu thông tin phải có sức thuyết phục, giúp người tiếp nhận thấy được tính đúng đắn, sự cần thiết của chủ trương, chính sách.
Tiến sĩ Đoàn Văn Báu cũng cho rằng, những hình thức trực tiếp, truyền thống vẫn có vai trò, song môi trường thông tin đã thay đổi. Nếu nội dung đến chậm, thiếu rõ ràng hoặc khó theo dõi, việc tạo sự thống nhất về nhận thức sẽ gặp khó khăn. Vì vậy, yêu cầu chủ động và kịp thời cần đi cùng cách diễn đạt sắc bén, thuyết phục. Người làm tuyên truyền phải cân nhắc người mình muốn tiếp cận đang cần biết điều gì, có thể tiếp nhận qua hình thức nào và sau khi tiếp nhận sẽ hiểu, vận dụng ra sao.
Để nhận biết cách làm đã phù hợp hay chưa, có thể xem sản phẩm tuyên truyền tiếp cận được bao nhiêu người, nhưng Tiến sĩ Đoàn Văn Báu cho rằng cần đi xa hơn con số đó. Người tiếp nhận có hiểu thông điệp không, nội dung có tác động đến suy nghĩ của họ và góp phần tạo ra chuyển biến tích cực hay không? Nếu người dân chỉ nghe, đọc rồi để đó, phương thức tuyên truyền vẫn cần tiếp tục đổi mới.
Là người làm công tác tuyên truyền, Tiến sĩ Đoàn Văn Báu đặt ra một chuỗi câu hỏi cụ thể. Đã có những sản phẩm gì, bao nhiêu người tiếp cận, nội dung tác động thế nào đến tâm lý, tư tưởng của họ? Số lượt tiếp cận giúp nhận biết phạm vi lan tỏa, còn hiệu quả cần được xem xét ở mức độ hiểu và những chuyển biến sau đó. Đồng chí cũng đề cập sự hài lòng của người dân trong tiếp cận thông tin. Nếu đã cung cấp thông tin mà chưa góp phần tạo thay đổi về hành vi, cần xem lại cả nội dung lẫn cách truyền đạt.
Khi văn học, nghệ thuật khơi dậy cảm xúc
Trong trao đổi tại tọa đàm, Tiến sĩ Đoàn Văn Báu dành một phần đáng chú ý để nói về sức mạnh của văn học, nghệ thuật. Theo đồng chí, những giá trị chạm đến trái tim có thể khơi dậy cảm xúc và chuyển hóa thành sức mạnh tinh thần. Một hình ảnh hoặc một câu thơ giàu sức gợi đôi khi giúp người nghe cảm nhận sâu sắc hơn ý chí, nghị lực và sự hy sinh của con người Việt Nam.
Đồng chí dẫn lại những câu thơ gợi nhắc Điện Biên Phủ và Trường Sơn để nói về cách văn học lưu giữ ký ức lịch sử.
Dốc Pha Đin, chị gánh anh thồ
Đèo Lũng Lô, anh hò chị hát
Dù bom đạn xương tan, thịt nát
Không sờn lòng, không tiếc tuổi xanh
(Trích thơ "Hoan hô chiến sĩ Điện Biên" của nhà thơ Tố Hữu)
Qua những hình ảnh về gian khổ, hy sinh và tinh thần lạc quan, người tiếp nhận cảm thấy gần hơn với những giá trị mà một lời diễn giải dài chưa chắc truyền tải được. Đây là lý do ông đề nghị quan tâm đến sức lay động của hình ảnh, thơ ca trong công tác tư tưởng, văn hóa.
Nhắc tới thơ Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tiến sĩ Đoàn Văn Báu chọn những bài viết về rèn luyện qua gian nan và giữ vững tinh thần trong hoàn cảnh khó khăn. Ông nhìn thấy ở đó bài học về ý chí, nghị lực, khả năng vượt qua thử thách. Những giá trị này có thể được tiếp tục lan tỏa để việc học Bác đi vào cả nhận thức, tình cảm và hành động.
Một bài thơ Tiến sĩ Đoàn Văn Báu nhắc tới dùng hình ảnh hạt gạo qua giã để nói về con người trưởng thành từ rèn luyện.
Gạo đem vào giã bao đau đớn
Gạo giã xong rồi, trắng tựa bông
Sống ở trên đời người cũng vậy
Gian nan rèn luyện mới thành công
(Trích thơ “Nghe tiếng giã gạo” của Chủ tịch Hồ Chí Minh)
Bài khác đặt tinh thần vượt lên hoàn cảnh bị giam giữ và coi đó là điều cần thiết để làm nên sự nghiệp lớn.
Thân thể ở trong lao
Tinh thần ở ngoài lao
Muốn nên sự nghiệp lớn
Tinh thần càng phải cao
(Trích “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh)
Tiến sĩ Đoàn Văn Báu dẫn những câu thơ ấy khi bàn về cách lan tỏa di sản của Bác, bởi hình tượng gần gũi giúp người nghe cảm nhận bài học về sự bền bỉ trước khó khăn. Sự cảm nhận ấy bổ sung cho quá trình tìm hiểu bằng lý lẽ, làm cho nội dung được ghi nhớ lâu hơn.
Từ gợi mở của Tiến sĩ Đoàn Văn Báu, việc đổi mới tuyên truyền có thể bắt đầu ở cách lựa chọn câu chuyện và cách kể. Một câu chuyện về con người vượt khó, một hình ảnh gắn với lịch sử hay một tác phẩm có sức rung động cần được đặt trong bối cảnh để người xem hiểu điều gì làm nên ý nghĩa của nó. Khi nội dung gần gũi và có chiều sâu cảm xúc, việc tiếp nhận sẽ có thêm cơ sở để trở thành sự tự nguyện.
Tiến sĩ Đoàn Văn Báu cũng nhắc tới trách nhiệm phát hiện những mô hình hay, cách làm hiệu quả và cá nhân tiêu biểu để giới thiệu, nhân rộng. Với cách tiếp cận này, những giá trị được nói đến trong tuyên truyền có thể hiện lên qua người thật, việc thật. Người tiếp nhận nhìn thấy cách một cá nhân xử lý khó khăn, từ đó có thêm gợi ý để vận dụng phù hợp với công việc, hoàn cảnh của mình.
Đổi mới hình thức truyền đạt vì thế cần đi cùng việc chọn nội dung có khả năng trả lời câu hỏi mà Tiến sĩ Đoàn Văn Báu đặt ra với người trẻ. Học để hiểu điều gì, giá trị ấy giúp ích ra sao và có thể bắt đầu thực hành từ đâu? Khi trả lời được những câu hỏi đó bằng ngôn ngữ dễ tiếp cận, bằng câu chuyện và tác phẩm giàu sức gợi, việc học tập và thực hành theo Bác có điều kiện thấm sâu hơn vào đời sống.
NHÓM PHÓNG VIÊN