Đề xuất bỏ giấy phép kinh doanh rượu: Chuyển mạnh sang số hóa và hậu kiểm

Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 105/2017 (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 17/2020) về kinh doanh rượu. Dự thảo đề xuất doanh nghiệp kinh doanh rượu không cần giấy phép, tăng cường hậu kiểm thay vì tiền kiểm như hiện tại.

Đề xuất kinh doanh rượu không cần giấy phép

Hiện nay Nghị định 17/2020 quy định kinh doanh rượu thuộc danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Bắt buộc xin giấy phép đối với sản xuất công nghiệp, thủ công nhằm mục đích kinh doanh, phân phối, bán buôn, bán lẻ rượu từ 5,5 độ cồn trở lên. 

Bán rượu tiêu dùng tại chỗ từ 5,5 độ hoặc kinh doanh rượu dưới 5,5 độ; sản xuất thủ công bán để chế biến lại phải đăng ký với cơ quan có thẩm quyền. Đồng thời, phải đáp ứng nghiêm ngặt quy định về phòng cháy chữa cháy, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, dự thảo của Bộ Công Thương đề xuất bãi bỏ thủ tục xin cấp phép kinh doanh rượu. Nhà nước quản lý dựa trên dữ liệu do thương nhân cung cấp kết hợp kiểm tra hậu kiểm, giám sát tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, nhãn tem và an toàn thực phẩm.

Theo Bộ Công Thương, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư 2025 được Quốc hội thông qua ngày 24-8-2026 đã sửa đổi phụ lục danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Theo đó, kinh doanh rượu không được quy định là ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện tại danh mục nêu trên (có hiệu lực từ ngày 1-3-2027).

Dù không còn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, rượu vẫn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và an toàn xã hội. Thực tế vẫn còn tình trạng thương nhân vi phạm các quy định của Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia diễn ra phổ biến, trong khi việc thiếu hụt công cụ số hóa, chia sẻ thông tin và phổ biến pháp lý ban đầu khi bỏ cơ chế cấp phép trước đang gây khó khăn lớn cho công tác kiểm tra, giám sát.

Để khắc phục hạn chế này, khung pháp lý mới cần nhanh chóng đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Song song đó, cơ chế hậu kiểm cần được siết chặt hiệu lực bằng cách bổ sung quy định tạm dừng hoạt động kinh doanh rượu trong các trường hợp cần thiết, bên cạnh các biện pháp xử phạt hành chính hiện có. 

Bỏ giấy phép không đồng nghĩa với bỏ trách nhiệm pháp lý

Theo một doanh nghiệp kinh doanh rượu tại TP.HCM, rượu là ngành nghề có điều kiện với thủ tục cấp phép chặt chẽ và phân cấp rõ theo thẩm quyền.

Doanh nghiệp chỉ được phép kinh doanh các nhãn hàng đã đăng ký; việc bổ sung đối tác mới bắt buộc phải cập nhật giấy phép để tránh vi phạm. Ngoài ra, giới hạn phạm vi bán buôn trong địa bàn TP.HCM cũng gây khó khăn khi phân phối sang các tỉnh lân cận.

Các rào cản thủ tục này còn khiến các cơ sở nấu rượu truyền thống khó tiếp cận thị trường hợp pháp, buộc kênh bán lẻ từ chối nhận hàng hoặc có doanh nghiệp phải "lách" bằng cách đăng ký sản phẩm rượu sâm dưới dạng thực phẩm chức năng. 

• Kinh doanh rượu, bia trên sàn thương mại điện tử: Chưa kiểm soát được độ tuổi khách mua

• Dân giảm bia rượu, hàng quán méo mặt vì ế khách

• Khởi tố vụ án nguyên chủ tịch Vodka Men' bị tố chiếm đoạt tài sản

Dù việc cắt giảm giấy phép con giúp thị trường thông thoáng hơn, đại diện doanh nghiệp cho rằng không nên xem rượu như thực phẩm thông thường vì dễ dẫn đến tình trạng mất kiểm soát.

Thay vào đó, Nhà nước cần có quy hoạch và bộ tiêu chuẩn rõ ràng để vừa hỗ trợ các đơn vị làm ăn bài bản phát triển bền vững, vừa lường trước các phát sinh phức tạp khi nới lỏng thị trường tự do.

Còn theo luật sư Võ Đan Mạch (Đoàn luật sư TP.HCM), đề xuất bỏ thủ tục cấp giấy phép kinh doanh rượu là hướng tiếp cận tích cực, giúp giảm chi phí tuân thủ và rút ngắn thời gian gia nhập thị trường cho doanh nghiệp.

Dù vậy, bỏ giấy phép không đồng nghĩa với việc xóa bỏ trách nhiệm pháp lý; doanh nghiệp vẫn phải bảo đảm nguồn gốc, chất lượng và tuân thủ pháp luật.

Để chuyển đổi hiệu quả từ tiền kiểm sang hậu kiểm, mấu chốt là xây dựng cơ sở dữ liệu số dùng chung, kết nối giữa các cơ quan quản lý. Hệ thống này cần thể hiện rõ thông tin về chủ thể, địa điểm, nguồn gốc và lịch sử tuân thủ, giúp kiểm tra trọng tâm thay vì dàn trải. 

Đồng thời, quá trình số hóa phải thực chất, yêu cầu thông tin đơn giản, thống nhất để tránh phát sinh thủ tục thông báo, đăng ký chồng chéo, cũng như cần có giải pháp hỗ trợ nhóm kinh doanh nhỏ lẻ. Mục tiêu cốt lõi của cải cách là thiết lập cơ chế quản lý cân bằng: vừa giảm chi phí cho doanh nghiệp, vừa duy trì hiệu lực giám sát và xử lý vi phạm của Nhà nước. 

Dù bán đúng giá niêm yết 700.000 đồng/2 chai rượu mận nhưng quán Sa Mộc (xã Tả Van, tỉnh Lào Cai) bị phạt 2 triệu đồng vì kinh doanh rượu thủ công chưa có giấy phép sản xuất rượu thủ công nhằm mục đích kinh doanh.