Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá chiều 9/11, đại biểu Lê Hoàng Anh, đại biểu chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cho rằng việc chỉ cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi chưa đủ ngăn giới trẻ tiếp cận và nghiện thuốc lá.
Theo quy định hiện hành, người đủ 18 tuổi có thể mua thuốc lá. Tuy nhiên, ông Hoàng Anh đề xuất thay đổi cách quản lý, không chỉ giới hạn theo độ tuổi mà cấm bán thuốc lá lâu dài đối với tất cả người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau.
Điều này có nghĩa một người sinh năm 2010 sẽ không được mua thuốc lá dù đã 18, 30 hay 50 tuổi. Những người sinh trước năm 2010 không thuộc diện cấm theo thế hệ và vẫn được mua thuốc lá khi đủ tuổi theo quy định hiện hành.
Đại biểu đề nghị chính sách có hiệu lực từ ngày 1/1/2028, khi những người sinh đầu năm 2010 vừa tròn 18 tuổi. Theo ông, cách này không làm mất quyền mua thuốc lá hợp pháp của những người đã đủ tuổi trước thời điểm luật có hiệu lực. Việc thực thi cũng không phức tạp bởi người bán chỉ cần kiểm tra ngày, tháng, năm sinh trên căn cước hoặc ứng dụng VNeID, thay vì phải tính tuổi người mua theo từng năm.
Lý giải đề xuất, ông Hoàng Anh dẫn số liệu điều tra năm 2021 cho thấy tỷ lệ hút thuốc ở nam giới 15-19 tuổi là 5,46%, nhưng tăng lên 32,6% ở nhóm 20-24 tuổi, gần gấp 6 lần. Điều này cho thấy nhiều thanh niên bắt đầu hút thuốc sau khi bước qua tuổi 18. Nếu chỉ duy trì giới hạn tuổi hiện hành, mỗi năm lại có thêm một nhóm người trẻ được phép mua thuốc lá, đồng nghĩa nguy cơ nghiện thuốc tiếp tục gia tăng.
Ngay cả khi áp dụng các biện pháp như tăng thuế theo lộ trình, cấm trưng bày thuốc lá và mở rộng môi trường không khói thuốc, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới đến năm 2045 vẫn được dự báo trên 28%.
Đề xuất cấm thuốc lá theo thế hệ từng được Bộ Y tế đưa ra trong tờ trình hồi tháng 5 nhưng sau đó rút khỏi dự thảo. Ông Hoàng Anh đề nghị đưa chính sách này trở lại vì "đây là giải pháp có thể tạo ra thay đổi lớn trong dài hạn".
Đại biểu Lê Hoàng Anh phát biểu tại Quốc hội chiều 9/11. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Theo mô hình dự báo được đại biểu viện dẫn, nếu áp dụng quy định cấm theo thế hệ, đến năm 2045 có thể giúp hơn 3 triệu nam giới Việt Nam không rơi vào nghiện thuốc lá, đưa tỷ lệ hút thuốc ở nam giới xuống 21%, sớm hơn 22 năm so với kịch bản giữ nguyên quy định hiện hành. Ngay cả khi mức độ tuân thủ chỉ ở mức trung bình, số người hút thuốc cũng có thể giảm 1,7 triệu.
"Chúng ta có muốn con mình hút thuốc không? Nếu câu trả lời là không, thì đó chính là lý do để Quốc hội quyết hôm nay", đại biểu đoàn Gia Lai nói, nhấn mạnh không thể vừa đưa thanh thiếu niên ra sân tập, vừa để các em bước vào tuổi 18 với điếu thuốc trên tay.
Ngoài đề xuất cấm thuốc lá theo thế hệ, ông Hoàng Anh cho rằng dự thảo còn hai vấn đề cần giải quyết là kiểm soát nguyên liệu thuốc lá điện tử và giảm sản lượng thuốc lá.
Với thuốc lá điện tử, dự thảo bổ sung quy định cấm các chất, nguyên liệu thay thế khác ngoài nicotine nhưng chưa xác định rõ phạm vi. Trong khi đó, thành phần dung dịch có thể liên tục thay đổi, khiến việc xử lý vi phạm phụ thuộc vào giám định từng sản phẩm.
Ông dẫn vụ triệt phá các đường dây buôn bán đầu chứa dung dịch thuốc lá điện tử, thường gọi là "pod", pha etomidate, ketamine tại TP HCM giữa năm nay, liên quan hơn 100 bị can. Các sản phẩm này có thể không chứa nicotine nhưng vẫn gây nguy hại.
Vì vậy, đại biểu đề nghị xác định nguyên liệu thuốc lá điện tử bị cấm dựa trên công năng sử dụng, bao gồm mọi dung dịch, chất dùng cho thiết bị hóa hơi, làm nóng để người sử dụng hít vào, bất kể có chứa nicotine hay không. Cách này nhằm tránh tình trạng sản phẩm thay đổi thành phần hoặc ghi nhãn "0% nicotine" để né quy định.
Về kiểm soát nguồn cung thuốc lá truyền thống, ông kiến nghị luật quy định tổng sản lượng được phép sản xuất hàng năm không vượt mức năm trước liền kề.
Đại biểu dẫn số liệu thiệt hại kinh tế do thuốc lá năm 2022 là 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP và gấp khoảng 6 lần số nộp ngân sách bình quân của toàn ngành thuốc lá. "Thu một đồng, xã hội trả lại khoảng 6 đồng", ông nói, cho rằng việc giảm sản lượng cần có nguyên tắc cụ thể trong luật.
Theo chương trình kỳ họp, Quốc hội dự kiến biểu quyết thông qua dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá ngày 21/11.
Vũ Tuân