Đề xuất cho tư nhân làm nhà máy điện hạt nhân module nhỏ

Chiều 20/10, thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng trình Quốc hội dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Bộ trưởng cho biết sửa luật lần này nhằm thể chế hóa chủ trương mới về an ninh năng lượng, tháo gỡ điểm nghẽn quy hoạch, đầu tư, giá và thị trường điện. Đồng thời, các quy định tại dự thảo cũng giúp bảo đảm giá điện hợp lý, công khai, minh bạch.

Trong đó, Chính phủ muốn sửa đổi các hoạt động Nhà nước độc quyền vì mục đích bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Cơ quan soạn thảo đề xuất Nhà nước độc quyền đầu tư xây dựng, vận hành nhà máy điện hạt nhân, trừ nhà máy sử dụng công nghệ lò phản ứng module nhỏ (SMR). Tức là, tư nhân, doanh nghiệp nhà nước có thể tham gia đầu tư dự án nhà máy điện hạt nhân SMR.

Cùng với đó, Nhà nước vẫn giữ độc quyền nhà máy thủy điện chiến lược đa mục tiêu, lưới điện truyền tải quan trọng theo danh mục do Thủ tướng quyết định.

Theo Luật Điện lực hiện hành, Nhà nước độc quyền đầu tư xây dựng và vận hành dự án nhà máy điện hạt nhân, nhà máy thủy điện chiến lược đa mục tiêu, lưới điện truyền tải quan trọng từ cấp điện áp 220 kV trở lên theo danh mục do Thủ tướng quyết định.

Trước đó, tại kỳ họp cuối năm 2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030. Theo Nghị quyết này, Chính phủ được giao ban hành cơ chế đầu tư phát triển điện hạt nhân module nhỏ theo từng thời kỳ, căn cứ nhu cầu và tình hình thương mại hóa công nghệ. Doanh nghiệp nhà nước, tư nhân được khuyến khích nghiên cứu, đầu tư điện hạt nhân module nhỏ. Việc phát triển này được yêu cầu phải đảm bảo an ninh, an toàn hạt nhân.

Lò phản ứng kiểu module nhỏ là lò phản ứng hạt nhân tiên tiến có công suất đến 300 MW mỗi tổ máy, bằng một phần ba lò phản ứng điện hạt nhân truyền thống.

Các module có thể được chế tạo sẵn tại nhà máy rồi vận chuyển từng đơn vị tới vị trí lắp đặt, giúp giảm chi phí, thời gian xây dựng nhưng vẫn đảm bảo an toàn nhờ tính năng an toàn thụ động. Ước tính chi phí đầu tư mỗi kW theo lò SMR dao động 7.000-12.000 USD, tức 2,1-3,6 tỷ USD cho một nhà máy 300 MW trong 2-3 năm. Trong khi đó, chi phí xây dựng một nhà máy tiêu chuẩn khoảng 6-9 tỷ USD, cần trên dưới 5 năm, thậm chí có dự án hơn 10 năm.

Thẩm tra về nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải cho biết ủy ban cơ bản tán thành chủ trương khuyến khích doanh nghiệp nhà nước và tư nhân tham gia phát triển điện hạt nhân SMR.

Tuy nhiên, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ điều kiện, phạm vi tham gia của khu vực ngoài nhà nước, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về năng lượng nguyên tử và không làm giảm yêu cầu kiểm soát an toàn, an ninh hạt nhân.

Góp ý tại thảo luận ở tổ sau đó, ông Hoàng Văn Tuyên, Ủy viên chuyên trách tại Hội đồng Dân tộc của Quốc hội cho rằng, việc nghiên cứu cho phép doanh nghiệp ngoài nhà nước tham gia đầu tư, xây dựng, vận hành nhà máy điện hạt nhân sử dụng lò phản ứng SMR có thể mở thêm khả năng huy động nguồn lực và tiếp cận công nghệ mới.

Tuy nhiên, ông đánh giá đây là chính sách rất lớn bởi trách nhiệm về an toàn hạt nhân, quản lý nhiên liệu đã qua sử dụng, chất thải phóng xạ và tháo dỡ công trình kéo dài vượt xa thời hạn của một dự án đầu tư thông thường. Vì vậy, theo ông, việc thay đổi phạm vi Nhà nước độc quyền phải đi cùng điều kiện kiểm soát đủ chặt, tránh tình trạng mở cơ chế đầu tư trước nhưng các nghĩa vụ lâu dài chưa được xác định rõ.

Ông Tuyên đề nghị làm rõ tiêu chí xác định nhà máy điện hạt nhân module nhỏ, điều kiện và phạm vi tham gia của các doanh nghiệp tư nhân, bảo đảm thống nhất với pháp luật về năng lượng nguyên tử. Ông góp ý cần xác định trách nhiệm và nguồn lực bảo đảm cho các nghĩa vụ an toàn, quản lý chất thải và tháo dỡ công trình ngay từ giai đoạn chấp thuận đầu tư.

Quốc hội sẽ thảo luận Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực tại hội trường ngày 3/11 và biểu quyết thông qua vào 20/11.

Anh Tú