Đề xuất dán nhãn cảnh báo thực phẩm chứa nhiều muối, đường, chất béo

Gánh nặng bệnh không lây nhiễm

Việt Nam đang đối mặt với gánh nặng ngày càng lớn của các bệnh không lây nhiễm như bệnh tim mạch, đái tháo đường, ung thư và bệnh hô hấp mạn tính.

Số liệu từ Nghiên cứu gánh nặng bệnh tật toàn cầu cho thấy 3/5 yếu tố nguy cơ hàng đầu tại Việt Nam đến từ hành vi lối sống bao gồm dinh dưỡng không hợp lý, hút thuốc lá và sử dụng rượu bia.

Những yếu tố này đóng góp phần lớn vào gánh nặng bệnh tật và tử vong của nhiều nhóm bệnh như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, bệnh hô hấp, đồng thời tạo gánh nặng kép lên sức khỏe và kinh tế.

Theo kết quả điều tra STEPS 2021, người Việt Nam tiêu thụ trung bình 8,1g muối/ngày, giảm so với 9,4g/ngày năm 2015 nhưng vẫn cao hơn mức WHO khuyến nghị dưới 5g/ngày.

Tại Việt Nam, xu hướng tiêu thụ thực phẩm chế biến, đóng gói sẵn mất cân đối dinh dưỡng đang gia tăng nhanh và ở mức nguy cơ cao, với mức tiêu dùng tăng hơn 10 lần giai đoạn 2000-2017. Từ năm 2009 đến năm 2023, doanh số bán thực phẩm và đồ uống không lành mạnh bình quân đầu người tại Việt Nam đã tăng 61%.

Nhiều bằng chứng khoa học khẳng định chế độ ăn giàu sản phẩm chế biến sẵn, đậm độ năng lượng cao làm tăng nguy cơ các bệnh chuyển hóa và bệnh không lây nhiễm như thừa cân béo phì, đái tháo đường, tim mạch.

Trước đây, nhu cầu ăn uống của nhiều người chủ yếu xoay quanh chuyện ăn no, sau đó là ăn ngon, ăn sạch. Hiện nay, cùng với nhận thức về sức khỏe ngày càng tăng, người dân quan tâm nhiều hơn đến việc ăn uống thế nào để phòng bệnh và duy trì sức khỏe lâu dài.

Theo các chuyên gia, để thay đổi thói quen ăn uống, chỉ vận động người dân nâng cao nhận thức là chưa đủ. Môi trường thực phẩm cũng cần được cải thiện để người tiêu dùng có thể dễ dàng nhận biết và lựa chọn những sản phẩm phù hợp hơn với sức khỏe.

Cần một “ngưỡng đỏ” phù hợp với người Việt

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đang được đưa ra lấy ý kiến, chỉ quy định chung về việc ghi nhãn thực phẩm theo pháp luật về ghi nhãn hàng hóa.

Quy định này chưa tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc thực hiện ghi nhãn dinh dưỡng, đặc biệt là nhãn cảnh báo dinh dưỡng trên mặt trước bao bì đối với thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn.

Ghi nhãn dinh dưỡng, đặc biệt là ghi nhãn ở mặt trước bao bì, là một công cụ chính sách giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận biết các đặc tính dinh dưỡng của sản phẩm và hỗ trợ lựa chọn thực phẩm lành mạnh hơn. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Uỷ ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Codex) đều đã có hướng dẫn về ghi nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì.

Bên cạnh đó, dự thảo hiện tại chưa xác định rõ đối tượng thực phẩm phải áp dụng nhãn cảnh báo dinh dưỡng, chưa quy định vị trí thể hiện thông tin trên bao bì và chưa xác lập nguyên tắc bắt buộc đối với loại thông tin này.

Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cũng đề xuất cân nhắc bổ sung cụm từ "bao gồm ghi nhãn mặt trước bao gói" sau cụm từ "ghi nhãn thực phẩm" trong dự thảo.

Trong khi đó, WHO khuyến nghị áp dụng bắt buộc hệ thống ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì nhằm bảo đảm việc triển khai thống nhất và hỗ trợ người tiêu dùng đưa ra lựa chọn thực phẩm sáng suốt hơn.

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam, cho biết WHO đang phối hợp xây dựng Mô hình Phân loại Dinh dưỡng phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Mô hình này sẽ thiết lập các ngưỡng rõ ràng đối với những chất dinh dưỡng cần quan tâm, như chất béo, đường và muối, trong các thực phẩm đóng gói sẵn.

Đây sẽ là cơ sở để thúc đẩy triển khai ghi nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì cũng như các biện pháp can thiệp khác nhằm cải thiện dinh dưỡng cho người dân.

“Đã có bằng chứng cho thấy nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì, khi được thiết kế phù hợp, có thể hỗ trợ người tiêu dùng đưa ra những lựa chọn lành mạnh hơn. Theo đó, những thông tin phức tạp về hàm lượng dinh dưỡng được chuyển thành các cảnh báo trực quan, rõ ràng.

Điều này giúp người tiêu dùng nhận biết sản phẩm có hàm lượng cao về muối, đường hoặc chất béo không lành mạnh hay không”, đại diện WHO chia sẻ.

Chia sẻ tại Hội thảo cung cấp thông tin về giảm tiêu thụ muối và các giải pháp thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh mới đây, ThS Lê Thị Thu Hà, Trường Đại học Y tế Công cộng, cho biết thông tin dinh dưỡng hiện nay chủ yếu được trình bày ở mặt sau bao bì. Đây thường là những thông tin mang tính kỹ thuật, có nhiều chỉ số và không phải người tiêu dùng nào cũng đọc hoặc có khả năng diễn giải nhanh.

Trong khi đó, quyết định mua hàng tại các điểm bán thường diễn ra trong thời gian rất ngắn.

Theo ThS Hà, ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì được thiết kế để giải quyết chính khoảng trống này. Thông tin được đưa ra vị trí nổi bật ở mặt trước bao bì, trình bày ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu, giúp người tiêu dùng nhanh chóng đánh giá sản phẩm mà không phải xử lý một lượng lớn thông tin dinh dưỡng phức tạp.