Đề xuất đánh thuế tài sản với tỉ phú khuấy động chính trường California

Dự luật đánh thuế tỉ phú

Dự luật 40 (Proposition 40) được đề xuất cuối năm 2025. Theo tài liệu hướng dẫn cử tri của chính quyền California, dự luật muốn áp thuế một lần tương đương 5% tài sản ròng đối với những tỉ phú cư trú tại bang này tính đến ngày 1-1-2026.

Theo tạp chí Forbes, California hiện được xem là "thủ phủ tỉ phú" của nước Mỹ, với hơn 250 tỉ phú sở hữu tổng tài sản vượt 2.000 tỉ USD. Đây đồng thời là nơi đặt trụ sở của hàng loạt tập đoàn công nghệ lớn.

Nếu được thông qua trong cuộc bỏ phiếu ngày 3-11, khoản thuế sẽ được thu từ năm 2027. Người chịu thuế có thể trả dần trong 5 năm, nhưng tổng số tiền phải nộp sẽ cao hơn.

Khác với thuế thu nhập thông thường, thuế này nhắm vào giá trị tài sản mà các tỉ phú nắm giữ, bao gồm cổ phiếu, cổ phần doanh nghiệp và các khoản đầu tư khác. Bất động sản, lương hưu và một số tài khoản hưu trí nhìn chung được miễn trừ.

Dự luật được kỳ vọng sẽ mang về khoảng 100 tỉ USD trong vòng 5 năm. Trong đó, 90% nguồn thu dự kiến dành cho các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, phần còn lại phân bổ cho giáo dục, hỗ trợ thực phẩm và chi phí quản lý.

Theo những người ủng hộ dự luật, việc yêu cầu giới siêu giàu đóng góp thêm có thể giúp duy trì các dịch vụ thiết yếu mà không làm gia tăng gánh nặng thuế đối với phần lớn người dân.

Nội bộ lục đục

• 

  Bầu cử giữa kỳ Mỹ: Đảng Cộng hòa đổ tiền giữ thành trìĐỌC NGAY

Từ khi được đề xuất, dự luật đã vấp phải nhiều ý kiến trái chiều về tác động kinh tế, đặc biệt là nguy cơ giới siêu giàu rời California để tránh thuế.

Nay, khi cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3-11 đến gần, cuộc tranh luận càng trở nên gay gắt và làm lộ rõ những bất đồng trong nội bộ Đảng Dân chủ.

Theo tờ New York Times, trong khi Thượng nghị sĩ Bernie Sanders và Hạ nghị sĩ Ro Khanna công khai ủng hộ dự luật, Thống đốc California Gavin Newsom lại kiên quyết phản đối.

Ông Newsom lo ngại việc đánh thuế tài sản có thể khiến giới siêu giàu rời bang, kéo theo nguy cơ thất thu ngân sách và suy giảm sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư.

Các tổ chức lao động có quan hệ gần gũi với Đảng Dân chủ cũng có sự chia rẽ rõ rệt. Trong khi công đoàn nhân viên y tế SEIU-UHW gần 120.000 người ủng hộ đề xuất, thì Hiệp hội Giáo viên California (CTA) hơn 300.000 người lại phản đối dự luật.

Không chỉ gây bất đồng về chính sách, cuộc chiến thuế tỉ phú còn tác động trực tiếp đến mối quan hệ giữa các chính trị gia và những nhà tài trợ lâu năm.

Hạ nghị sĩ Ro Khanna tiết lộ việc công khai ủng hộ dự luật đã khiến ông mất ít nhất 20% nguồn tài trợ chính trị, trong đó có những tỉ phú công nghệ từng đóng góp cho các chiến dịch tranh cử của ông.

Dù vậy, ông cho rằng việc yêu cầu giới tỉ phú đóng góp thêm là điều cần thiết để xoa dịu sự bất mãn của công chúng trước tình trạng bất bình đẳng kinh tế.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, nhiều tỉ phú công nghệ đã phản đối, thậm chí đe dọa chuyển tài sản sang các bang khác. Tỉ phú Michael Moritz chỉ trích dự luật chẳng khác nào một hình thức "tịch thu tài sản".

"Đáng buồn là California đã trở thành một bang không còn coi trọng thành công", ông Moritz nói, đồng thời cảnh báo chính sách sẽ khiến những người đóng thuế nhiều nhất rời khỏi bang.

Theo chiến lược gia Đảng Dân chủ Jeremy Oberstein, cuộc tranh luận quanh dự luật được dự báo sẽ diễn ra một cách "hỗn loạn", khi các bên liên tục đối đầu để giành phần thắng.

Hàng trăm triệu USD cho lá phiếu

Không dừng ở những tranh cãi về chính sách, cuộc chiến thuế tỉ phú cũng dần trở thành cuộc đua tài chính, khi giới nhà giàu đang đổ hàng trăm triệu USD vào các chiến dịch ngăn dự luật được thông qua.

Theo Hãng tin Bloomberg, kể từ đầu năm đến nay, tổ chức vận động chính trị Building a Better California do nhà đồng sáng lập Google Sergey Brin hậu thuẫn đã huy động được khoảng 318 triệu USD và dự kiến đạt 350 triệu USD trước ngày bầu cử.

Những nhà tài trợ khác còn có nhà đầu tư mạo hiểm John Doerr, cựu giám đốc điều hành Google Eric Schmidt và nhà đồng sáng lập Ripple Chris Larsen... 

Không chỉ vận động bác bỏ Dự luật 40, Building a Better California còn hậu thuẫn hai đề xuất cạnh tranh là Dự luật 41 và Dự luật 42. 

Nếu một trong hai đề xuất này nhận được nhiều phiếu hơn Dự luật 40, các điều khoản của nó có thể ngăn chính sách thuế tài sản có hiệu lực, ngay cả khi được cử tri thông qua.

Ngoài ra, các nhóm phản đối còn huy động chiến dịch truyền thông chống thuế tài sản, với số tiền cao gấp 8 lần phe ủng hộ. Dữ liệu từ AdImpact cho thấy hơn 73 triệu USD đã được chi hoặc đặt trước cho quảng cáo.

Trong các quảng cáo này, phe phản đối hướng đến những nhóm như giáo viên, lính cứu hỏa và người lao động, bằng cách cảnh báo dự luật có thể khiến cả tiền tiết kiệm, tài khoản hưu trí và giá trị nhà ở của người dân bị đánh thuế.

Với nguồn tiền khổng lồ, cuộc chiến thuế tỉ phú được cho là đã vượt qua nhiều chiến dịch vận động bỏ phiếu tốn kém nhất tại California trong những năm gần đây.

Giáo sư khoa học chính trị Thad Kousser thuộc Đại học California (San Diego) nhận định cuộc chiến thuế tỉ phú thậm chí có thể lập kỷ lục chi tiêu. "Tôi có cảm giác túi tiền của họ gần như không có đáy", ông nhận xét.

Trong khi đó, giáo sư kinh tế Gabriel Zucman cho rằng cuộc bỏ phiếu tháng 11 có thể tạo ra những tác động vượt xa phạm vi California. 

"Đây cũng có thể sẽ là sắc thuế tài sản đầu tiên trên thế giới áp dụng đối với các tỉ phú, do đó nó có thể đánh dấu bước ngoặt lớn trong chính sách thuế toàn cầu", ông Zucman nhận định.

Theo New York Times, tỉ lệ ủng hộ Dự luật 40 đã giảm từ 52% trong cuộc khảo sát tháng 3 xuống 45% vào giữa tháng 9, trong khi tỉ lệ phản đối tăng từ 33% lên 42%. Do đó, khoảng cách giữa hai phe đang ngày càng thu hẹp trước ngày bỏ phiếu.

Phần lớn cử tri Mỹ cho rằng các chính sách của Tổng thống Donald Trump khiến chi phí sinh hoạt tăng cao, tạo thêm bất lợi cho Đảng Cộng hòa trước bầu cử giữa kỳ.