Đề xuất mở rộng miễn giấy phép xây dựng

Tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân

Dự thảo quyết định quy định mở rộng diện miễn giấy phép xây dựng (GPXD) đối với nhà ở riêng lẻ trên địa bàn TP.HCM nhằm triển khai quy định tại điều 15 luật Phát triển đô thị. Điểm đặc biệt là trong dự thảo lần này, Sở Xây dựng đề xuất mở rộng diện miễn GPXD cho công trình nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân và tổ chức trên địa bàn TP.HCM có quy mô dưới 7 tầng (trên cao độ mặt đất đặt công trình), có tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500 m² và thuộc các khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc đô thị hoặc quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 hoặc thiết kế đô thị riêng được phê duyệt. Công trình nhà ở riêng lẻ được quy định ở trên được xây dựng tối đa 1 tầng hầm và được miễn GPXD.

ẢNH: ĐÌNH SƠN

Ngoài việc mở rộng diện miễn GPXD, dự thảo cũng phân định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư, nhà thầu thiết kế, nhà thầu giám sát và nhà thầu thi công. Việc miễn giấy phép không đồng nghĩa với miễn trừ trách nhiệm tuân thủ các quy định về an toàn công trình, PCCC, bảo vệ môi trường, giao thông và hạ tầng kỹ thuật. Các hành vi vi phạm vẫn phải được phát hiện, xử lý theo quy định.

Trong khi đó, theo luật Xây dựng hiện hành, các công trình xây dựng cấp 4, nhà ở riêng lẻ có quy mô dưới 7 tầng có tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500 m² và không thuộc một trong các khu vực (khu chức năng, khu vực phát triển đô thị được xác định trong quy hoạch chung thành phố; khu chức năng, khu dân cư nông thôn, khu vực phát triển đô thị được xác định trong quy hoạch chung đô thị thuộc tỉnh, thuộc thành phố, quy hoạch chung khu kinh tế, khu du lịch quốc gia; khu vực xây dựng được xác định trong quy hoạch chung xã; khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc) được miễn GPXD.

Theo Sở Xây dựng TP.HCM, dự thảo nhằm cụ thể hóa thẩm quyền của TP.HCM trong việc quy định các công trình được miễn GPXD theo luật. Tuy nhiên TP.HCM đã đề xuất mở rộng diện được miễn GPXD đối với nhà ở riêng lẻ so với luật hiện hành. Điều này sẽ giúp người dân, doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí chuẩn bị hồ sơ khi xin GPXD. Đối với nhà ở riêng lẻ, người dân có thể căn cứ vào quy chế quản lý kiến trúc, quy hoạch chi tiết hoặc thiết kế đô thị riêng đã được phê duyệt để xác định các điều kiện xây dựng, thay vì phải thực hiện thủ tục xin cấp phép trong những trường hợp đáp ứng đủ điều kiện miễn giấy phép theo quy định. Không chỉ vậy, nếu được thông qua, đề xuất này sẽ góp phần giảm tải công việc cấp phép xây dựng cho UBND cấp xã, qua đó tập trung nguồn lực vào các khâu khác và tăng cường kiểm tra sau khi công trình được triển khai. Dự thảo hướng đến chuyển trọng tâm từ cấp phép trước khi xây dựng sang hậu kiểm, đồng thời nâng cao trách nhiệm tự kiểm soát của người dân.

Giảm thủ tục, tăng trách nhiệm

Theo TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường, xây dựng nhà ở là nhu cầu thiết yếu của người dân, nhưng quá trình thực hiện vẫn có thể phát sinh nhiều thủ tục, chi phí và thời gian chờ đợi. Đối với những khu vực đã có quy hoạch chi tiết, quy chế quản lý kiến trúc hoặc thiết kế đô thị riêng được phê duyệt, các chỉ tiêu xây dựng về cơ bản đã được xác lập. Chính vì vậy, đề xuất của Sở Xây dựng TP.HCM là cần thiết để chuyển từ quản lý bằng thủ tục sang quản lý bằng quy hoạch, tiêu chuẩn, trách nhiệm và hậu kiểm. Khi đủ điều kiện được miễn giấy phép, người dân có thể chủ động hơn trong kế hoạch xây nhà, giảm thời gian chuẩn bị hồ sơ và chi phí liên quan.

Đối với các hộ gia đình xây nhà để ở, đây là lợi ích thiết thực, nhất là trong bối cảnh chi phí đất đai, vật liệu và nhân công tăng cao. Không chỉ người dân được hưởng lợi, cơ quan Nhà nước cũng thuận lợi hơn trong quản lý. Thay vì dành nhiều thời gian xử lý hồ sơ cấp phép, các cơ quan chuyên môn có thể tập trung hơn vào việc công khai thông tin quy hoạch, hướng dẫn người dân, tiếp nhận thông báo khởi công và kiểm tra các công trình có nguy cơ vi phạm. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng GPXD không đơn thuần là một thủ tục hành chính. Trong thực tế, đây còn là một công cụ giúp cơ quan quản lý kiểm tra sự phù hợp của công trình với quy hoạch, kiến trúc và các yêu cầu kỹ thuật trước khi xây dựng. Khi bỏ hoặc thu hẹp khâu tiền kiểm, những chức năng này phải được thay thế bằng một cơ chế hậu kiểm hiệu quả. Nếu không, việc giảm thủ tục có thể kéo theo nguy cơ xây dựng sai quy hoạch, sai mật độ, vượt tầng hoặc gây ảnh hưởng đến công trình lân cận.

Một điều đáng quan tâm nữa theo TS Phạm Viết Thuận, một công trình được miễn giấy phép, nhưng xây dựng không đúng quy hoạch vẫn bị xem là xây dựng sai phép. Nếu sai phạm chỉ được phát hiện sau khi công trình đã hoàn thành, việc khắc phục sẽ phức tạp, tốn kém và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của chủ nhà. Do đó, cải cách thủ tục chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm với cơ chế hướng dẫn rõ ràng, giúp người dân biết mình được xây dựng đến đâu trước khi bỏ tiền đầu tư.

Bên cạnh đó, hậu kiểm phải là khâu trọng tâm chứ không chỉ là phần bổ sung sau khi miễn GPXD. Chính quyền cơ sở cần có đủ nhân lực, dữ liệu và công cụ giám sát để phát hiện sớm các trường hợp xây dựng sai phép. Việc kiểm tra cần có trọng tâm, ưu tiên công trình tiềm ẩn rủi ro cao, thay vì tạo ra một cơ chế kiểm soát hình thức khiến người dân dù được miễn giấy phép vẫn phải đi lại, giải trình nhiều lần và có thể bị nhũng nhiễu. Trách nhiệm của chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, giám sát và thi công cần được xác định cụ thể, phải thực hiện đúng chuyên môn, quy chuẩn. Nếu phát hiện vi phạm phải bị xử lý nghiêm, thậm chí rút giấy phép hành nghề.

Đặc biệt, với công trình có tầng hầm trong khu dân cư đông đúc, việc khảo sát địa chất, thiết kế móng và tổ chức thi công phải được kiểm soát chặt chẽ nhằm hạn chế nguy cơ sụt lún, nứt nhà liền kề hoặc ảnh hưởng hệ thống hạ tầng ngầm. 

Miễn GPXD không đồng nghĩa với miễn các nghĩa vụ pháp lý khác. Công trình vẫn phải đáp ứng những yêu cầu có liên quan về an toàn, PCCC, môi trường, giao thông và hạ tầng kỹ thuật theo quy định áp dụng. Những trường hợp vi phạm vẫn phải bị phát hiện, xử lý kịp thời, không để việc cắt giảm thủ tục trở thành khoảng trống trong quản lý.

TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường