Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, cây chay có tên khoa học là Artocarpus tonkinensis, thuộc họ Dâu tằm (Moraceae), cùng họ với mít và sa kê.
Với nhiều người lớn lên ở nông thôn, quả chay gắn với những bữa cơm rất giản dị. Quả còn xanh hoặc vừa chín tới có vị chua, thường được thái lát để kho cá, nấu canh chua. Quả chín mềm, thơm có thể ăn trực tiếp. Ngày trước, người dân còn thái chay phơi khô để dành làm gia vị quanh năm. Hạt chay cũng được một số gia đình rang lên ăn như một món quà vặt.
Điều thú vị là một loại cây gắn với căn bếp quê lại có những giá trị dược liệu khá đặc biệt.
Trong kinh nghiệm dân gian, quả chay được sử dụng theo hướng khai vị, hỗ trợ tiêu hóa. Rễ chay có vị chát, từng được dùng trong một số bài thuốc liên quan đến đau lưng, mỏi gối và tê thấp.
Đặc biệt, ở một số cộng đồng người Mông tại miền núi phía Bắc, lá chay được nấu nước uống theo kinh nghiệm truyền thống để hỗ trợ những trường hợp đau lưng, đau nhức xương khớp.
Chính kinh nghiệm này đã thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học Việt Nam và quốc tế.
“Từ lá chay, các nhà khoa học đã phân lập được nhiều hợp chất thuộc nhóm flavonoid, đặc biệt là maesopsin-4-O-glucosid, alphitonin-4-O-glucosid và artonkin-4'-O-glucosid. Nghiên cứu công bố năm 2009 cho thấy một số hợp chất này có khả năng ức chế các phản ứng viêm trong thực nghiệm, tác động đến hoạt động của tế bào miễn dịch và các chất trung gian gây viêm”, Tiến sĩ Phương nói.
Đáng chú ý hơn, các nghiên cứu tiếp theo trên mô hình viêm khớp ở chuột cho thấy nước sắc lá chay có thể làm giảm biểu hiện viêm và tác động đến một số cơ chế liên quan đến tổn thương khớp.
Như vậy, lá chay có tiềm năng đối với bệnh viêm khớp dạng thấp là hướng nghiên cứu rất đáng quan tâm.
Một nghiên cứu công bố năm 2019 cho thấy nước sắc lá chay làm giảm tình trạng viêm khớp trên chuột thực nghiệm, đồng thời ảnh hưởng đến hoạt động của tế bào miễn dịch Th17 và các chất trung gian viêm như IL-17, IL-22.
Đến năm 2021, một nghiên cứu khác tiếp tục ghi nhận dịch chiết lá chay có khả năng ức chế quá trình hình thành tế bào hủy xương trong mô hình thực nghiệm.
Những kết quả này gợi mở khả năng nghiên cứu các hợp chất từ lá chay nhằm phát triển sản phẩm hỗ trợ đối với bệnh lý viêm xương khớp.
Tuy nhiên, đây chủ yếu vẫn là bằng chứng trên tế bào và động vật, chưa đủ để khẳng định nước lá chay có thể điều trị viêm khớp dạng thấp ở người. Tiến sĩ Phương cho biết thêm, những nghiên cứu chống viêm thực hiện trên lá chay hoặc các hợp chất được phân lập từ lá, không phải từ quả. Vì vậy, chúng ta không thể suy luận rằng ăn quả chay kho cá hay nấu canh chua sẽ có tác dụng tương tự.
Đặc biệt, người bị viêm khớp, đặc biệt là viêm khớp dạng thấp, cũng không nên tự ý bỏ thuốc điều trị để chuyển sang uống nước lá chay.