Chiều 17/10, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang, thừa ủy quyền Thủ tướng, trình Quốc hội báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi. Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu sau đó trình bày ý kiến của Thường trực Ủy ban về các nội dung dự kiến tiếp thu, chỉnh lý.
Một trong những điểm mới của dự thảo sau khi tiếp thu các ý kiến đóng góp là bổ sung chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị. Theo đó, người phạm tội tự nguyện nhận tội, chủ động, tích cực khai báo đầy đủ hành vi phạm tội của mình và những tình tiết vụ án mà họ biết trong giai đoạn điều tra, đồng thời chấp nhận hình phạt được đề nghị trong giai đoạn truy tố, xét xử sơ thẩm, có thể được Tòa án quyết định mức án thấp hơn mức tối thiểu của khung hình phạt áp dụng.
Mức án này không bắt buộc phải nằm trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn. Quy định được đề xuất bổ sung tại Điều 3 và Điều 57 của dự thảo.
Đại tướng, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến với dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi, chiều 17/10. Ảnh: Hoàng Phong
Theo ông Phan Chí Hiếu, đa số ý kiến Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc bổ sung chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, nhưng chỉ nên áp dụng khi họ nhận tội trong giai đoạn điều tra, không mở rộng sang các giai đoạn tố tụng khác.
Đối với điều kiện phải chấp nhận hình phạt được đề nghị trong giai đoạn truy tố, xét xử sơ thẩm, đa số ý kiến đề nghị không bổ sung. Theo nhóm ý kiến này, việc bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội đã đủ cơ sở để xem xét chính sách khoan hồng, không nên buộc họ phải chấp nhận hình phạt. Chấp nhận hình phạt không phải là quyền mà là nghĩa vụ của bị can, bị cáo, nên không thể trở thành điều kiện để thương lượng với cơ quan có thẩm quyền nhằm được hưởng khoan hồng.
Ở chiều ngược lại, một số ý kiến đồng tình với phương án của Chính phủ, cho rằng người phạm tội phải đáp ứng cả hai điều kiện là tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt mới được hưởng chính sách này. Theo nhóm ý kiến này, nếu kết hợp chính sách khoan hồng với thủ tục tố tụng rút gọn đối với các vụ án có bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt, quá trình giải quyết vụ án sẽ nhanh hơn, tiết kiệm thời gian, chi phí và nguồn lực nhưng vẫn bảo đảm tính khách quan.
Đề nghị cân nhắc bổ sung 11 tội danh mới
Một vấn đề khác được Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lưu ý là dự thảo mở rộng phạm vi xử lý hình sự đối với nhiều hành vi.
Cụ thể, dự thảo bổ sung 11 tội danh mới; 63 hành vi, tình tiết làm căn cứ xác định tội danh hoặc khung hình phạt trong các tội hiện hành; bổ sung xử lý hành vi chuẩn bị phạm tội ở 10 tội danh và mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại thêm 24 tội danh. Dự thảo cũng tăng mức phạt tiền, phạt tù đối với một số tội danh.
Ở chiều ngược lại, cơ quan soạn thảo đề xuất bỏ 3 tội danh, loại bỏ 38 hành vi khỏi các tội hiện hành, bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh và sửa đổi một số quy định theo hướng giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Thường trực Ủy ban nhận định dự thảo "đã hình sự hóa nhiều hơn phi hình sự hóa", tức mở rộng các hành vi bị xử lý hình sự nhiều hơn số hành vi được loại khỏi phạm vi này.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp trình bày báo cáo ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chính lỷ dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, chiều 17/10. Ảnh: Hoàng Phong
Theo ông Hiếu, việc mở rộng phạm vi xử lý hình sự và tăng nặng một số hình phạt là vấn đề lớn, có tác động nhiều mặt đến hệ thống pháp luật và đời sống kinh tế - xã hội. Vì vậy, Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc việc bổ sung tội danh mới và mở rộng xử lý hình sự đối với một số hành vi.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục thể chế hóa chủ trương không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, hành chính, dân sự; đồng thời nghiên cứu chính sách hình sự và chế tài nghiêm khắc đối với tội phạm về môi trường, an toàn thực phẩm và các hành vi xâm hại sức khỏe cộng đồng.
Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành chủ trương tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị cân nhắc việc bỏ hình phạt này đối với tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251) và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142).
Theo các ý kiến này, việc bỏ án tử hình cần được xem xét trong tương quan với tính chất nguy hiểm của từng tội phạm, hiệu quả răn đe, phòng ngừa và xử lý tội phạm, đồng thời bảo đảm phù hợp với pháp luật quốc tế.
Một số ý kiến khác tán thành phương án bỏ hình phạt tử hình ở cả 6 tội danh như dự thảo của Chính phủ.
Giữ hình phạt đình chỉ hoạt động đối với doanh nghiệp
Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi đề xuất bỏ hình phạt đình chỉ hoạt động có thời hạn và giảm mức phạt tiền đối với doanh nghiệp ở một số tội danh, nhằm tránh xử lý quá nặng, ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh và người lao động.
Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng việc bỏ hình phạt đình chỉ hoạt động có thời hạn cần được cân nhắc kỹ, bởi hình phạt này vẫn cần thiết đối với một số loại tội phạm. Cơ quan thẩm tra đề nghị giữ quy định này, đồng thời không áp dụng đối với tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
Về trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp, dự thảo cũng sửa đổi khái niệm tội phạm theo hướng không coi pháp nhân thương mại là chủ thể trực tiếp thực hiện tội phạm, mà phải chịu trách nhiệm hình sự cùng với cá nhân phạm tội nhân danh, vì lợi ích và dưới sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân đó.
Đa số ý kiến Thường trực Ủy ban tán thành, cho rằng pháp nhân thương mại không thể trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội và không có lỗi cố ý hoặc vô ý như cá nhân.
Dự thảo còn thay đổi cách xác định hình phạt đối với cá nhân phạm tội nhân danh pháp nhân thương mại. Thay vì tính theo tỷ lệ so với trường hợp cá nhân phạm tội độc lập, Tòa án sẽ quyết định hình phạt căn cứ vào vai trò, mức độ lỗi, động cơ, mục đích và lợi ích mà từng cá nhân thu được.
Vũ Tuân