Đề xuất này được đưa ra tại Hội thảo Thực tiễn Chương trình giáo dục phổ thông 2018 với chủ đề “Giá trị và tri thức triết học trong giáo dục phổ thông ở Việt Nam hiện nay”, do Hội Triết học Việt Nam và Khoa Triết học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội phối hợp tổ chức ngày 1/11.
Tại đây, các chuyên gia đã trao đổi các cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm đề xuất tích hợp giá trị, tri thức triết học vào chương trình Giáo dục phổ thông 2018 (lớp 1-12), sao cho phù hợp với từng lứa tuổi.
Đề xuất tích hợp triết học vào chương trình phổ thông
Cụ thể ở cấp tiểu học, đề xuất tích hợp phương pháp truy vấn và đối thoại triết học trong môn đạo đức, tiếng Việt và hoạt động trải nghiệm.
Thông qua câu chuyện, tranh ảnh và tình huống về tình bạn, sự trung thực, công bằng, yêu thương và trách nhiệm, học sinh được khuyến khích đặt câu hỏi, giải thích suy nghĩ, lắng nghe và tôn trọng ý kiến khác biệt. Mục tiêu nuôi dưỡng sự tò mò, khả năng suy xét và sự thấu cảm bằng những hoạt động gần gũi với lứa tuổi.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
GS.TS Phạm Văn Đức, Chủ tịch Hội Triết học Việt Nam chia sẻ tại hội thảo (Ảnh: Minh Châu).
Ở cấp trung học cơ sở, đề xuất tích hợp nội dung logic học cơ bản, phân tích khái niệm và suy xét đạo đức trong môn giáo dục công dân, ngữ văn, lịch sử và địa lý, khoa học tự nhiên.
Học sinh từng bước được rèn luyện khả năng phân biệt ý kiến với bằng chứng, nhận diện lỗi lập luận, đánh giá thông tin từ nhiều góc nhìn. Những nội dung về công bằng, bình đẳng, quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm được gắn với bài học và tình huống thực tiễn.
Ở cấp trung học phổ thông, đề xuất nghiên cứu xây dựng các chuyên đề về tri thức, tư duy và giá trị triết học, tích hợp trong những môn học phù hợp, trong đó có môn giáo dục kinh tế và pháp luật, kết hợp với hoạt động giáo dục liên môn.
Nội dung chú trọng căn cứ của tri thức, tư duy logic, năng lực phản biện, phán đoán, đạo đức và trách nhiệm công dân; vận dụng vào kiểm chứng thông tin, sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm, bảo vệ quyền riêng tư, lựa chọn nghề nghiệp và giải quyết xung đột giá trị.
Trên cơ sở nghiên cứu, thí điểm và đánh giá, có thể xem xét phương án chuyên đề hoặc môn học lựa chọn phù hợp.
Lộ trình tích hợp cần bảo đảm sự phát triển liên tục, từ biết đặt câu hỏi và giải thích ở tiểu học, đến biết phân tích, đánh giá ở trung học cơ sở, tiến tới lập luận độc lập và lựa chọn có trách nhiệm ở trung học phổ thông. Các vấn đề được tiếp cận trở lại với mức độ sâu hơn, phù hợp với sự trưởng thành của học sinh.
Nên thay đổi cách nhìn và tư duy về triết học
Theo GS.TS Phạm Văn Đức, Chủ tịch Hội Triết học Việt Nam, triết học và giáo dục có mối quan hệ lâu dài trong lịch sử tư tưởng.
Tuy nhiên, việc đưa giá trị và tri thức triết học vào giáo dục phổ thông hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề cần nghiên cứu, làm rõ, từ vai trò, nội dung đến phạm vi và cách tiếp cận phù hợp.
Hội thảo là diễn đàn để các nhà nghiên cứu, chuyên gia giáo dục và giáo viên trao đổi, nhận diện những vấn đề đặt ra, bước đầu xác định các hướng nghiên cứu cần thiết.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội (Ảnh: Minh Châu).
GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cho biết Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã triển khai hết một chu kỳ.
Bên cạnh những kết quả tích cực, chương trình cần tiếp tục được rà soát, điều chỉnh, bổ sung để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Theo chuyên gia này, chuyển biến căn bản của chương trình là từ truyền thụ kiến thức sang hình thành, phát triển phẩm chất và năng lực người học.
Do đó, triết học cần góp phần đưa sự chuyển đổi ấy lên tầm cao mới: Từ năng lực thích ứng đến năng lực kiến tạo; từ tiếp nhận tri thức đến làm chủ quá trình nhận thức; từ hiểu biết giá trị đến tự giác lựa chọn và thực hiện giá trị.
TS Ngô Đăng Toàn, giảng viên Khoa Triết học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng chúng ta nên thay đổi cách nhìn và tư duy về triết học.
Theo ông, bộ môn này không phải là sự “xa xỉ học thuật” dành riêng cho giới hàn lâm ở bậc đại học, mà là một năng lực sinh tồn, giúp thế hệ trẻ đứng vững trước những biến động sâu sắc của thời đại AI, bão hòa thông tin và tiến trình toàn cầu hóa văn hóa.
Mục đích của việc “mềm hóa” tính chất học thuật của triết học trong chương trình phổ thông không phải nhằm tạo ra những nhà tranh biện hiếu thắng mà giúp các em trưởng thành về nhân cách, năng lực phản biện trong xã hội.
"Việc đưa triết học xuống trường phổ thông tại Việt Nam, dù còn đối mặt với nhiều nút thắt về thể chế, khoảng cách ngữ liệu và tập quán văn hóa nhưng là bước đi tất yếu để bù đắp khoảng trống cấu trúc trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và nâng cao năng lực hội nhập quốc tế cho người học", theo TS Toàn.