Định giá giảm từ 100 tỷ USD còn 26 tỷ khi IPO: Shein mắc kẹt ở bài toán ESG

Gã khổng lồ thương mại điện tử Shein vừa chính thức thực hiện đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), huy động thành công 1,7 tỷ USD. Tuy nhiên, mức định giá 26 tỷ USD trong lần lên sàn này đã sụt giảm nghiêm trọng, chỉ nhỉnh hơn 1/4 so với con số 100 tỷ USD mà doanh nghiệp từng đạt được vào năm 2022.

Đợt niêm yết diễn ra trong bối cảnh kết quả kinh doanh của công ty xuất hiện những nốt trầm. Theo Silicon Republic, báo cáo tài chính được công bố trước thềm IPO hồi tháng 7 cho thấy Shein vừa ghi nhận khoản lỗ ròng 99 triệu USD trong quý gần nhất. Mặc dù doanh thu năm 2025 đạt 41,8 tỷ USD, lợi nhuận ròng của hãng lại giảm mạnh xuống còn khoảng 2 tỷ USD, so với mức 3,4 tỷ USD của năm trước đó.

Hành trình đưa cổ phiếu lên sàn của Shein đã khép lại sau 5 năm theo đuổi, nhưng mức định giá khiêm tốn này cho thấy sự thận trọng lớn từ giới đầu tư. Đằng sau bài toán tài chính trước mắt là một loạt thách thức đan xen, từ chính sách bảo hộ thương mại quốc tế cho đến những rào cản nội tại về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG).

Gọng kìm thương mại và sự chững lại của mô hình giá rẻ

Từng vươn lên thành start up có giá trị lớn thứ 3 thế giới nhờ làn sóng bùng nổ thương mại điện tử, Shein - thành lập tại Trung Quốc năm 2012 và hiện đặt trụ sở tại Singapore - đang vấp phải những rào cản lớn tại các thị trường trọng điểm. Đà tăng trưởng chậm lại của công ty có liên quan mật thiết đến các chính sách siết chặt từ phương Tây nhằm bảo vệ nhà bán lẻ nội địa và kiểm soát an toàn hàng hóa.

Tại Mỹ, thị trường lớn nhất của Shein, cơ chế miễn thuế đối với các kiện hàng giá rẻ nhập khẩu từ Trung Quốc đã chính thức bị bãi bỏ vào tháng 5. Cùng lúc đó, Liên minh châu Âu (EU) cũng áp dụng mức phí mới 3 euro đối với hàng triệu gói hàng giá trị thấp nhập khẩu vào khu vực. Những động thái này đã trực tiếp đánh vào lợi thế cạnh tranh cốt lõi của hãng là mức giá siêu rẻ.

Bên cạnh đó, áp lực cạnh tranh nội bộ ngành ngày càng khốc liệt khi đối thủ Temu vừa công bố doanh thu đạt 15,7 tỷ USD. Theo Bloomberg, Shein dự kiến sử dụng nguồn vốn 1,7 tỷ USD vừa huy động để nâng cao năng lực công nghệ, tăng nhận diện thương hiệu và mở rộng hiện diện toàn cầu. Trước sức ép thuế quan từ phương Tây, hãng cũng được dự báo sẽ củng cố vị thế và tăng cường mối quan hệ với mạng lưới nhà cung cấp tại Quảng Châu (Trung Quốc).

Vòng vây thanh tra và rủi ro tuân thủ

Bên cạnh các rào cản thương mại, các tiêu chuẩn ESG chính là nguyên nhân trực tiếp khiến Shein từng phải từ bỏ kế hoạch niêm yết tại New York và London trước khi chuyển hướng sang Hong Kong. Theo Reuters, Shein hiện vẫn nằm trong diện điều tra của Ủy ban châu Âu và Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC).

Trước đó, hãng từng bị xử phạt tại Pháp vì áp dụng mức giảm giá không có thật và tại Italy do hành vi "greenwashing" - quảng bá sai lệch về các nỗ lực bảo vệ môi trường. Các cơ quan quản lý quốc tế đang gia tăng chế tài đối với thương mại điện tử xuyên biên giới, điển hình như việc EU phạt AliExpress 550 triệu euro và Temu 200 triệu euro vì vi phạm liên quan đến sản phẩm bất hợp pháp.

Để cải thiện hình ảnh, Shein đã thành lập hội đồng cố vấn ESG bên ngoài vào năm 2024 và nâng độ dày báo cáo phát triển bền vững thường niên từ 28 trang (năm 2021) lên 118 trang. Báo cáo năm 2025 của hãng cho biết 53% nhà cung cấp đạt xếp hạng cao nhất qua kiểm toán, tăng từ mức 47% năm 2024. Phía Shein khẳng định luôn duy trì tiêu chuẩn quản trị cao, minh bạch và tuân thủ các quy định hiện hành.

Tuy nhiên, bà Janina Bartkewitz, chuyên gia phân tích ESG tại quỹ Union Investment (đang quản lý 569 tỷ euro tài sản), nhận định những tranh cãi về điều kiện lao động, khả năng truy xuất chuỗi cung ứng và các cuộc điều tra kéo dài đang đặt ra dấu hỏi lớn về năng lực tuân thủ và hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp.

Dấu hỏi về quản trị và nghịch lý phát thải

Cơ cấu quản trị doanh nghiệp cũng là điểm nghẽn khiến nhiều tổ chức tài chính e dè. Hồ sơ niêm yết cho thấy Shein áp dụng cơ cấu cổ phần hai loại (dual-class). Trong đó, cổ phiếu loại A có 10 quyền biểu quyết, còn loại B chỉ có một quyền.

Sau IPO, 4 nhà đồng sáng lập nắm giữ 59,6% cổ phần nhưng kiểm soát tới 90% quyền biểu quyết mà không có thời hạn chấm dứt cụ thể. Đồng thời, hai chức danh Chủ tịch và Tổng giám đốc vẫn được gộp làm một, trong khi hội đồng quản trị chỉ có 3 thành viên độc lập trên tổng số 7 thành viên.

Bà Kiran Aziz, Trưởng bộ phận đầu tư có trách nhiệm tại quỹ hưu trí KLP của Na Uy (quản lý hơn 80 tỷ euro), cảnh báo sự tập trung quyền lực này có thể làm suy yếu vai trò giám sát độc lập, tạo ra nguy cơ bất cân xứng về lợi ích giữa ban lãnh đạo kiểm soát và các cổ đông thiểu số.

Ở khía cạnh môi trường, dù quảng bá mô hình sản xuất theo lô nhỏ để hạn chế tồn kho dư thừa, nền tảng của Shein vẫn đưa ra khoảng 4.700 mẫu thiết kế mới mỗi ngày với tổng cộng hơn 2 triệu sản phẩm. Giáo sư Ken Pucker từ Đại học Tufts chỉ ra rằng việc sử dụng chủ yếu sợi tổng hợp và bán giá rẻ khuyến khích thói quen tiêu dùng ngắn hạn, biến quần áo thành đồ dùng một lần.

Đáng chú ý, năm 2025, lượng phát thải khí nhà kính của Shein cao gấp khoảng 2 lần so với Inditex (chủ sở hữu thương hiệu Zara). Mức chênh lệch phát thải này diễn ra dù doanh thu của Shein (41,8 tỷ USD) thấp hơn doanh thu 39,9 tỷ euro (khoảng 46,54 tỷ USD) của tập đoàn thời trang đến từ Tây Ban Nha.

Mức định giá 26 tỷ USD phản ánh việc thị trường đã điều chỉnh kỳ vọng trước những biến số rủi ro. Thương vụ IPO đã hoàn tất việc huy động vốn, song câu hỏi dài hạn cho Shein là làm thế nào để dung hòa mô hình thời trang siêu nhanh với những quy định ngày càng khắt khe về phát triển bền vững trên toàn cầu.