Đó là những vấn đề nổi bật của Đại hội Hội Kiến trúc sư Việt Nam khóa XI vừa diễn ra trong bối cảnh kiến trúc đứng trước những thay đổi nhanh của đô thị, công nghệ và đời sống xã hội.
Đại hội Hội Kiến trúc sư Việt Nam khóa XI có sự tham dự của 500 đại biểu, đại diện hơn 7.000 hội viên trong tổng số khoảng 28.000 kiến trúc sư cả nước. Đại hội đã bầu Ban Chấp hành gồm 79 thành viên; kiến trúc sư Phan Đăng Sơn tiếp tục được tín nhiệm bầu làm Chủ tịch Hội.
Phát biểu chỉ đạo tại Đại hội, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà khẳng định: Hội Kiến trúc sư Việt Nam đã luôn đồng hành cùng dân tộc, đóng góp vào sự nghiệp kiến thiết xây dựng và phát triển đất nước. Dấu ấn của các thế hệ kiến trúc sư hiện diện trong diện mạo đô thị, nông thôn, trong các công trình văn hóa, xã hội, trong bảo tồn di sản và ngày càng rõ nét hơn ở kiến trúc xanh, bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu ngày nay.
Trong giai đoạn 2020-2026, Hội Kiến trúc sư Việt Nam đã tham gia tư vấn, phản biện, góp ý chính sách; hoàn thành các nhiệm vụ được Chính phủ giao, tham gia xây dựng Luật Kiến trúc sửa đổi được thông qua tháng 8/2026.
Chuyển đổi số từng bước được thúc đẩy với GIS (hệ thống thông tin địa lý), BIM (mô hình thông tin xây dựng), AI (trí tuệ nhân tạo); nhiều kiến trúc sư Việt Nam đạt giải thưởng quốc tế, đưa những câu chuyện về văn hóa bản địa đến với dòng chảy kiến trúc đương đại. Những kết quả ấy diễn ra khi tốc độ đô thị hóa và sự phát triển của thị trường đặt ra không ít thách thức.
Nhiều đô thị đứng trước nguy cơ thiếu bản sắc, khó kiểm soát kết nối từ quy hoạch đến kiến trúc; không gian nông thôn bị tác động mạnh bởi quá trình đô thị hóa. Một số công trình gắn với đầu tư bất động sản có xu hướng mô phỏng những hình thức kiến trúc nổi tiếng trên thế giới. Trong khi đó, kiến trúc xanh, bền vững, thích ứng khí hậu và kiến trúc gắn với bản sắc vẫn chưa trở thành lựa chọn chủ động.
Vì thế, câu chuyện bản sắc được đặt lại như một yêu cầu của phát triển, chứ không chỉ là vấn đề thẩm mỹ. Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam Phan Đăng Sơn cho rằng, kiến trúc Việt Nam đang “thức tỉnh toàn diện để nhận ra con đường đi riêng trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, hướng tới nền kiến trúc “tiên tiến, đậm đà bản sắc”, vừa sáng tạo, thử nghiệm, vừa tránh nguy cơ hòa tan. Định hướng này có mối liên hệ trực tiếp với yêu cầu phát triển văn hóa trong giai đoạn mới.
Chương trình hành động của Hội cũng dẫn tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW năm 2026, xác định kiến trúc là một lĩnh vực văn hóa vật thể quan trọng, góp phần tạo dựng nền tảng vật chất và truyền tải các giá trị văn hóa. Bởi vậy, kiến trúc không thể tách rời đặc trưng của vùng đất, ký ức cộng đồng, cảnh quan và môi trường sống.
Trên cơ sở đó, Đại hội Hội Kiến trúc sư Việt Nam khóa XI thống nhất bảy nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Cụ thể, bên cạnh việc tiếp tục đóng góp cho nền kiến trúc “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, Hội sẽ đổi mới tổ chức, thích ứng với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; nâng cao chất lượng quy hoạch, kiến trúc; xây dựng đội ngũ kiến trúc sư có năng lực, sức sáng tạo và khát vọng cống hiến; tăng cường nghiên cứu, lý luận, phê bình, phản biện và giám định kiến trúc.
Hội cũng tập trung triển khai năm đề án do Thủ tướng Chính phủ giao theo Quyết định 1246/QĐ-TTg, thúc đẩy chuyển đổi số, mở rộng hợp tác quốc tế và kết nối cộng đồng kiến trúc sư Việt Nam ở nước ngoài.
Đáng chú ý, công nghệ là một vấn đề mới và có sức tác động ngày càng rõ. GIS, BIM và đặc biệt AI đang mở rộng khả năng thu thập dữ liệu, mô phỏng, thử nghiệm và hình thành phương án thiết kế. AI có thể giúp kiến trúc sư rút ngắn một số công đoạn, mở rộng khả năng tìm kiếm ý tưởng, nhưng đồng thời đặt ra những câu hỏi về tính nguyên bản, bản quyền, dấu ấn sáng tạo và trách nhiệm nghề nghiệp.
Vì vậy, chuyển đổi số không chỉ là đưa thêm công cụ mới vào quy trình làm việc. Vấn đề quan trọng hơn là làm chủ công nghệ để phục vụ tư duy kiến trúc, thay vì để công nghệ quyết định diện mạo kiến trúc. Cùng với công nghệ, con người vẫn là yếu tố trung tâm.
Đại hội dành sự quan tâm tới đội ngũ kiến trúc sư trẻ, coi đây là lực lượng quan trọng trong sáng tạo, kết nối cộng đồng và tiếp nhận những phương thức làm nghề mới. Việc nâng cao năng lực nghề nghiệp cũng cần đi cùng trách nhiệm xã hội, bởi những quyết định của kiến trúc sư hôm nay có thể để lại dấu ấn lâu dài trong không gian sống của nhiều thế hệ.
HẢI LÂM