Chủ một doanh nghiệp tại Hà Nội cho biết đã giải thể và thực hiện quyết toán thuế thì bị xử phạt 17 triệu đồng do sử dụng hóa đơn được xác định là không hợp pháp. Cụ thể, chỉ có 2 hóa đơn bị cơ quan thuế kết luận vi phạm, đều mua dịch vụ chữ ký số của VNPT.
Đại diện doanh nghiệp này cho biết tại thời điểm sử dụng, họ không hề biết các hóa đơn này được xác định là hóa đơn của đơn vị "bỏ trốn". Chỉ đến khi cơ quan thuế lập biên bản xử phạt, doanh nghiệp mới được thông báo về nguồn gốc của các hóa đơn.
Khoản phạt bất ngờ khiến quá trình hoàn tất thủ tục giải thể của doanh nghiệp bị trì hoãn. Muốn chính thức đóng mã số thuế để khép lại trách nhiệm pháp lý, doanh nghiệp bắt buộc phải nộp phạt, nhưng chi phí phát sinh nằm ngoài dự tính do doanh nghiệp không hề biết về nguồn gốc vi phạm của hóa đơn từ thời điểm giao dịch.
Rủi ro khi rơi vào trạng thái 06: Bị khóa mã số thuế, đóng băng giao dịch kinh tế
Hiện, ngành thuế triển khai chiến dịch làm sạch dữ liệu người nộp thuế. Khoảng 620.000 doanh nghiệp trong diện rà soát này, trong đó 292.000 đơn vị đã ngừng hoạt động, chưa hoàn tất giải thể và hơn 325.000 công ty không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký.
Trên các diễn đàn về thuế, không ít chủ doanh nghiệp cho biết đơn vị nhiều năm không hoạt động nhưng chưa làm thủ tục đóng cửa, đến khi giải thể mới phát hiện loạt nghĩa vụ cần xử lý.
Tuy nhiên, không phải người nộp thuế nào cũng gặp khó khăn khi xử lý việc giải thể doanh nghiệp. Anh Đức Thịnh (Lâm Đồng) cho biết đã thực hiện thủ tục tại cơ quan thuế ở phường Phú Thủy, TP Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng và được tiếp nhận hồ sơ khá nhanh.
Anh cho biết sau khi hoàn tất các nghĩa vụ thuế, người này gửi hồ sơ yêu cầu hủy mã số thuế đến cơ quan quản lý. Hồ sơ được tiếp nhận một phút ngay sau khi gửi và sau đó anh tiếp tục thực hiện các bước để hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động hộ kinh doanh. “Chỉ 5 ngày là có kết quả”, anh nói.
Thăm dò ý kiến được báo Dân trí thực hiện trước đó cho thấy những vướng mắc khi giải thể doanh nghiệp được độc giả phản ánh khá đa dạng. Bên cạnh những khó khăn về thủ tục, việc thiếu thông tin và chưa xử lý đầy đủ các nghĩa vụ trong quá trình hoạt động cũng có thể khiến quá trình giải thể kéo dài.
Cụ thể, trong gần 13.000 người tham gia trả lời thăm dò, có 50% cho biết họ gặp tất cả vướng mắc được đưa ra, gồm thủ tục hành chính phức tạp, thiếu hiểu biết về quy định pháp luật, thất lạc giấy tờ và né tránh áp lực tài chính.
Có 24% độc giả cho rằng thủ tục hành chính phức tạp, khó thực hiện là trở ngại khi giải thể doanh nghiệp; 8% gặp khó khăn do thất lạc giấy tờ, con dấu, trong khi 16% cho biết không am hiểu quy định pháp luật về giải thể, phá sản doanh nghiệp. Khoảng 2% lựa chọn nguyên nhân né tránh áp lực tài chính.
Cửa hàng đóng cửa ở TPHCM (Ảnh: Nam Anh).
Hiện tại, trạng thái 03 được quy định phản ánh doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, trong khi đó trạng thái 06 chỉ tình trạng doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.
Theo Thuế TP Hà Nội, trạng thái này không tự nhiên phát sinh, mà là kết quả của quá trình rà soát, xác minh theo quy định.
Cụ thể, khi có dấu hiệu rủi ro hoặc nghi ngờ người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, cơ quan thuế tiến hành rà soát, xác minh thực tế tại địa chỉ, liên lạc với người đại diện theo pháp luật và thông báo đến người nộp thuế. Nếu người nộp thuế không nộp hồ sơ khai thuế, không giải trình hoặc qua xác minh thực tế không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, cơ quan thuế sẽ ban hành thông báo và cập nhật trạng thái mã số thuế sang 06.
Lúc đó, người nộp thuế không được sử dụng mã số thuế trong các giao dịch kinh tế, không được lập hoá đơn điện tử cho đến khi tình trạng này được xử lý theo quy định.
Đề xuất cơ chế đóng mã số thuế đơn giản cho cơ sở thực sự ngừng kinh doanh
Trước đó, trao đổi với phóng viên Dân trí, một số ý kiến đề xuất chỉ xử phạt hành vi không thông báo ngừng kinh doanh hoặc không thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, thay vì truy thu các khoản thuế trong thời gian doanh nghiệp, hộ kinh doanh không còn hoạt động.
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS, cho rằng đề xuất này có cơ sở và phù hợp với nguyên tắc quản lý thuế hiện đại. Tuy nhiên, ông nhận định rằng việc này không thể áp dụng theo một công thức chung cho mọi trường hợp. Điểm mấu chốt là phải phân biệt giữa việc không hoàn tất thủ tục thuế và việc thực tế có phát sinh nghĩa vụ thuế nhưng không kê khai, không nộp.
Trường hợp doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã thực sự chấm dứt hoạt động, không còn doanh thu, không phát sinh giao dịch và không có căn cứ tính thuế, thì việc không thông báo ngừng kinh doanh hoặc chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế về bản chất là vi phạm nghĩa vụ thủ tục.
Khi đó, việc xử lý nên tập trung vào hành vi không thực hiện thủ tục theo quy định, thay vì mặc nhiên coi toàn bộ thời gian mã số thuế chưa đóng là thời gian có hoạt động kinh doanh và phát sinh thuế.
Ngược lại, nếu qua dữ liệu quản lý, cơ quan thuế xác định người nộp thuế vẫn có doanh thu, giao dịch hoặc căn cứ tính thuế nhưng không kê khai hoặc kê khai không đầy đủ, thì việc truy thu thuế là cần thiết và có cơ sở pháp lý; đồng thời, tùy tính chất, mức độ, người nộp thuế còn có thể phải chịu tiền chậm nộp và các chế tài xử phạt tương ứng.
“Tôi cho rằng không nên lấy trạng thái mã số thuế để thay thế cho căn cứ xác định nghĩa vụ thuế. Trạng thái mã số thuế là công cụ quản lý; còn nghĩa vụ thuế phải được xác định từ hoạt động kinh doanh thực tế, doanh thu, giao dịch và căn cứ tính thuế”, ông nói.
Cửa hàng đóng cửa ở TPHCM (Ảnh: Nam Anh).
Về lâu dài, ông Nguyễn Văn Tuấn cho rằng chính sách nên hướng tới phân loại rủi ro và xử lý đúng bản chất vi phạm: người thực sự không còn kinh doanh thì tạo cơ chế đơn giản để họ hoàn tất thủ tục và đóng mã số thuế; người vẫn kinh doanh nhưng cố tình không kê khai thì phải xử lý nghiêm.
“Với những doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động từ lâu nhưng mã số thuế vẫn còn trạng thái hoạt động, không nên chờ đến khi cơ quan thuế rà soát mới xử lý. Đây là thời điểm cần chủ động đóng lại toàn bộ dấu vết pháp lý của hoạt động kinh doanh, bởi ngừng kinh doanh trên thực tế chỉ là một sự kiện thực tế; chấm dứt mã số thuế mới là bước hoàn tất về mặt quản lý thuế”, ông nhấn mạnh.
Luật sư Lê Đức Anh Thắng, Công ty Luật Khải Hoàn Minh, gợi ý trình tự, thủ tục giải thể khi doanh nghiệp không hoạt động.
Bước 1: Trước tiên, doanh nghiệp cần tra cứu trạng thái mã số thuế xem đang ở tình trạng nào.
Đây là hoạt động giúp doanh nghiệp xác định tình trạng pháp lý hiện tại của mã số thuế trên hệ thống của cơ quan thuế. Việc kiểm tra thường xuyên giúp tránh các rủi ro liên quan đến hóa đơn, kê khai thuế, giao dịch với đối tác và các thủ tục hành chính khác.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần rà soát và thu thập lại thông tin về người đại diện theo pháp luật (hoặc ủy quyền), địa chỉ, số điện thoại, email, tài khoản giao dịch thuế điện tử, tài khoản hóa đơn điện tử để kiểm tra các tờ khai, báo cáo tài chính còn thiếu...
Bước 2: Sau khi tra cứu, nếu doanh nghiệp bị rơi vào trạng thái 06 - Không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký
Trường hợp doanh nghiệp bị rơi vào trạng thái 06 - Không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, doanh nghiệp không thể trực tiếp nộp hồ sơ thông báo quyết định giải thể tại Phòng Đăng ký kinh doanh được mà phải tiến hành làm việc với cơ quan thuế trước. Tại giai đoạn này, Doanh nghiệp phải thực hiện hoàn thành các nghĩa vụ tài chính về thuế như: Nộp tờ khai thuế còn thiếu, Nộp báo cáo tài chính, Nộp tiền phạt...
Sau khi tiếp nhận hồ sơ, cơ quan thuế sẽ rà soát tình trạng kê khai, hóa đơn và các khoản phải nộp ngân sách. Doanh nghiệp phải bổ sung hồ sơ khai, quyết toán thuế còn thiếu, đồng thời xử lý hóa đơn và nộp đủ thuế nợ, tiền chậm nộp, tiền phạt (nếu có).
Với doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu, nghĩa vụ với cơ quan hải quan cũng phải được xử lý. Nếu còn nợ thuế, tiền chậm nộp hay tiền phạt tại cơ quan hải quan, doanh nghiệp sẽ không được xác nhận người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế.
Bước 3: Nộp hồ sơ giải thể tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh
Khi doanh nghiệp đã hoàn tất nghĩa vụ tài chính, cơ quan thuế ban hành thông báo xác nhận người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế và chuyển thông tin sang cơ quan đăng ký kinh doanh.
Tại giai đoạn này, doanh nghiệp nộp hồ sơ giải thể tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh nơi đặt trụ sở chính. Hồ sơ bao gồm Thông báo về việc giải thể doanh nghiệp, Danh sách chủ nợ và số nợ đã thanh toán, Báo cáo thanh lý tài sản, trong đó doanh nghiệp phải cam kết xử lý xong các khoản nợ với chủ nợ, người lao động và các nghĩa vụ tài chính với cơ quan Nhà nước.