Từ những kỷ lục xô đổ mọi giới hạn thi công tại Nhà ga T2 Phú Quốc, Ballroom APEC vượt kỷ lục thế giới, cho đến siêu dự án metro Bến Thành - Cần Giờ dự kiến xây nhanh nhất thế giới hay hầm dìm đại dương Cần Giờ - Vũng Tàu…, tất cả công trình biểu tượng của kỷ nguyên mới đều đang được nhào nặn nên từ chính những bàn tay, khối óc của người Việt Nam.
Nhà ga T2 sân bay Phú Quốc được thiết kế mang hình tượng “chim phượng hoàng lửa” đang sải cánh bay
ẢNH: SG
Chỉ hơn 1 năm sau khi ban hành, Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã đưa một lớp doanh nghiệp (DN) Việt từ vị trí thầu phụ đứng ra làm chủ các công trình hàng tỉ USD.
Phá vỡ mọi giới hạn về xây dựng hạ tầng
Giữa những cơn mưa sầm sập ở đảo ngọc, không khí tại đại công trường phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027 vẫn đang nóng lên từng giờ. Nổi bật ngay ở trung tâm kết nối là dự án mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc do Tập đoàn Sun Group làm chủ đầu tư, nơi đang thiết lập những kỷ lục khiến thế giới phải nghiêng mình: Đường cất hạ cánh số 2 dài 3,3 km hoàn thành thần tốc trên địa hình biển đảo chỉ trong vỏn vẹn 8 tháng, một tiến độ phá vỡ mọi giới hạn về thi công hạ tầng hàng không thế giới.
Tâm điểm của siêu đại dự án này là Nhà ga T2 mang hình tượng chim phượng hoàng lửa đang sải cánh, với tổng công suất thiết kế lên tới 24 triệu lượt hành khách/năm. Nơi đây quy tụ những giải pháp kỹ thuật và công nghệ thi công hiện đại bậc nhất thế giới: từ hệ thống phân loại hành lý tự động 5 tầng tốc độ cao, đến kết cấu mái vòm thép chịu lực ngốn gần 25.000 tấn thép với nhịp vượt kỷ lục đạt tới 72 m. Mới bắt đầu cất những cấu kiện thép đầu tiên từ đầu tháng 3, nhưng chỉ sau 5 tháng thi công, phần khung chịu lực cánh trái phượng hoàng đã sừng sững định hình. Cùng với đó, Nhà ga VIP mang hình tượng cá đại bàng biển phục vụ chuyên cơ quy mô 300 hành khách đều đã cập mốc tiến độ nghẹt thở, sẵn sàng cho chuyến bay kỹ thuật vào cuối năm.
Cách đó không xa, tổ hợp Trung tâm Hội nghị APEC cũng chứng kiến một kỳ tích thế giới được xác lập bởi chính bàn tay người Việt. Với diện tích bao phủ mái khoảng 52.000 m² và tổng diện tích sàn lên đến 107.000 m², điểm nhấn choáng ngợp nhất tại đây chính là không gian Ballroom rộng tới 11.050 m² sở hữu nhịp vượt không cột lên tới 81 m. Công trình này đã chính thức vượt qua Caesars Forum của Mỹ để xác lập kỷ lục trung tâm sở hữu Ballroom lớn nhất thế giới.
Phối cảnh Sân vận động VinFast - Trống Đồng
ẢNH: VG
Song song, mảnh ghép giao thông xanh kết nối toàn bộ hệ sinh thái là tuyến đường sắt nhẹ (LRT) Phú Quốc dài 17,59 km có tổng mức đầu tư gần 9.000 tỉ đồng cũng đang tăng tốc với các đường ray trên cao, trong hầm và hệ thống móng cọc khoan nhồi được các nhà thầu Việt Nam làm chủ hoàn toàn.
Nhưng đó không phải là một kỷ lục đơn độc, trên cả nước, tinh thần bứt phá và tiến độ thần tốc đang trở thành một làn sóng chưa từng có. Đầu tiên phải kể đến là siêu dự án metro Bến Thành - Cần Giờ. Với tổng vốn đầu tư lên tới hơn 102.000 tỉ đồng, dự án sở hữu quy mô đầy ấn tượng: chiều dài toàn tuyến hơn 53 km, sử dụng đường đôi khổ tiêu chuẩn 1.435 mm, điện khí hóa và thiết kế đạt vận tốc lên tới 350 km/giờ. Với các thông số này, metro Bến Thành - Cần Giờ dài gấp 2,5 lần và có tốc độ tàu gấp 3 lần tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) nhưng được chủ đầu tư cam kết thi công và hoàn thành trọn gói chỉ trong vòng 30 tháng (khi nhận đủ mặt bằng) để đưa vào khai thác thương mại, nhanh gấp 4 - 5 lần so với các dự án đường sắt đô thị trước đây. Ngay cả trên thế giới, một tuyến đường sắt tốc độ cao tương đương với chiều dài trên 50 km cũng phải mất từ 5 - 8 năm để hoàn thành.
Tương tự, tại thủ đô Hà Nội, đại công trình cầu Trần Hưng Đạo 16.000 tỉ đồng qua sông Hồng cũng đang tạo nên một cột mốc thi công chưa từng có: 100% cọc khoan nhồi và toàn bộ hệ bệ trụ giữa dòng sông đã được san phẳng, lắp dựng hoàn tất chỉ trong 8 tháng, sẵn sàng cẩu lắp những nhịp vòm thép biểu tượng vô cực kỷ lục. Trong khi đó, đại công trường Sân vận động VinFast - Trống Đồng quy mô 135.000 chỗ ngồi (sân vận động lớn nhất thế giới) cũng đang chứng kiến cuộc hội quân lịch sử của hàng vạn công nhân, tăng tốc thi công ngày đêm để đưa kiệt tác kiến trúc văn hóa này về đích trước thời hạn.
Không những "chơi trội" về tiến độ, các dự án hạ tầng tại Việt Nam còn đang chứng kiến cuộc đua không ngừng nghỉ về việc áp dụng và làm chủ các loại công nghệ hiện đại bậc nhất thế giới. Nếu như trước đây các gói thầu khoan hầm bằng robot TBM xuyên lòng đất tại tuyến metro số 1 buộc phải phụ thuộc vào các tập đoàn Sumitomo, Shimizu, Maeda của Nhật Bản, thì nay kỹ sư Việt Nam đã nắm trọn bộ gien công nghệ này. Ngay tại dự án metro Bến Thành - Thủ Thiêm (thuộc tuyến metro số 2) khởi công hồi cuối tháng 4, lực lượng nhà thầu Việt đã tự tin làm chủ công nghệ khoan hầm cân bằng áp lực dung dịch SPB-TBM thế hệ mới nhất. Kỹ sư Việt sẽ trực tiếp điều khiển robot đâm xuyên qua lòng sông Sài Gòn ở độ sâu kỷ lục tới 41 m - một kỳ tích kỹ thuật ngầm chưa từng có tại Đông Nam Á.
Trước đó, hình ảnh "vua tốc độ" Sơn Hải đưa hầm xuyên núi Dốc Sạn (cao tốc Nha Trang - Cam Lâm) về đích sớm 6 tháng, hay "vua đào hầm" Đèo Cả chinh phục chuỗi hầm Cổ Mã, Cù Mông, Hải Vân 2 và cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh... cũng cho thấy một diện mạo hoàn toàn khác của các nhà thầu hạ tầng Việt Nam, những người đã hoàn toàn làm chủ công nghệ đào hầm áo mỏng NATM xuyên qua những vùng địa chất đứt gãy phức tạp nhất. Hay trên dự án Đường dây 500 kV mạch 3 (Quảng Trạch - Phố Nối), hàng vạn tấn thép cùng hàng trăm móng cọc đúp trên những đỉnh núi đá vách đứng được các nhà thầu Việt san phẳng, dựng cột và kéo dây thành công trong thời gian kỷ lục mà không cần bất kỳ chuyên gia nước ngoài nào hướng dẫn.
Cuộc 'đổi ngôi' lịch sử
Là người trực tiếp chứng kiến và đồng hành cùng các DN xây dựng từ những năm 1994 khi Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận mới được thành lập, ông Trần Văn Thi (Giám đốc Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận) đánh giá sự tiến bộ của các nhà thầu Việt Nam là một hành trình lột xác ấn tượng. Từng bước đi lên từ vạch xuất phát, những trải nghiệm thực chiến suốt 3 thập niên qua đã giúp lực lượng thi công trong nước khẳng định bản lĩnh, dần nắm giữ vai trò trụ cột ở các siêu dự án hạ tầng quốc gia.
Hệ thống đèn hiệu của đường cất hạ cánh số 2 với công nghệ tân tiến nhất tạo nên “dải ánh sáng” 3,3 km giữa đảo ngọc Phú Quốc
ẢNH: SG
Nhìn lại thời đất nước mới mở cửa hội nhập, ông Thi kể, các công trình quy mô lớn đều do những nhà thầu đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, châu Âu hay Úc đảm nhận. Từ các dự án khôi phục QL1 sau chiến tranh cho đến những công trình biểu tượng như cầu Mỹ Thuận, cầu Cần Thơ, DN trong nước chỉ tham gia với vai trò nhà thầu phụ. "Tuy nhiên, chính trong quá trình "làm thuê" đó, đội ngũ kỹ sư, công nhân và bộ máy quản lý giao thông Việt Nam đã chắt chiu từng cơ hội để học tập kỹ năng quản lý, trình độ thi công và công nghệ hiện đại. Chỉ sau khoảng 5 - 10 năm, các nhà thầu Việt Nam đã có bước chuyển mình ngoạn mục khi từng bước làm chủ các công nghệ phức tạp, từ kỹ thuật cầu đúc hẫng đến cầu dây văng. Đến nay, ở những dự án lớn như cầu Mỹ Thuận 2 hay cầu Rạch Miễu 2, toàn bộ các khâu từ thiết kế, thi công đến giám sát đều đã được nội địa hóa hoàn toàn. Sự trưởng thành ấy tiếp tục lan tỏa sang các siêu công trình như sân bay Long Thành hay các tuyến metro, nơi DN Việt giờ đây tự tin đảm nhận vai trò tổng thầu", ông Thi nhận xét.
Đơn cử, cầu đi bộ vượt sông Sài Gòn mang hình dáng lá dừa nước mềm mại - nét đặc trưng văn hóa Nam bộ - đang được các nhà thầu Việt tự tay chế tác, thi công từng kết cấu thép phức tạp để nối liền trung tâm thành phố với khu đô thị mới Thủ Thiêm. Ngay cửa ngõ Biển Đông, tuyến đường và cầu - hầm vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu với tổng mức đầu tư kỷ lục hơn 90.000 tỉ đồng do Tập đoàn Vingroup chủ trì đang hiện thực hóa cây cầu vượt biển mang biểu tượng hoa sen thuần Việt. Dự án là bài toán kỹ thuật đỉnh cao khi kết hợp 8 km cầu vượt biển và 3,9 km hầm dìm dưới đáy biển sâu vượt luồng hàng hải vịnh Gành Rái. Nếu 15 năm trước, làm hầm dìm Thủ Thiêm vượt sông Sài Gòn phải phụ thuộc 100% vào Tập đoàn Obayashi (Nhật Bản) từ khâu đúc đến dìm đốt hầm, thì nay người Việt đã hoàn toàn làm chủ từ thiết kế kiến trúc hoa sen cho đến công nghệ dìm đốt hầm dưới lòng đại dương.
Tại siêu sân bay Long Thành, không còn cảnh chuyên gia ngoại chỉ đạo - kỹ sư Việt làm sổ sách ghi chép, lực lượng nhà thầu Việt Nam đang trực tiếp điều phối hàng nghìn dầm thép siêu trọng, hàng triệu khối bê tông chất lượng cao, hệ thống cơ điện (MEP) khổng lồ và vận hành hệ thống kiểm soát độ phẳng đường băng bằng công nghệ định vị vệ tinh. Gói thầu Nhà ga hành khách hay hệ thống đường cất hạ cánh, đường lăn, sân đỗ được thực hiện bởi liên danh nhà thầu nội địa Vietur (Vinaconex, Đèo Cả, Trường Sơn, Ricons, Newtecons, Định An...) với vai trò Tổng thầu EPC.
Tương tự, hình tượng "phượng hoàng lửa" Nhà ga T2 hay "cá đại bàng biển" Nhà ga VIP tại tổ hợp siêu sân bay Phú Quốc đều do 100% đội ngũ kỹ sư, công nhân Việt Nam cẩu lắp, hoàn thiện với nguồn vốn do các ngân hàng trong nước như Vietcombank đứng ra tài trợ.
Ở lĩnh vực đường sắt tốc độ cao, mảnh ghép hạ tầng đắt giá và cao cấp nhất, cũng chứng kiến bước vươn mình lịch sử của các nhà thầu nội. Tại tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Hải Phòng/Hà Nội - Quảng Ninh trị giá hơn 147.000 tỉ đồng, quy mô 120 km, tốc độ thiết kế tàu chạy 350 km/giờ, các DN Việt như Coteccons, Đèo Cả, Vinaconex... đã chính thức đứng vào hàng ngũ tổng thầu thi công hạ tầng kết cấu ray, cầu viaduct khẩu độ lớn và nhà ga hiện đại. Với đại dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trị giá gần 70 tỉ USD, dài 1.541 km, các tập đoàn Việt như Cienco 4, Đèo Cả, Thaco... cũng đã chủ động "xếp quân", tự đầu tư nguồn lực đào tạo hàng ngàn kỹ sư, liên kết hợp tác quốc tế để sẵn sàng làm chủ từ 80 - 90% khối lượng xây lắp, hầm xuyên núi và hạ tầng kỹ thuật.
Kiến tạo những cuộc chơi mới
Phân tích về động lực đằng sau sự bứt phá của các nhà thầu, DN xây dựng Việt Nam, Giám đốc Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận cho rằng đó là kết quả cộng hưởng từ nhiều yếu tố. Trước hết là sự phát triển chung của đất nước. Việt Nam từ một quốc gia kém phát triển đã mạnh mẽ vươn lên nhóm thu nhập trung bình khá, tạo môi trường thuận lợi cho DN hạ tầng lớn mạnh. Song song là sự đổi mới mang tính đột phá về thể chế, tiêu biểu như Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, giúp các tập đoàn trong nước nhận được sự tin tưởng và giao phó những trọng trách lớn hơn. Đặc biệt, sau 30 - 40 năm tích lũy kinh nghiệm, lực lượng DN nội địa đã hội tụ đủ năng lực đúng vào thời điểm đất nước mở ra giai đoạn phát triển mới, cần những "tay chơi" lớn để hiện thực hóa các mục tiêu hạ tầng bứt phá với tốc độ tăng trưởng hai chữ số.
"Tự chủ giúp chúng ta chủ động về tiến độ, loại bỏ sự phụ thuộc vào bên ngoài và tránh khỏi những rủi ro hay tranh chấp pháp lý phức tạp thường gặp khi hợp tác với đối tác quốc tế. Quan trọng hơn, làm chủ công nghệ không chỉ phục vụ khâu xây lắp thần tốc ban đầu mà còn đảm bảo năng lực bảo trì, vận hành suốt vòng đời dự án. Sự lớn mạnh của lực lượng thi công trong nước vì thế chính là mắt xích cốt lõi để giữ lại nguồn lực nội địa, lan tỏa sức bật cho chuỗi cung ứng, đồng thời khẳng định tinh thần tự lực tự cường của dân tộc, cùng tạo dựng nên những dấu ấn biểu tượng mới cho đất nước", ông Trần Văn Thi nhấn mạnh.
Chuyên gia kinh tế, TS Võ Trí Thành nhận định, dấu ấn rõ nét của nền kinh tế Việt Nam trong nhiều năm trở lại đây là sự xuất hiện và nổi lên của các tập đoàn kinh tế lớn, trong đó có các tập đoàn kinh tế tư nhân. Họ đã góp phần làm thay đổi diện mạo đất nước, tạo dấu ấn, nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế, từ đó hình thành nhiều thương hiệu có tính cạnh tranh khu vực và thế giới.
"Chúng ta nhìn rõ vai trò kiến tạo của Vingroup, Sun Group khi mang đến cuộc cách mạng về hình ảnh du lịch, đô thị của Việt Nam thông qua những công trình đẳng cấp khiến thế giới phải ngưỡng mộ từ vùng biển Phú Quốc, Đà Nẵng, Quảng Ninh… lên tới vùng núi Sa Pa và giờ đang là các siêu đô thị lớn. Có thể thấy, các DN tư nhân luôn có tầm nhìn và hướng đi mới mẻ. Họ đã, đang và sẽ tiếp tục là đầu kéo dẫn dắt nền kinh tế Việt Nam trong những cuộc chơi mới", TS Võ Trí Thành nhận định.
Sự lớn mạnh của khu vực kinh tế tư nhân được thể hiện rất rõ khi Việt Nam ngày càng có nhiều tập đoàn tham gia đầu tư vào rất nhiều các công trình hạ tầng quy mô như sân bay, cảng biển, đường cao tốc...
TS Võ Trí Thành
Khi mục tiêu đặt ra là những đại dự án mang tính bước ngoặt, những siêu công trình mang tính biểu tượng quốc gia, nâng tầm vị thế đất nước, việc sở hữu nguồn lực, con người và công nghệ tại chỗ chính là chìa khóa quyết định để tạo nên bước bứt phá ngoạn mục của đất nước. Đất nước đang bước vào một kỷ nguyên mới thì việc tự chủ năng lực của các DN mang ý nghĩa quan trọng hơn bao giờ hết.
Ông Trần Văn Thi, Giám đốc Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận