Chương trình được triển khai theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo quốc gia 515) và lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Mục tiêu là trang bị kiến thức, chuyển giao quy trình kỹ thuật và nâng cao năng lực thực hành để cán bộ tại các đơn vị tham gia có thể vận hành độc lập, đáp ứng yêu cầu giám định với quy mô lớn trong thời gian tới.
Ở giai đoạn 1, chương trình tập trung trang bị kiến thức nền tảng cho học viên về công nghệ NGS-SNP và giám định ADN phục vụ xác định danh tính hài cốt. Trong giai đoạn 2 với chủ đề “Đào tạo chuyên sâu-Chuyển giao quy trình kỹ thuật và phát triển năng lực thực hành” diễn ra đến ngày 18/12/2026, các học viên được đào tạo chuyên sâu và thực hành theo quy trình chuẩn.
Tham gia đào tạo giai đoạn này là các chuyên gia quốc tế đến từ Ủy ban Quốc tế về Người mất tích (ICMP), đội ngũ giảng viên và các học viên đã hoàn thành chương trình giai đoạn 1.
Cụ thể, trong giai đoạn 2, học viên được đào tạo chuyên sâu về 9 quy trình và mô-đun kỹ thuật trọng tâm. Các chuyên gia, nhà khoa học của Viện Hàn lâm phối hợp chuyên gia ICMP trực tiếp giảng dạy và chuyển giao các khâu trong quy trình NGS-SNP, từ xử lý mẫu hài cốt, tách chiết ADN đoạn ngắn, chuẩn bị thư viện, giải trình tự, phân tích dữ liệu đến đánh giá và đối sánh quan hệ huyết thống.
Với mẫu của thân nhân liệt sĩ, chương trình chuyển giao quy trình Microarray-SNP để xây dựng hồ sơ SNP, phục vụ đối sánh với dữ liệu ADN thu được từ hài cốt.
Trong giám định ADN, thu được dữ liệu di truyền chưa đồng nghĩa với việc có thể lập tức đưa ra kết luận định danh. Kết quả chỉ có giá trị khi toàn bộ quy trình, từ tiếp nhận và xử lý mẫu, phân tích, kiểm soát chất lượng, quản lý dữ liệu đến đối sánh và đánh giá khoa học, được thực hiện nghiêm ngặt, có thể kiểm tra và truy xuất.
Vì vậy, chương trình chú trọng chuẩn hóa quy trình kỹ thuật, kiểm soát chất lượng dữ liệu và quản lý mẫu, hướng tới thẩm định phương pháp đáp ứng các yêu cầu của tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC 17025:2017.
Buổi sáng khai mạc, sau phần giới thiệu tổng quan về khóa học, chuyên gia Thomas Parsons, đại diện ICMP, trình bày chuyên đề “Giám định ADN xác định danh tính hài cốt bằng công nghệ NGS-SNP dựa trên cơ sở dữ liệu tại Việt Nam”. Buổi chiều, học viên tiếp tục tìm hiểu tổng quan về quy trình xử lý mẫu xương ban đầu, các quy trình tách chiết ADN 30K và Dabney, cùng nội dung phân tích và định lượng dịch chiết ADN. Các chuyên đề do chuyên gia Kieren Hill trực tiếp giảng dạy.
Chương trình đào tạo giai đoạn 2 cũng nhận được sự ủng hộ và hỗ trợ tích cực của Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam. Hợp tác trong lĩnh vực nhân đạo, trong đó có giải quyết hậu quả chiến tranh, góp phần củng cố lòng tin và làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Hoa Kỳ.
VÂN NGA-NGỌC HIẾU