Đổi mới công tác cán bộ, trọng dụng nhân tài đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước

Phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV ngày 5/10, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gợi mở 4 trọng tâm mà Hội nghị cần tập trung giải quyết; trong đó, nhấn mạnh “đổi mới công tác cán bộ, trọng dụng nhân tài đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước”.

Việc Trung ương tiếp tục bàn về đổi mới toàn diện công tác cán bộ cho thấy yêu cầu này đang được đặt trong một tầm nhìn dài hạn hơn. Tổng kết, đánh giá những kết quả đạt được, nhận diện những hạn chế và tìm kiếm cách làm phù hợp không nhằm thay đổi mục tiêu nhất quán về xây dựng đội ngũ cán bộ, mà để tiếp tục hoàn thiện phương thức phát hiện, lựa chọn, đào tạo, bố trí và sử dụng con người, đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

“Then chốt của then chốt” trong xây dựng Đảng

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “Muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”. Tư tưởng đó cho thấy, xây dựng đội ngũ cán bộ là “then chốt của then chốt” trong xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, có ý nghĩa lâu dài đối với năng lực lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và tổ chức thực hiện nhiệm vụ phát triển đất nước.

Nhìn lại chặng đường đổi mới công tác cán bộ cho thấy nhận thức của Đảng ta về vị trí, vai trò của đội ngũ cán bộ ngày càng được bổ sung và hoàn thiện cùng với sự phát triển của đất nước. Nghị quyết số 03-NQ/HNTW ngày 18/6/1997 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII về “Chiến lược cán bộ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” được ban hành trong bối cảnh đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới. Nghị quyết đặt công tác cán bộ trong mối quan hệ với những yêu cầu lớn của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân và tiếp tục xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh.

Điểm đáng chú ý là từ rất sớm, công tác cán bộ đã được nhìn nhận không đơn thuần là công việc tổ chức, nhân sự, mà gắn chặt với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị và xây dựng hệ thống chính trị. Đội ngũ cán bộ phải có phẩm chất, năng lực phù hợp với yêu cầu của thời kỳ phát triển; công tác cán bộ phải được tiến hành một cách có chiến lược, có kế hoạch và gắn với yêu cầu thực tiễn.

Qua các nhiệm kỳ, yêu cầu đó tiếp tục được cụ thể hóa và phát triển. Nghị quyết số 26-NQ/TW Hội nghị Trung ương 7 khóa XII về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ, đã đặt vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ trong một hệ thống yêu cầu toàn diện hơn.

Không chỉ bản lĩnh chính trị và phẩm chất đạo đức, cán bộ còn phải có năng lực, uy tín, khả năng đáp ứng nhiệm vụ ở từng vị trí, từng cấp độ. Công tác cán bộ cũng được đặt trong một quy trình tương đối đồng bộ, từ phát hiện, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng đến đánh giá, bố trí, sử dụng và kiểm soát quyền lực.

Ở mỗi giai đoạn cách mạng, yêu cầu đối với công tác cán bộ từng bước được bổ sung, hoàn thiện, gắn với nhiệm vụ phát triển của đất nước. Từ xây dựng đội ngũ đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đến chú trọng phẩm chất, năng lực, uy tín và đội ngũ cán bộ cấp chiến lược, tư duy về công tác cán bộ ngày càng toàn diện hơn.

Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu đó tiếp tục được đặt ra ở mức cao hơn, nhất là khả năng bố trí đúng người, đúng việc, giải quyết những vấn đề mới, việc khó và tạo ra kết quả thực chất. Vì vậy, đổi mới công tác cán bộ cần được xem là quá trình thường xuyên, kế thừa những kết quả đã có và tiếp tục điều chỉnh phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước trong từng giai đoạn.

Công tác cán bộ trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ, cán bộ cấp chiến lược phải có tầm nhìn, tư duy hệ thống, năng lực lựa chọn và tổ chức thực hiện những quyết sách lớn; cán bộ cơ sở phải nắm chắc địa bàn, có năng lực giải quyết công việc và phục vụ Nhân dân. Người đứng đầu phải biết phát hiện, trọng dụng người có đức, có tài, phát huy trí tuệ tập thể và chuẩn bị đội ngũ kế cận.

Từ định hướng này, chúng ta có thể thấy rằng, trong giai đoạn mới, công tác cán bộ trước hết cần xuất phát từ yêu cầu của nhiệm vụ. Thay vì chỉ tìm người để bố trí vào vị trí có sẵn, phải xác định rõ nhiệm vụ cần thực hiện, yêu cầu năng lực của từng vị trí, từ đó chủ động tạo nguồn, đào tạo, lựa chọn và sử dụng cán bộ.

Cách tiếp cận này đòi hỏi công tác cán bộ phải gắn kết chặt chẽ hơn giữa nhiệm vụ, vị trí việc làm và con người. Đào tạo phải xuất phát từ yêu cầu công việc; đánh giá phải phục vụ bố trí, sử dụng; quy hoạch phải gắn với khả năng thực hiện nhiệm vụ. Qua đó, khắc phục tình trạng các khâu trong công tác cán bộ vận hành tương đối tách rời, mỗi khâu hoàn thành một thủ tục nhưng chưa tạo thành một quy trình thống nhất nhằm tìm đúng người, giao đúng việc và phát huy đúng năng lực.

Đổi mới công tác đánh giá cán bộ là yêu cầu quan trọng. Trong thực tiễn, phẩm chất, năng lực và uy tín của một cán bộ chỉ có thể được nhận diện đầy đủ qua công việc, nhất là qua cách xử lý những nhiệm vụ khó, phức tạp và phát sinh. Vì vậy, đánh giá cần quan tâm đến kết quả thực hiện nhiệm vụ, chất lượng sản phẩm, tiến độ công việc, khả năng giải quyết vấn đề và trách nhiệm đối với kết quả được giao.

Kết quả phải được xem xét trong mối tương quan với thẩm quyền, nguồn lực và điều kiện thực hiện; đồng thời, phải kết hợp giữa kết quả công việc với phẩm chất, kỷ luật, đạo đức và tính liêm chính. Thành tích không thể bù đắp cho những vi phạm về nguyên tắc, kỷ luật hoặc đạo đức công vụ.

Kết quả đánh giá phải gắn với sử dụng cán bộ. Người hoàn thành tốt nhiệm vụ cần có cơ hội được giao việc lớn hơn; người còn hạn chế phải được đào tạo, bồi dưỡng hoặc bố trí phù hợp; trường hợp không đáp ứng yêu cầu cần được thay thế kịp thời. Cùng với đó, cần làm rõ trách nhiệm của cấp có thẩm quyền trong đánh giá, giới thiệu và quyết định bố trí cán bộ, để quyết định nhân sự thực sự gắn với trách nhiệm và kết quả thực hiện nhiệm vụ.   

Yêu cầu phát triển mới cũng đặt ra vấn đề mở rộng nguồn cán bộ và trọng dụng nhân tài. Trong bối cảnh tri thức, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với năng lực cạnh tranh quốc gia, nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ nằm trong khu vực công. Đất nước cần phát huy tốt hơn nguồn lực từ các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, khu vực tư nhân, đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và người Việt Nam ở nước ngoài.

Thu hút nhân tài cần gắn với giao nhiệm vụ, trao quyền và bảo đảm điều kiện thực hiện. Người có năng lực phải được đặt vào những công việc phù hợp, được phát huy chuyên môn và đánh giá bằng đóng góp thực tế. Trong nghiên cứu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cần có không gian cho thử nghiệm và chấp nhận rủi ro có kiểm soát, đồng thời phân biệt rõ rủi ro trong quá trình nghiên cứu, đổi mới với hành vi cố ý vi phạm hoặc vụ lợi.

Trọng dụng cũng không dừng ở việc thu hút một cá nhân về làm việc. Quan trọng hơn là tạo được môi trường để người tài phát huy năng lực, kết nối nguồn lực và chuyển giao tri thức. Cùng với thu hút chuyên gia, cần quan tâm xây dựng đội ngũ kế cận, hình thành các mạng lưới chuyên gia và tăng cường liên kết giữa khu vực công với trường học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Công tác cán bộ phải bảo đảm hài hòa giữa trao quyền và kiểm soát quyền lực, khuyến khích sáng tạo và giữ vững kỷ luật, trọng dụng người tài và bảo đảm nguyên tắc. Dám nghĩ, dám làm cần được khuyến khích, nhưng phải gắn với động cơ đúng, trách nhiệm rõ, thẩm quyền phù hợp và cơ chế kiểm soát. Trao quyền phải đi cùng yêu cầu chịu trách nhiệm về kết quả; bảo vệ người đổi mới phải đi cùng việc phân biệt rõ đổi mới vì lợi ích chung với hành vi lợi dụng đổi mới để vi phạm.

Phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu tổng kết Nghị quyết số 26-NQ/TW phải mở ra bước phát triển mới trong công tác cán bộ, chuẩn bị đội ngũ cán bộ từ yêu cầu nhiệm vụ và sự phát triển lâu dài của đất nước. Đây là định hướng quan trọng để công tác cán bộ chuyển từ xử lý nhu cầu trước mắt sang chủ động chuẩn bị nguồn lực con người cho những nhiệm vụ lớn trong tương lai.

Tác giả: TS Phạm Ngọc Hùng công tác tại Ban Xây dựng Đảng, Tạp chí Cộng sản. Ông có hơn 10 năm học tập tại Liên bang Nga, vào tháng 10/2018 bảo vệ thành công luận án tiến sĩ cấp quốc gia chuyên ngành Chính trị học.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!