Theo báo SCMP, các nguồn tin nắm được nội dung cuộc gặp thượng đỉnh của ông Trump và ông Tập tại Washington tháng trước cho biết, nhà lãnh đạo Trung Quốc không tỏ ra hưởng ứng đề nghị này, đồng thời cảnh báo về “nguy cơ chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản”.
Theo các nguồn tin, dù đây không phải là vấn đề ưu tiên hàng đầu của ông Trump, nhà lãnh đạo Mỹ đã nêu quan ngại của Nhật Bản về các hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc, trong đó có đất hiếm, gây sức ép lên các ngành công nghiệp Nhật Bản.
Ông Trump nói biện pháp của Trung Quốc đang đe dọa những ngành công nghiệp Mỹ phụ thuộc vào nhà cung cấp Nhật Bản. Vì vậy, ông cho rằng điều này gián tiếp vi phạm thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ - Trung mà hai bên đạt được tại Busan hồi tháng 10 năm ngoái.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng kêu gọi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi, thúc giục Bắc Kinh cải thiện quan hệ với Tokyo.
Theo các nguồn tin, nhà lãnh đạo Trung Quốc không hưởng ứng đề nghị của ông Trump. Thay vào đó, ông Tập cho rằng mâu thuẫn giữa Bắc Kinh và Tokyo cần được tách biệt khỏi quan hệ Mỹ - Trung.
Các nguồn tin nói rằng Nhật Bản trước đó đã đề nghị tổ chức cuộc gặp giữa bà Takaichi và ông Tập bên lề hội nghị cấp cao APEC tại Thâm Quyến vào tháng 11 tới. Tuy nhiên, Bắc Kinh từ chối và thay vào đó đề nghị cuộc gặp với Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường.
Cũng theo nguồn tin, Tokyo phát tín hiệu rằng bà Takaichi sẽ không chấp nhận gặp ông Lý Cường thay ông Tập.
Trong nhiều thập kỷ qua, quan hệ Trung - Nhật luôn đan xen giữa những giai đoạn căng thẳng và hợp tác, do những vết thương lịch sử sâu sắc, sự đối đầu địa - chính trị, tranh chấp lãnh thổ ở biển Hoa Đông, cũng như sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế.
Quan hệ song phương lao dốc từ tháng 11 năm ngoái, sau khi bà Takaichi đưa ra phát biểu về vấn đề Đài Loan.
Việc bà từ chối rút lại phát biểu này khiến Bắc Kinh phẫn nộ. Trung Quốc coi vấn đề Đài Loan là “lằn ranh đỏ” không được vượt qua.
Để trả đũa, Bắc Kinh đã cắt giảm các hoạt động giao lưu chính thức và văn hóa ở mọi cấp độ, hủy các chuyến bay tới Nhật Bản và cấm xuất khẩu các sản phẩm lưỡng dụng, bao gồm đất hiếm và các khoáng sản quan trọng khác.
Trong khi đó, Nhật Bản triển khai các tên lửa tấn công và tiến hành tập trận tại các đảo phía tây nam, gần đảo Đài Loan (Trung Quốc), đồng thời tăng cường liên minh an ninh với Philippines.
Bà Takaichi gặp ông Trump chỉ 1 ngày trước khi nhà lãnh đạo Mỹ đón ông Tập tại Washington. Ngay sau khi hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung kết thúc, ông Trump gọi điện cho bà Takaichi và cung cấp cho bà những thông tin mà bà mô tả là “giải thích chi tiết” về cuộc hội đàm.
“Nhật Bản và Mỹ đã trở thành những quốc gia đồng minh đáng tin cậy nhất của nhau, và chúng tôi xác nhận cam kết cùng đóng góp cho hòa bình và ổn định trong khu vực cũng như trên thế giới”, bà Takaichi viết trên mạng xã hội.
Các thông cáo chính thức của Nhà Trắng và Bắc Kinh về chuyến thăm không đề cập trực tiếp đến Nhật Bản.
Tuần trước, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị và Phó Thủ tướng Hà Lập Phong gặp cựu Ngoại trưởng Nhật Bản Takeshi Iwaya tại Bắc Kinh. Đây là cuộc gặp cấp cao đầu tiên giữa hai nước trong gần 1 năm qua
Ông Vương nói rằng quan hệ song phương đang đối mặt với “tình hình nghiêm trọng”, kêu gọi Nhật Bản “sửa chữa những lời nói và hành động sai lầm” liên quan đến Đài Loan.
Trong bài phát biểu về chính sách đầu tuần này, bà Takaichi gọi Trung Quốc là “một nước láng giềng quan trọng”, đồng thời cam kết xây dựng mối quan hệ ổn định với Bắc Kinh.
“Chúng tôi sẽ nỗ lực bảo đảm duy trì trao đổi về những thách thức chung, thúc đẩy đối thoại nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, đồng thời xây dựng mối quan hệ mang tính xây dựng và ổn định”, bà Takaichi nói.