Văn phòng Tổng thống Israel Isaac Herzog ngày 7/11 thông báo quyết định trao quyền thành lập chính phủ mới cho ông Gadi Eisenkot, lãnh đạo đảng Yashar, sau các cuộc tham vấn với đại diện những đảng phái trong tuần qua. Quyết định này mở ra khả năng chấm dứt gần hai thập kỷ cầm quyền của Thủ tướng Benjamin Netanyahu.
Quốc hội Israel có 120 ghế và phe chiếm đa số có quyền thành lập chính phủ mới. Dù cuộc bầu cử cuối tháng 10 khép lại trong tình thế bất phân thắng bại, ông Eisenkot giữa tuần này đã nhận được ủng hộ từ các đảng đại diện cho tổng cộng 67 nghị sĩ để thành lập chính phủ. Thủ tướng Netanyahu nhận được đề cử từ 46 nghị sĩ. Đảng Thống nhất Torah, sở hữu 7 ghế nghị sĩ, không đề cử ứng viên nào.
Ông Eisenkot, lãnh đạo đảng Yashar, tuyên bố sẽ làm mọi cách để thành lập chính phủ mới. "Đây là thời điểm thành lập một chính phủ đoàn kết quốc gia khẩn cấp. Tôi sẽ làm tất cả để chúng ta xứng đáng với nhiệm vụ này", ông viết trên mạng xã hội X.
Tổng thống Isaac Herzog (phải) gặp cựu tổng tham mưu trưởng Gadi Eisenkot tại Jerusalem ngày 7/11. Ảnh: Văn phòng Tổng thống Israel
Ông Eisenkot có 28 ngày để hội tụ đủ 61 phiếu tại quốc hội ủng hộ nội các mới. Tổng thống Herzog có thể gia hạn thêm tối đa 14 ngày. Nếu ông Eisenkot thất bại, ông Netanyahu có thể được trao cơ hội tiếp theo. Nếu không bên nào thành công, Israel sẽ phải tổ chức bầu cử mới.
Con đường thành lập liên minh cầm quyền của ông Eisenkot đối diện nhiều thách thức. Khối đối lập của ông có những thành phần không muốn dựa vào sự ủng hộ của các đảng Arab tại Israel.
Một số đảng trong liên minh của Eisenkot từng cam kết đưa cả ông Netanyahu và các đảng cực hữu ra khỏi chính phủ. Tuy nhiên, đảng Yashar giờ đây lại để ngỏ khả năng mời đảng Likud của ông Netanyahu cùng các đồng minh tham gia chính phủ do ông Eisenkot lãnh đạo, với điều kiện họ chấm dứt liên minh với các đảng cực hữu và chấp nhận những nguyên tắc của phe đối lập.
Thủ tướng Netanyahu đã lãnh đạo Israel trong gần hai thập kỷ, thúc đẩy đất nước chuyển dịch mạnh sang cánh hữu. Ông hiện đối mặt các cáo buộc tham nhũng và lệnh bắt của Tòa án Hình sự Quốc tế liên quan chiến sự Gaza, dù bác bỏ thẩm quyền của tòa.
Thủ tướng Benjamin Netanyahu phát biểu tại Jerusalem ngày 28/10. Ảnh: AP
Trong tuyên bố ngày 7/11, ông Netanyahu tiếp tục kêu gọi thành lập chính phủ đoàn kết quốc gia. Tuy nhiên, ông yêu cầu liên minh này phải giữ nguyên các đồng minh hiện tại của mình - gồm cả phe cực hữu và khối Do Thái chính thống - một điều kiện mà phe đối lập gần như chắc chắn sẽ từ chối.
Thủ tướng Israel cũng cảnh báo một chính phủ phụ thuộc vào các đảng Arab sẽ đe dọa sự tồn tại của đất nước. Ông cáo buộc những đảng này ủng hộ tư tưởng cực đoan, cho rằng một chính phủ dựa vào họ sẽ không thể chống lại Hamas hay bảo vệ binh sĩ Israel tại Gaza và Lebanon.
Đảng Yashar tiếp tục cáo buộc ông Netanyahu gây chia rẽ xã hội Israel, cho rằng ông chỉ nói đến đoàn kết khi nhận thấy thời gian cầm quyền sắp kết thúc.
Đảng này tuyên bố chính phủ do ông Eisenkot thành lập sẽ chỉ bao gồm những nghị sĩ chấp nhận 4 nguyên tắc: công nhận Israel là quốc gia Do Thái và dân chủ, tôn trọng các giá trị trong Tuyên ngôn Độc lập, xác định Hamas là "tổ chức khủng bố" và kiên định xóa bỏ năng lực quân sự, quản trị của nhóm này, thực hiện nghĩa vụ quân sự bắt buộc đối với mọi công dân.
Thanh Danh (Theo AFP, Times of Israel)