Đồng hồ định vị trẻ em có thể trở thành công cụ bắt cóc online

Mới đây, một người dùng mạng xã hội đăng bài viết kể về việc con mình bất ngờ nhận được tin nhắn thoại giả mạo giọng người thân qua đồng hồ định vị yêu cầu tự ý rời trường học, khiến nhiều người dùng lo lắng về việc đồng hồ thông minh cho trẻ em có thể bị kẻ xấu xâm nhập, tấn công từ xa.

Rủi ro tiềm ẩn

Trao đổi với Tuổi Trẻ, nhiều chuyên gia bảo mật cho biết rất nhiều đồng hồ thông minh dành cho trẻ em hiện nay hoạt động dựa trên sự liên kết giữa thiết bị phần cứng, SIM viễn thông, ứng dụng điều khiển cài trên máy phụ huynh và hệ thống máy chủ quản lý dữ liệu. Thiết bị này có thể bị can thiệp qua các lỗ hổng khác nhau.

Chẳng hạn, đồng hồ trẻ em thường có tính năng White-list (chỉ cho phép các số trong danh bạ gia đình gọi đến, gọi đi). Nếu kẻ tấn công xâm nhập vào tài khoản quản lý hoặc hệ thống đám mây, chúng có thể thêm số điện thoại của kẻ xấu vào danh bạ an toàn hoặc đổi số gọi khẩn cấp (SOS) sang số khác.

• Tái diễn 'bắt cóc online' tại TP.HCM, nạn nhân là nữ sinh 18 tuổi

• Cô gái 18 tuổi báo công an vì bị ‘bắt cóc online’, chuyển gần 2 tỉ cho kẻ lừa đảo

• Vì sao sinh viên vẫn sập bẫy 'bắt cóc online' dù liên tục được cảnh báo?

Lỗ hổng này cho phép kẻ tấn công sửa đổi số điện thoại của cha mẹ, chèn số lạ vào danh bạ được phép gọi cho trẻ, thậm chí gửi tin nhắn thoại giả mạo trực tiếp đến màn hình đồng hồ. Từ đó, kẻ xấu hoàn toàn có thể thực hiện chiêu trò mạo danh cha mẹ để thao túng trẻ em hòng dẫn dụ trẻ theo mục đích mong muốn của chúng.

Bên cạnh đó, đa số đồng hồ trẻ em có tính năng "nghe môi trường" hoặc "cuộc gọi bí mật" (tự động trả lời mà không rung hay đổ chuông màn hình). Khi xuất hiện lỗ hổng, kẻ tấn công có thể gửi tín hiệu ra lệnh cho đồng hồ tự động kích hoạt micro hoặc chụp ảnh gửi về máy chủ mà trẻ và gia đình không hề hay biết…

“Các chiêu trò bắt cóc online hiện đang hoành hành, trẻ em hoàn toàn có thể là mục tiêu kẻ xấu nhắm đến. Đồng hồ thông minh trên tay con trẻ có thể trở thành công cụ bị lợi dụng”, một chuyên gia bảo mật (đề nghị không nêu tên), nhận định.

Hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng

Trao đổi với Tuổi Trẻ, luật sư Nguyễn Hữu Tuấn (Đoàn luật sư TP Hà Nội) nhận định nếu hành vi can thiệp trái phép vào thiết bị được xác minh, đây là thủ đoạn vi phạm pháp luật đặc biệt nghiêm trọng, có dấu hiệu của nhiều tội danh.

Theo luật sư Tuấn, nếu đối tượng cố ý xâm nhập trái phép hệ thống quản lý đồng hồ, chiếm quyền điều khiển, thay đổi dữ liệu hoặc sử dụng trái phép chức năng của thiết bị để gửi tin nhắn giả mạo, cần xem xét dấu hiệu tội "xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác" theo Điều 289 Bộ luật Hình sự.

Trường hợp đối tượng sử dụng tin nhắn giả mạo, mạo danh bố mẹ hoặc người thân để đưa trẻ ra khỏi trường, sau đó chiếm giữ hoặc giao trẻ cho người khác chiếm giữ, cần xem xét dấu hiệu tội "chiếm đoạt người dưới 16 tuổi" theo Điều 153 Bộ luật Hình sự.

Nếu đối tượng đưa trẻ đi, giữ làm con tin và yêu cầu cha mẹ giao tiền hoặc tài sản để đổi lấy việc trả tự do cho trẻ, hành vi có thể cấu thành tội "bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản" theo Điều 169 Bộ luật Hình sự.

Trường hợp đối tượng dùng thủ đoạn gian dối khiến cha mẹ tin rằng con đang bị bắt giữ hoặc gặp nguy hiểm, từ đó tự nguyện chuyển tiền rồi chiếm đoạt tài sản, cần xem xét dấu hiệu tội "lừa đảo chiếm đoạt tài sản" theo Điều 174 Bộ luật Hình sự. Nếu đối tượng dùng lời đe dọa, uy hiếp tinh thần để buộc gia đình giao tiền, cần xem xét tội "cưỡng đoạt tài sản" theo Điều 170.

Ngoài ra, nếu đối tượng truy cập, thu thập, sử dụng hoặc phát tán trái phép thông tin cá nhân, hình ảnh, âm thanh, vị trí của trẻ trên mạng, cần xem xét dấu hiệu tội "đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông" theo Điều 288 Bộ luật Hình sự, nếu hành vi đáp ứng các điều kiện định tội theo quy định.

Nhà trường và gia đình: Hai lớp bảo vệ không thể thay thế bằng công nghệ

Theo luật sư Nguyễn Hữu Tuấn, việc xác minh trực tiếp giữa nhà trường và gia đình là hàng rào bảo vệ rất quan trọng trước những chiêu trò liên quan đến học sinh trong trường.

Luật sư cho rằng nhà trường cần có quy trình rõ ràng: Không cho học sinh tự ý rời trường chỉ vì nhận được tin nhắn hoặc cuộc gọi qua đồng hồ; mọi yêu cầu đón trẻ bất thường phải được xác nhận qua số điện thoại phụ huynh đã đăng ký. Không giao trẻ cho người chưa được xác minh danh tính và sự đồng ý của gia đình. Đồng thời, cần trang bị cho học sinh kỹ năng nhận diện hành vi dụ dỗ, giả mạo và không tự ý đi theo người khác.

Về phía phụ huynh, cần kiểm tra nguồn gốc đồng hồ, ứng dụng quản lý và chính sách bảo mật; thay mật khẩu mặc định, sử dụng mật khẩu mạnh, bật xác thực nhiều lớp nếu có, thường xuyên kiểm tra tài khoản đăng nhập và quyền truy cập camera, micro, vị trí.

“Quan trọng hơn, mỗi gia đình nên thống nhất một mật khẩu bí mật giữa cha mẹ và con. Khi có người yêu cầu trẻ ra khỏi trường, thay đổi địa điểm đón hoặc đi theo người khác, trẻ phải xác nhận bằng mật khẩu hoặc liên hệ trực tiếp với cha mẹ. Hãy dạy con rằng dù giọng nói trong đồng hồ có giống bố mẹ đến đâu, cũng không được tự ý làm theo yêu cầu trái với quy định của nhà trường hoặc khiến con phải đến một địa điểm khác”, luật sư Tuấn chia sẻ.

TTO – Một số đồng hồ thông minh thiết kế riêng cho trẻ em có hệ thống bảo mật kém và trở thành “mồi ngon” cho tin tặc - các chuyên gia cảnh báo