Ngành cơ khí là ngành có tốc độ tăng trưởng cao nhất trong nhóm trọng điểm - Ảnh: VF
Theo báo cáo của Sở Công Thương TP.HCM, ngành cơ khí có tốc độ tăng trưởng cao nhất trong nhóm trọng điểm những tháng đầu năm.
Ngành cơ khí có tốc độ tăng trưởng cao nhất
Theo Sở Công Thương, chỉ số sản xuất công nghiệp 9 tháng của ngành cơ khí ước tăng 14,7% (cùng kỳ tăng 17,9%); dự kiến cả năm 2026 tăng 19,1%. Đây là ngành có tốc độ tăng trưởng cao nhất trong nhóm trọng điểm, được thúc đẩy bởi nhu cầu đầu tư máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất công nghiệp, xây dựng và phát triển hạ tầng.
Nhiều doanh nghiệp đã tăng cường ứng dụng tự động hóa, sản xuất thông minh và từng bước tham gia chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực ô tô, điện tử, thiết bị công nghiệp. Tuy nhiên cũng có hạn chế là năng lực sản xuất cơ khí chính xác, cơ khí công nghệ cao còn mỏng và tỉ lệ nội địa hóa tại nhiều phân ngành chưa cao.
Sở Công Thương đánh giá dư địa ngành cơ khí, sản xuất sản phẩm từ kim loại đúc sẵn, sản xuất thiết bị điện, sản xuất máy móc thiết bị và phương tiện vận tải khác: được hỗ trợ bởi tiến độ giải ngân đầu tư công và nhu cầu thiết bị cho các dự án hạ tầng, năng lượng đang triển khai trên địa bàn.
Khách hàng tìm hiểu sản phẩm tại một triển lãm liên quan đến ngành cơ khí ở TP.HCM - Ảnh: NGUYỄN TRÍ
Ông Đỗ Hoàng Trung, Phó chủ tịch Hiệp hội Cơ khí điện TP.HCM (HAMEE), nhận định rằng mức tăng 14,7% trong 9 tháng là tín hiệu rất tích cực, cho thấy nhu cầu của thị trường đối với ngành cơ khí đang phục hồi và mở rộng khá mạnh.
Có ba động lực chính, thứ nhất là đầu tư công và các dự án hạ tầng lớn đang được đẩy nhanh, tạo nhu cầu về kết cấu cơ khí, máy móc, thiết bị và các dịch vụ kỹ thuật.
Thứ hai là khu vực sản xuất công nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp FDI, tiếp tục đầu tư mở rộng nhà máy, kéo theo nhu cầu về máy móc, jig, linh kiện cơ khí chính xác, robot và tự động hóa.
Thứ ba là chính các doanh nghiệp Việt Nam đang tăng tốc đầu tư tự động hóa, chuyển đổi số để nâng năng suất và giảm phụ thuộc vào lao động.
"Tôi cho rằng "cú hích" lớn nhất chính là sự cộng hưởng giữa đầu tư hạ tầng, đầu tư sản xuất và nhu cầu tự động hóa. Nhưng điều quan trọng hơn là chúng ta phải tận dụng giai đoạn tăng trưởng này để nâng cấp năng lực doanh nghiệp. Không nên chỉ tăng sản lượng gia công mà phải từng bước tiến lên thiết kế, chế tạo máy, tích hợp hệ thống và làm chủ sản phẩm", ông Trung nhấn mạnh.
Các dự án đã thúc đẩy ngành cơ khí
Đại diện Hiệp hội Cơ khí điện TP.HCM cho biết TP.HCM và khu vực phía Nam đang triển khai rất nhiều dự án lớn về giao thông, metro, năng lượng, logistics và hạ tầng công nghiệp. Đây là một thị trường rất lớn cho ngành cơ khí.
Phó chủ tịch Hoàng Nguyên Dinh: ‘Phải tăng tốc di dời hạ tầng làm nút giao cao tốc Bến Lức - Long Thành với đường Rừng Sác’
TP.HCM duyệt hướng tuyến metro số 2 Thủ Dầu Một - TP.HCM dài 33km
Doanh nghiệp Việt đã tham gia được khá nhiều ở các hạng mục như kết cấu thép, gia công chi tiết, thiết bị phụ trợ, xây lắp và một số dịch vụ kỹ thuật. Tuy nhiên ở những phần có giá trị gia tăng cao như thiết bị chuyên dụng, hệ thống điều khiển, truyền động, tín hiệu hay những cụm thiết bị công nghệ chính thì chúng ta vẫn còn phụ thuộc khá nhiều vào nước ngoài.
Một con số đáng lưu ý là tỉ lệ nội địa hóa của ngành cơ khí chế tạo hiện mới khoảng 15-20%. Điều này cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn.
"Theo tôi, vấn đề không chỉ là "doanh nghiệp Việt có được tham gia hay không", mà quan trọng hơn là "doanh nghiệp Việt tham gia ở tầng nào của chuỗi giá trị", ông Trung nhận định và cho rằng các dự án đầu tư công lớn cần được xem như một cơ hội để phát triển công nghiệp trong nước. Ngay từ khâu chuẩn bị dự án, chúng ta nên xác định những nhóm sản phẩm, thiết bị mà doanh nghiệp Việt có khả năng tiếp nhận công nghệ và từng bước nội địa hóa.
Động lực để tăng trưởng 19,1% cả năm 2026
Các doanh nghiệp đánh giá mục tiêu tăng trưởng 19,1% là thách thức, trong khi lãi suất và chi phí đầu vào đang khá cao. Tuy nhiên ngành cơ khí vẫn có cơ sở nếu sức cầu trong quý cuối năm tiếp tục được duy trì.
Theo đó động lực quan trọng nhất vẫn là tiến độ giải ngân đầu tư công và các dự án hạ tầng lớn. Cuối năm cũng thường là giai đoạn các doanh nghiệp sản xuất đẩy nhanh đầu tư máy móc, hoàn thành dự án và chuẩn bị năng lực sản xuất cho năm tiếp theo.
Bên cạnh đó nhu cầu tự động hóa đang tăng rất rõ. Do áp lực về nhân công, năng suất, chất lượng và khả năng truy xuất dữ liệu, ngày càng nhiều nhà máy phải đầu tư robot, máy tự động, AGV/AMR và các hệ thống sản xuất thông minh.
Đây sẽ là nhóm đơn hàng tạo thêm động lực cho ngành cơ khí trong quý cuối năm.
Ông Đỗ Hoàng Trung cho rằng chúng ta không nên chỉ quan tâm đến con số tăng trưởng 19,1%. Điều quan trọng hơn là chất lượng của tăng trưởng: bao nhiêu giá trị được tạo ra bởi doanh nghiệp Việt, tỉ lệ nội địa hóa tăng được bao nhiêu và doanh nghiệp Việt có làm chủ thêm được sản phẩm, công nghệ nào hay không.
Theo ông Trung, doanh nghiệp cơ khi gặp khó ở chi phí và rủi ro để đi từ gia công sang làm chủ công nghệ và sản phẩm còn quá lớn.
Muốn làm cơ khí chính xác và công nghệ cao, doanh nghiệp phải đầu tư đồng thời vào máy móc chính xác, thiết bị đo kiểm, phần mềm, công nghệ, con người và R&D. Số vốn đầu tư rất lớn, trong khi thị trường đầu ra chưa chắc chắn và thời gian thu hồi vốn dài.
"Khó khăn thứ hai là nguồn nhân lực. Chúng ta không chỉ thiếu công nhân kỹ thuật giỏi mà còn thiếu kỹ sư có khả năng thiết kế, tính toán, điều khiển, lập trình, phát triển robot, tự động hóa và làm chủ những công nghệ lõi", ông Trung cho hay.
Một điểm yếu nữa là phần lớn doanh nghiệp cơ khí Việt Nam còn có quy mô vừa và nhỏ, mạnh ở từng công đoạn riêng lẻ nhưng liên kết với nhau chưa tốt. Vì vậy rất khó nhận những dự án lớn và phức tạp.
"Theo tôi, con đường phải đi là Gia công → OEM → ODM → OBM. Tức là từ làm theo bản vẽ của người khác tiến lên chế tạo, rồi tự thiết kế và cuối cùng làm chủ sản phẩm, công nghệ và thương hiệu", ông Trung nói và cho biết đó cũng chính là bước chuyển từ "Made in Vietnam" sang "Made by Vietnam".
Vingroup tìm thêm nhà cung cấp Việt cho chuỗi sản xuất toàn cầuVingroup đang tìm kiếm thêm đối tác trong nước ở các lĩnh vực công nghiệp, cơ khí, chế tạo, phần mềm… nhằm tăng tỉ lệ nội địa hóa và mở rộng mạng lưới cung ứng cho các công ty thành viên.