Gợi mở cách nhìn mới từ tài nguyên văn hóa đến IP
Việt Nam sở hữu một kho tài nguyên văn hóa phong phú, từ di sản, lịch sử, ẩm thực, làng nghề đến những câu chuyện, nhân vật và địa danh. Nhưng làm thế nào để những tài nguyên ấy trở thành chất liệu sáng tạo, phát triển thành IP (Intellectual Property - tài sản trí tuệ) và tạo ra giá trị trên thị trường?
Chia sẻ một góc nhìn mới về phát triển tài nguyên văn hóa thành IP và đưa IP vào thị trường, Thạc sĩ Hoàng Thị Thanh Hằng, Phó Viện trưởng Viện Phát triển Khoa học công nghệ và Giáo dục - Chủ tịch Công ty Truyền thông Tạp kỹ TRIHD Asia cho rằng đằng sau một di sản, một món ăn hay một làng nghề có thể là một “mỏ IP” chưa được gọi tên.
Từ kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là cách Hàn Quốc phát triển nội dung văn hóa thành hệ sinh thái trải nghiệm và tiêu dùng, bà gợi mở chuỗi giá trị từ tài nguyên văn hóa qua sáng tạo trở thành IP và chinh phục thị trường, với công nghệ đóng vai trò xuyên suốt giúp tài nguyên văn hóa được số hóa, kể lại và mở rộng khả năng tiếp cận.
Ở góc nhìn của bảo tàng, Thạc sĩ Nguyễn Khắc Xuân Thi, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh, một bảo tàng không chỉ lưu giữ hiện vật mà còn lưu giữ nhân vật, câu chuyện, ký ức và những thế giới chưa được kể hết. Tư liệu lịch sử, khi được số hóa và tiếp cận đúng cách, có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho các nhà sáng tạo và thế hệ creator.
Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Khắc Xuân Thi, mở di sản cho sáng tạo cũng đòi hỏi sự tôn trọng tính xác thực của nguồn. Càng sáng tạo, càng cần nền tảng dữ liệu và hiểu biết đúng về di sản.
Ở đầu kia của chuỗi giá trị, Thạc sĩ Huỳnh Đinh Thái Linh, Tổng Giám đốc WTC Becamex, đặt vấn đề về khả năng đưa IP ra thị trường. Theo bà, một IP ra đời chưa phải là điểm kết thúc mà mới là điểm bắt đầu của quá trình sản phẩm hóa, cấp phép, phân phối và phát triển trải nghiệm. Một câu chuyện chỉ thực sự trở thành tài sản sáng tạo khi có khả năng sống tiếp ngoài tác phẩm và tạo ra giá trị trong đời sống.
Tuy nhiên, cũng có những nỗi băn khoăn về việc khi IP đã manh nha, liệu hạ tầng có theo kịp?
Một góc nhìn từ điện ảnh được chia sẻ từ nhà báo Hoàng Anh Tuấn, Tổng Biên tập Tạp chí Thế giới Điện ảnh. Theo ông Hoàng Anh Tuấn, Việt Nam đã manh nha có những IP từ điện ảnh và văn hóa. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, hạ tầng vẫn chạy sau IP vì địa phương chưa kịp chuẩn bị cho thời điểm IP tạo ra sức hút lớn.
Ông Hoàng Anh Tuấn đưa ra thí dụ về hiện tượng phim “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” từng đưa Phú Yên (cũ, nay là Đắk Lắk) vào bản đồ du lịch, trong khi hạ tầng lưu trú, giao thông và dịch vụ chưa phải lúc nào cũng đáp ứng kịp nhu cầu phát sinh... Điều này cho thấy tạo ra IP mới chỉ là bước đầu; cần chuẩn bị cả hệ sinh thái để IP có thể phát triển và tạo giá trị lâu dài.
Ai sẽ biến di sản và văn hóa thành IP?
Trao đổi về chủ đề “Ai sẽ biến di sản và văn hoá thành IP?”, các diễn giả Thạc sĩ Nguyễn Khắc Xuân Thi, Tiến sĩ Phạm Huy Quang, Hiệu trưởng Trường đại học Sân khấu - Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh, và Thạc sĩ Huỳnh Đinh Thái Linh với sự điều phối của Thạc sĩ Hoàng Thị Thanh Hằng đưa ra câu hỏi về vai trò của từng chủ thể trong chuỗi giá trị, ai sở hữu tài nguyên, ai sáng tạo, ai đầu tư, ai sở hữu quyền, ai sản phẩm hóa và ai đưa IP đến công chúng?
Từ góc nhìn của các diễn giả, cơ hội phát triển IP có thể đến từ rất nhiều lĩnh vực, từ thực phẩm, nông sản, làng nghề đến lịch sử, di sản và nghệ thuật. Điều quan trọng là phải nhìn thấy tiềm năng IP ngay từ những tài nguyên đang hiện hữu và xây dựng cơ chế để các bên cùng tham gia.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Hồng Minh, Chủ tịch Hiệp hội Thực phẩm minh bạch, chia sẻ tâm huyết về thương hiệu quốc gia cho thực phẩm Việt. Bà Nguyễn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Dừa Việt Nam cũng nhận được nhiều lời động viên để phát triển IP từ trái dừa Việt Nam. Nghệ sĩ Nhân dân Hồ Văn Thành, nhà thiết kế nhạc phim, cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của bản sắc và truyền thống khi sản phẩm văn hóa đi ra quốc tế.
Thạc sĩ Hoàng Thị Thanh Hằng nhận định, “Văn hóa có nguồn, sáng tạo có người, thị trường có nhu cầu, nhưng giữa các mắt xích ấy đang thiếu chất keo”. “Chất keo” đó là một hệ sinh thái có khả năng kết nối người sở hữu tài nguyên, nhà sáng tạo, doanh nghiệp, công nghệ và thị trường; đồng thời làm rõ quyền, vai trò và lợi ích của từng bên. Đó cũng là tinh thần 'Culture Tech 2026: From Culture to IP' không chỉ số hóa văn hóa, mà mở kho tài nguyên văn hóa cho ngành sáng tạo, để những giá trị được trao truyền có thể tiếp tục được kể, được phát triển thành IP và tạo ra giá trị mới trong đời sống đương đại.
Từ văn hóa đến IP không chỉ là một hành trình sáng tạo. Đó là hành trình biến tài nguyên thành tài sản và đưa những giá trị văn hóa đi xa hơn tác phẩm đã sinh ra chúng. Việc đưa các tài nguyên văn hóa, di sản... trở thành tài sản trí tuệ cũng theo định hướng của Nghị quyết 80-NQ/TW, đưa bản sắc văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, chuyển văn hóa thành nguồn lực phát triển, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.