Đừng chờ ho ra máu mới đi khám ung thư phổi

Nguồn ảnh: Dân Trí

(Dân trí) - Tại Việt Nam, khoảng 70-80% bệnh nhân ung thư phổi được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Trong khi đó, phát hiện sớm có thể mở ra cơ hội phẫu thuật triệt căn, thậm chí chữa khỏi bệnh.

Bác sĩ trăn trở khi đa số bệnh nhân ung thư phổi đến viện quá muộn

Ung thư phổi là một trong những thách thức lớn nhất của y tế toàn cầu với khoảng 2,5 triệu ca mắc mới mỗi năm.

“Tại Việt Nam, tỷ lệ phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn sớm chỉ dưới 10%. Con số này quá thấp so với thế giới và đó là nỗi trăn trở của những người làm nghề như chúng tôi”, PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, chia sẻ.

Theo số liệu GLOBOCAN 2024, mỗi năm Việt Nam ước tính ghi nhận 23.085 ca mắc ung thư phổi mới và 21.340 ca tử vong. Năm 2024, ung thư phổi đứng thứ hai về số ca mắc mới và đứng đầu về số ca tử vong do ung thư.

Đáng lo ngại, theo PGS Phương, khoảng 70-80% bệnh nhân ung thư phổi tại nước ta được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn hoặc di căn.

“Lúc này, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như ho ra máu, đau ngực, thậm chí có trường hợp đã di căn não gây đau đầu, yếu liệt. Khi đó, cơ hội phẫu thuật triệt căn có thể đã không còn, việc điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát bệnh, kéo dài sự sống. Chi phí điều trị cũng vô cùng đắt đỏ”, chuyên gia phân tích.

Phát hiện sớm giúp tăng cơ hội điều trị triệt căn

Đừng chờ ho ra máu mới đi khám ung thư phổi - 1 — AI là công cụ đắc lực hỗ trợ các bác sĩ trong quá trình phát hiện và đánh giá tổn thương phổi (Ảnh: Bệnh viện cung cấp).

PGS Phương dẫn kinh nghiệm từ Đài Loan (Trung Quốc) cho biết, khoảng 10 năm trước, nơi đây cũng từng đối mặt với tình trạng phần lớn bệnh nhân ung thư phổi được phát hiện ở giai đoạn muộn.

Tuy nhiên, nhờ triển khai chiến lược quản lý nốt phổi và ứng dụng chụp cắt lớp vi tính (CT) liều thấp, tỷ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn I hiện đã tăng lên khoảng 50%. Đây là giai đoạn có thể phẫu thuật triệt căn và chữa khỏi

Một trong những công cụ hỗ trợ bác sĩ trong quá trình phát hiện và đánh giá tổn thương phổi hiện nay là trí tuệ nhân tạo (AI).

PGS Phương cho biết với các nốt phổi nhỏ trên phim chụp CT, AI sẽ hỗ trợ đánh giá ngay đó là nốt lành tính hay nghi ngờ ác tính với tỷ lệ chính xác cao. Điều này giúp bác sĩ đưa ra quyết định can thiệp đúng lúc, đúng thời điểm cho người bệnh.

Ai cần chú ý nguy cơ ung thư phổi?

PGS Phương nhấn mạnh, những người trên 50 tuổi, có tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào lâu năm hoặc trong gia đình có người mắc ung thư phổi cần đặc biệt lưu ý.

Hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu của bệnh ung thư phổi. Nguy cơ tăng theo thời gian và mức độ hút thuốc. Người đã bỏ thuốc vẫn cần lưu ý nếu có tiền sử hút thuốc kéo dài. Theo Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI), hút thuốc lá là nguyên nhân của khoảng 90% ca ung thư phổi ở nam giới và 80% ca ở nữ giới.

Ngoài hút thuốc chủ động, các yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư phổi gồm hút thuốc thụ động, ô nhiễm không khí, bụi mịn, khí thải, hóa chất công nghiệp, khí radon và khói dầu ăn trong không gian thiếu thông khí. Người có tiền sử lao phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc gia đình có người mắc ung thư phổi cũng cần chú ý theo dõi sức khỏe.

Người dân không nên chờ đến khi xuất hiện ho ra máu, đau ngực, khó thở kéo dài hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân mới đi khám. Đây có thể là những biểu hiện của bệnh ở giai đoạn tiến triển.

“Người dân hãy chủ động đi khám khi còn khỏe. Nếu phát hiện sớm, ung thư phổi hoàn toàn có thể điều trị khỏi với chi phí hợp lý nhất”, PGS Phương khẳng định.

Đừng chờ ho ra máu mới đi khám ung thư phổi - 2

Số liệu từ GLOBOCAN 2024 cho thấy ung thư phổi dẫn đầu về số ca tử vong do ung thư tại Việt Nam với 21.340 trường hợp trên tổng số 23.085 ca mắc mới mỗi năm. Theo PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu thuộc Bệnh viện Bạch Mai, khoảng 70 đến 80% người bệnh trong nước chỉ được chẩn đoán khi khối u đã ở giai đoạn muộn hoặc di căn, trong khi tỷ lệ phát hiện sớm chỉ dưới mức 10%. Thực trạng này khiến cơ hội phẫu thuật triệt căn bị thu hẹp đáng kể, đẩy chi phí điều trị lên cao và biến phác đồ thành biện pháp kiểm soát tạm thời nhằm kéo dài sự sống. Nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ đã thay đổi cục diện căn bệnh này nhờ chiến lược sàng lọc chủ động và ứng dụng công nghệ hiện đại. Điển hình như tại Đài Loan, việc triển khai quy trình quản lý nốt phổi kết hợp kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính liều thấp đã nâng tỷ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn I lên khoảng 50%. Bên cạnh đó, các thuật toán trí tuệ nhân tạo hiện nay hỗ trợ đắc lực cho bác sĩ trong việc phân tích nốt phổi nhỏ trên phim chụp, cho phép phân loại nhanh tổn thương lành tính hay nghi ngờ ác tính để can thiệp kịp thời. Hút thuốc lá chủ động và thụ động vẫn là căn nguyên hàng đầu khi chiếm tới 90% số ca bệnh ở nam giới cùng 80% ở nữ giới theo thống kê của Viện Ung thư Quốc gia Mỹ. Ngoài thuốc lá, môi trường ô nhiễm bụi mịn, khí thải công nghiệp cùng các bệnh lý nền như lao phổi hay tiền sử gia đình đều gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Các chuyên gia y tế khuyến cáo nhóm người trên 50 tuổi và người có tiền sử hút thuốc kéo dài cần chủ động tầm soát định kỳ, thay vì chờ đợi đến khi xuất hiện những triệu chứng cảnh báo muộn như đau ngực, khó thở hoặc ho ra máu.