Từ niềm hy vọng tới nỗi thất vọng
Trước khi ASIAD 20 diễn ra, Đội tuyển bắn súng Việt Nam đặt mục tiêu giành một Huy chương vàng nhằm bảo vệ thành tích đạt được ở kỳ trước. Tuy nhiên, các xạ thủ chỉ giành duy nhất một tấm Huy chương đồng ở nội dung 10m súng ngắn hơi đồng đội nữ.
Đặt trong tương quan với kỳ vọng trước giải, cùng những gương mặt đã khẳng định năng lực ở đấu trường quốc tế, kết quả này là chưa thành công, nếu không muốn nói là thất bại. Tất cả các niềm hy vọng Trịnh Thu Vinh, Phạm Quang Huy, Phí Thị Thanh Thảo, Mộng Tuyền… đều thi đấu dưới sức, gặp vấn đề về kỹ thuật bắn cũng như tâm lý, dẫn đến thành tích kém nhất trong vòng 20 năm qua.
Trên thực tế, bắn súng là môn vô cùng khắc nghiệt, việc duy trì phong độ, sự ổn định sau từng loạt bắn luôn là thử thách lớn. Thí dụ điển hình là Yang Ji In. Nhà vô địch Olympic Paris 2024 sớm dừng chân ngay từ vòng loại nội dung 25m súng ngắn nữ tại ASIAD 20. Nữ xạ thủ này chỉ xếp thứ 17 - vị trí khó tin với vận động viên từng giành Huy chương vàng Olympic.
Vấn đề ở chỗ, thất bại của Đội tuyển bắn súng Việt Nam có tính hệ thống chứ không phải tập trung ở một hay hai vận động viên. Chúng ta tham dự ASIAD 20 với 15 xạ thủ ở 18 nội dung, trong đó hướng tới cạnh tranh huy chương ở nội dung súng ngắn hơi, súng ngắn 25m nữ, súng ngắn bắn nhanh 25m nam và súng trường hơi. Thế nhưng, phần lớn đều không có sự chuẩn bị tốt nhất: Từ việc xác định điểm rơi, kỹ thuật, phân tích đối thủ, tâm lý… đến cả những sự cố hy hữu như trường hợp mặc trang phục không đạt tiêu chuẩn của Phí Thanh Thảo và Nguyễn Tâm Quang ở nội dung 10m súng trường hơi hỗn hợp nam nữ.
Đáng chú ý, nhiều xạ thủ của đội tuyển bắn súng Việt Nam tưởng như đã chạm tay vào tấm huy chương nhưng lại “hụt hơi” ở thời điểm quyết định. Phạm Quang Huy, Trịnh Thu Vinh đều là những vận động viên hàng đầu châu lục, chỉ đạt thành tích cá nhân cao nhất là hạng 4. Như vậy, điểm yếu của các xạ thủ Việt Nam là việc duy trì hiệu suất khi áp lực tăng cao, đặc biệt ở thể thức chung kết loại trực tiếp. Đó là dấu hiệu cần được Ban huấn luyện phân tích sâu hơn.
Rõ ràng, thành tích ở một kỳ Đại hội thể thao không thể đánh giá toàn bộ chất lượng cũng như năng lực cạnh tranh của bắn súng Việt Nam. Song, thất bại ở Á vận hội vừa qua là lời cảnh báo rất rõ ràng về sự hụt hơi và tụt hậu của các vận động viên so với đối thủ châu lục.
Những thay đổi cấp bách
Đánh giá về thành tích không tốt của đội tuyển bắn súng Việt Nam tại ASIAD 20,
Huấn luyện viên trưởng Trần Quốc Cường cho rằng áp lực thành tích và kỳ vọng giành huy chương lớn đã ảnh hưởng tâm lý thi đấu của các vận động viên, khiến nhiều xạ thủ không có được trạng thái thoải mái nhất và dẫn đến diễn biến chưa như kỳ vọng ở một số nội dung.
Trong khi đó, cựu Huấn luyện viên, vận động viên, nhà vô địch Olympic 2016 Hoàng Xuân Vinh lại có cái nhìn tổng quát hơn: “Trước hết, mỗi xạ thủ luôn phải có ước mơ, khao khát chiến thắng. Còn về chuyên môn, điều quan trọng nhất là sự khổ luyện. Bắn súng cũng được đầu tư như nhiều môn khác, mấu chốt phải là tự bản thân mình rèn luyện thôi. Rèn luyện ở đây phải thật sự nghiêm túc, kỷ luật, chuyên nghiệp hóa bản thân”. Bên cạnh đó, theo ông, dù những năm qua các vận động viên có điều kiện tập luyện tốt hơn, chế độ đãi ngộ cao hơn trước, nhưng về căn bản vẫn kém xa so với các quốc gia có nền thể thao phát triển. Đây là lý do chính khiến bắn súng Việt Nam ngày càng bị bỏ lại phía sau, khiến việc thi đấu chủ yếu trông chờ vào may mắn.
Tại kỳ ASIAD 20, bắn súng Trung Quốc giành tới 16 Huy chương vàng, sáu Huy chương bạc và bốn Huy chương đồng. Sự chênh lệch này không đơn thuần phản ánh phong độ của một xạ thủ đơn lẻ tại giải đấu, mà còn đặt ra câu hỏi về chiều sâu lực lượng, số lượng vận động viên cạnh tranh ở nhiều nội dung, chất lượng hệ thống đào tạo và khả năng duy trì thành tích ổn định qua các chu kỳ Đại hội.
Như vậy, bên cạnh việc duy trì các xạ thủ chủ lực, ngành thể thao cần đầu tư nhiều hơn cho công tác tuyển chọn tài năng trẻ, đào tạo chuyên sâu theo từng nội dung và xây dựng lực lượng kế cận. Không chỉ vậy, để có thể tự tin đối đầu với những đối thủ mạnh như Trung Quốc, Ấn Độ hay Hàn Quốc, vận động viên Việt Nam cần được cọ xát thường xuyên với những đối thủ có trình độ cao, một yếu tố bắt buộc. Thế nhưng, với bắn súng Việt Nam, chuyện tập huấn và thi đấu nước ngoài vẫn còn nhiều hạn chế.
Cuối cùng, thành tích kém nhất trong lịch sử tham dự ASIAD của bắn súng Việt Nam cần được xem như điểm khởi đầu cho quá trình đánh giá lại một cách nghiêm túc. Và thất bại ấy chỉ thật sự có ý nghĩa, khi nó giúp người trong cuộc nhìn rõ những vấn đề của mình, để rồi thay đổi bằng những hành động cụ thể.
Rõ ràng, chúng ta phải đầu tư nghiêm túc. Chúng ta bàn mãi, hết năm này qua năm khác. Nếu việc đầu tư chỉ được đưa vào kế hoạch, sẽ không giải quyết vấn đề gì. Tôi nghĩ ngành thể thao, bắn súng Việt Nam phải làm quyết liệt hơn nữa”.
Ông Hoàng Xuân Vinh
Cựu Huấn luyện viên, vận động viên, nhà vô địch Olympic 2016
Diệp Diệp