Đừng vội tin, hãy kiểm chứng và chủ động trước khi chia sẻ

Chương trình thu hút sinh viên đến từ nhiều trường đại học trên địa bàn TP.HCM, với chủ đề về tin giả khá hấp dẫn. Đồng thời các bạn cùng xử lý những tình huống mô phỏng, nhận diện hình ảnh, thông tin thật - giả qua game show.

Khi tin giả đánh vào cảm xúc

Các chuyên gia gợi ý mỗi bạn trẻ nên tự hỏi 4 câu trước khi chia sẻ một thông tin nào đó. Cụ thể là: Ai được lợi khi thông tin này được lan truyền? Hậu quả của việc chia sẻ là gì? Có nguồn chính thức nào xác nhận hay chưa? Có nhất thiết phải chia sẻ ngay hay không?

Những câu hỏi tưởng đơn giản nhưng được xem như "la bàn", giúp người dùng có thêm vài giây dừng lại trước khi bị cảm xúc dẫn dắt.

• 

  Vì sao chúng ta dễ tin một người chỉ vì họ trông đáng tin?

• 

  Giải cứu nữ sinh viên bị 'bắt cóc online', ngăn vụ lừa đảo 200 triệu đồng

Đại úy Nguyễn Dương Gia Khánh (Phòng An ninh mạng, Công an TP.HCM) phân tích các đối tượng lừa đảo thường dựng sẵn kịch bản và nhắm vào từng nhóm người khác nhau. Không chỉ người lớn tuổi, mà sinh viên cũng có thể trở thành mục tiêu của những kịch bản lừa đảo được xây dựng riêng.

Một thủ đoạn khá phổ biến là giả mạo lực lượng chức năng, tạo ra tâm lý lo sợ để nạn nhân mất bình tĩnh và làm theo yêu cầu. Với sinh viên, các đối tượng còn có thể đánh vào nhu cầu học tập, học bổng hoặc cơ hội phát triển bản thân.

"Bẫy" không chỉ nằm ở một cuộc gọi hay tin nhắn. Nó có thể bắt đầu từ một thông tin nghe rất hợp lý, một đường link tưởng như chính thống hoặc một ứng dụng được yêu cầu cài đặt. Có trường hợp lấy lý do cập nhật định danh điện tử dụ nạn nhân tải ứng dụng chứa mã độc, từ đó thu thập thông tin cá nhân và thực hiện hành vi chuyển tiền.

"Hãy loại bỏ ngay yếu tố người trẻ giỏi công nghệ sẽ ít trở thành nạn nhân. Mỗi nhóm đối tượng bị nhắm tới bằng một kịch bản khác nhau, nên bất kỳ ai cũng cần nâng cao nhận thức và cảnh giác", Đại úy Khánh nhấn mạnh.

Phản xạ "kiểm trước - tin sau"

Theo các chuyên gia, cách phòng vệ đầu tiên phải là thay đổi thói quen tiếp nhận thông tin. "Kiểm trước - tin sau" cần được xem như một nguyên tắc. Khi gặp một thông tin gây sợ hãi, tức giận hoặc quá hấp dẫn, thay vì lập tức chia sẻ, người dùng cần dừng lại và kiểm chứng.

• 

  ‘Thấy hình chưa chắc đúng, nghe giọng chưa chắc thật’: Công an cảnh báo tin giả dịp Quốc khánhĐỌC NGAY

TS Tạ Bích Loan - đại diện Media AI Lab - chia sẻ: "Việc không vội tin, chia sẻ hay đưa ra kết luận khi chưa xác thực là bước đầu tiên để hạn chế sự lan truyền của tin giả. Tư duy phản biện và thói quen đánh giá, kiểm chứng nguồn tin đóng vai trò then chốt giúp người trẻ làm chủ thông tin trên không gian mạng".

Theo Đại úy Khánh, sinh viên sử dụng những công cụ quen thuộc như công cụ tìm kiếm để kiểm tra nguồn gốc hình ảnh, các cảnh báo liên quan. Với một cuộc gọi hoặc thông tin có dấu hiệu lừa đảo, người dùng có thể tìm kiếm từ khóa liên quan để xem cơ quan chức năng hoặc các nguồn tin đáng tin cậy đã cảnh báo về thủ đoạn đó hay chưa.

Trước một thông tin cần xác minh có thể kiểm tra từ cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, người ở hiện trường, nhân chứng và những nguồn liên quan, cả nguồn độc lập trước khi đi đến kết luận.

Bạn Phạm Công Việt, sinh viên Trường đại học Văn Lang, cho biết điều nhớ nhất sau chương trình chính là "cần chậm lại để kiểm tra và đối chiếu, nhất là với những thông tin tạo cảm xúc mạnh hoặc thôi thúc người đọc chia sẻ".

Chương trình đã giới thiệu "Cẩm nang kiểm chứng tin giả" với ba vùng thông tin: vùng an toàn, vùng nguy hiểm và "vùng bẫy". Trong đó "vùng bẫy" đáng chú ý, bởi thông tin có vẻ rất giống sự thật nhưng khi phân tích kỹ mới phát hiện vấn đề.

Lời khuyên là người trẻ cần tập luyện kỹ năng: không phải lúc nào cũng cần biết ngay thông tin đúng hay sai, nhưng cần biết khi nào mình chưa nên tin.

Trong không gian mạng mà trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra nội dung ngày càng nhanh và giống thật hơn, vài giây dừng lại để kiểm chứng đôi khi chính là khoảng cách giữa một người tiếp nhận thông tin có trách nhiệm và một mắt xích vô tình tiếp tay cho tin giả lan xa.

Chỉ cần cú nhấp chuột tham gia vào một vài hội, nhóm "việc nhẹ lương cao" trên mạng xã hội, lập tức xuất hiện vô số lời mời chào kèm những hứa hẹn hấp dẫn từ phía những kẻ lừa đảo.