Trình bày Tờ trình tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định đường Hồ Chí Minh là công trình quan trọng quốc gia với điểm đầu tại Pác Bó (Cao Bằng) và điểm cuối tại Đất Mũi (Cà Mau), có quy mô từ 2 đến 6 làn xe. Việc triển khai dự án hướng tới mục tiêu tạo sự liên thông khu vực phía Tây Tổ quốc, hình thành trục dọc xuyên Việt thứ hai nhằm giảm tải cho Quốc lộ 1, kết nối các vùng kinh tế trọng điểm, cửa khẩu, cảng biển và bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Trục giao thông chiến lược quốc gia
Theo báo cáo, giai đoạn đến năm 2020 đã hoàn thành 2.465 km. Giai đoạn 2021–2026, dự án tiếp tục đầu tư 191,5 km để bảo đảm mục tiêu nối thông toàn tuyến với quy mô tối thiểu 2 làn xe đồng thời triển khai nâng cấp 777,5 km theo tiêu chuẩn đường cao tốc.
Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng bộc lộ những tồn tại, hạn chế cần nghiêm túc nhìn nhận. Chính phủ chỉ ra rằng tiến độ nối thông toàn tuyến chậm khoảng 6 năm so với mục tiêu ban đầu; Công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư ở một số địa phương còn kéo dài. Năng lực dự báo và quản trị rủi ro của một số chủ đầu tư, Ban quản lý dự án chưa chủ động trước biến động thị trường vật liệu và giá cả.
Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, Chính phủ kiến nghị Quốc hội xem xét ban hành Nghị quyết chính thức kết thúc giai đoạn đầu tư xây dựng dự án đường Hồ Chí Minh quy mô 2 làn xe để tạo cơ sở pháp lý chuyển tiếp sang giai đoạn nâng cấp, mở rộng theo Quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Bên cạnh đó, Chính phủ đề xuất giao nhiệm vụ hoàn thành thủ tục quyết toán toàn bộ dự án chậm nhất đến hết năm 2027, rà soát bố trí vốn cho đoạn Cổ Tiết-Yên Bài và tháo gỡ dứt điểm vướng mắc tại các dự án BOT giao thông liên quan.
Siết chặt kỷ luật trong đầu tư công
Đánh giá về ý nghĩa của công trình, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, dự án đã phá vỡ thế độc đạo, gắn kết 8 làng thanh niên lập nghiệp, kết nối các cửa khẩu quốc tế trọng điểm, như Sóc Giang, Lao Bảo, Bờ Y, Hoa Lư, qua đó đóng góp thiết thực vào công cuộc xóa đói giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giữ vững chủ quyền biên giới quốc gia.
Ngoài ra, Cơ quan Thẩm tra của Quốc hội cũng lưu ý sự bất cập trong số liệu tổng mức đầu tư, nguồn vốn và tiến độ thi công của một số đoạn tuyến, đơn cử như đoạn Rạch Sỏi-Bến Nhất, Gò Quao-Vĩnh Thuận còn 15,06 km đang xử lý nền đất yếu, đặt ra thách thức lớn để hoàn thành mục tiêu khai thác vào quý 1/2027.
Góp ý vào dự thảo Nghị quyết, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị Chính phủ tiếp thu, rà soát và thống nhất toàn bộ số liệu về tổng mức đầu tư, tiến độ giải ngân, lập bảng cân đối nguồn vốn chi tiết cho từng dự án thành phần. Đặc biệt, đối với các đoạn tuyến đang thi công trong giai đoạn nước rút, Cơ quan Thẩm tra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ công tác quan trắc lún, tuyệt đối không vì áp lực tiến độ mà dỡ tải sớm khi chưa đạt độ cố kết thiết kế nhằm bảo đảm chất lượng công trình lâu dài.
Cùng với đó, Quốc hội yêu cầu giải quyết triệt để các vướng mắc về bồi thường, tái định cư để ổn định sinh kế lâu dài cho người dân vùng dự án, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số. Việc kết thúc giai đoạn xây dựng quy mô 2 làn xe không chỉ khép lại chặng đường 20 năm triển khai mà còn rút ra những bài học về kỷ luật đầu tư công, nâng cao năng lực quản trị, qua đó tạo nền tảng vững chắc để tiếp tục triển khai các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm trong giai đoạn phát triển mới của đất nước./.
(Vietnam+)