Sa sút trí tuệ có thể gia tăng mạnh, giới khoa học tìm hướng điều trị mới - Ảnh: REUTERS
Theo một dự báo gần đây, đến năm 2050, gần 25 triệu người trên toàn thế giới có thể mắc chứng sa sút trí tuệ mỗi năm. Đây là sự gia tăng đáng kể so với các ước tính trước đó và đặt ra câu hỏi cấp bách: chúng ta có thể làm gì để giải quyết vấn đề này?
Bài phỏng vấn chuyên gia trên trang IFLScience ngày 16-10 cho rằng nghiên cứu cần vượt ra ngoài các cách tiếp cận truyền thống, hướng đến y học cá thể hóa và cơ chế thoái hóa thần kinh.
Theo bài báo, ba chuyên gia gồm bác sĩ Fernando Gonzalez Ortiz, nhà thần kinh học tại Đại học Gothenburg (Thụy Điển), bà Anna Mallach, nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu sa sút trí tuệ Anh, và ông Ben Goult, giáo sư sinh học tế bào tại Đại học Liverpool (Anh), đã chia sẻ những hướng nghiên cứu có thể định hình lĩnh vực này trong 5 - 10 năm tới.
Phân loại bệnh nhân
Một hướng quan trọng là phân loại bệnh nhân Alzheimer theo đặc điểm sinh học để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Ông Gonzalez Ortiz cho rằng các dấu ấn sinh học trong máu, kết hợp phân tích protein, có thể giúp xác định những nhóm bệnh nhân có biểu hiện tổn thương mạch máu hoặc phản ứng viêm nổi trội.
Trong khi đó, bà Mallach lưu ý sa sút trí tuệ không phải một bệnh riêng biệt mà là hội chứng có thể xuất phát từ nhiều bệnh lý. Ngay cả Alzheimer và Parkinson cũng có thể cùng xuất hiện ở một bệnh nhân.
Vì vậy, giới nghiên cứu cần xem xét sự kết hợp giữa các cơ chế bệnh lý, thay vì phân chia người bệnh thành những nhóm hoàn toàn tách biệt.
Các chuyên gia cũng đề xuất học hỏi từ lĩnh vực ung thư và bệnh Huntington.
Theo ông Gonzalez Ortiz, nghiên cứu ung thư cho thấy dấu ấn sinh học cần được kết hợp với nhiều phương pháp đánh giá khác, thay vì sử dụng như căn cứ duy nhất để chẩn đoán.
Bà Mallach cho rằng việc xác định nguy cơ bệnh trước khi triệu chứng xuất hiện, như cách đang được nghiên cứu với Huntington, có thể giúp tuyển chọn người tham gia thử nghiệm thuốc Alzheimer sớm hơn.
Kết hợp trí tuệ nhân tạo
Một hướng khác là tìm hiểu cấu trúc và tính chất cơ học của tế bào thần kinh.
Giáo sư Goult cho rằng các lực cơ học và tính toàn vẹn cấu trúc của neuron có thể đóng vai trò quan trọng trong bệnh thoái hóa thần kinh, mở ra những mục tiêu điều trị mới bên cạnh việc tập trung vào các mảng amyloid.
Ông cũng đề xuất sử dụng trí tuệ nhân tạo để kết nối dữ liệu và ý tưởng giữa các lĩnh vực nghiên cứu. Khi lượng dữ liệu ngày càng lớn, thách thức không chỉ là thu thập mà còn là phân tích và tìm ra những mối liên hệ có ý nghĩa.
Dù vậy, ông Gonzalez Ortiz cảnh báo dấu ấn sinh học không thể thay thế hoàn toàn việc thăm khám và đánh giá lâm sàng.
Các chuyên gia kỳ vọng thập kỷ tới sẽ giúp làm rõ hơn cơ chế gây bệnh, cải thiện khả năng phát hiện sớm và phát triển phương pháp điều trị phù hợp với từng bệnh nhân.
WHO khuyến nghị giải pháp giúp giảm tới 45% nguy cơ sa sút trí tuệNgày 15-7, WHO cho biết kiểm soát các yếu tố có thể thay đổi như hút thuốc lá và ô nhiễm không khí có thể giúp phòng ngừa hoặc trì hoãn tới 45% nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ.