Nhiều loại chi phí tăng mạnh
Trong 9 tháng năm nay, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tăng 9,01% so với cùng kỳ năm ngoái, là mức tăng cao trong nhiều năm trở lại đây. Trong đó, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 11,2%, dịch vụ tăng 8,69%.
Tuy nhiên, với không ít người dân, điều họ quan tâm hơn cả là sau một tháng làm việc, trừ đi các khoản sinh hoạt thiết yếu, gia đình còn tiết kiệm được bao nhiêu.
Chia sẻ với PV Tiền Phong, chị Lê Thị Tuyết - công nhân tại Khu công nghiệp Bắc Thăng Long (Hà Nội) - cho biết thu nhập mỗi tháng khoảng 10,5 triệu đồng. Riêng tiền thuê trọ và điện nước đã hết 4,2 triệu đồng, ăn uống khoảng 3,5 triệu đồng, đi lại hơn 1 triệu đồng. Cộng thêm tiền học của con và khoản gửi về quê phụ giúp gia đình, gần như tháng nào chị cũng chi hết lương.
“Năm nay thu nhập có tăng mấy trăm nghìn, trong khi tiền nhà, thực phẩm, xăng xe đều tăng mạnh hơn. Cuối tháng tôi chỉ để dành được vài trăm nghìn đồng, có việc đột xuất là hết”, chị Tuyết nói.
Anh Trần Hùng Minh - nhân viên văn phòng tại Hà Nội - cho biết tổng thu nhập của hai vợ chồng khoảng 35 triệu đồng/tháng. Gia đình có hai con nhỏ, mỗi tháng phải chi khoảng 9 triệu đồng tiền thuê nhà, 6-7 triệu đồng tiền ăn uống, gần 10 triệu đồng cho học hành và chăm sóc con. Tiền đi lại, điện nước và các khoản phát sinh khác cũng tiêu tốn thêm 4-5 triệu đồng.
“Chỉ riêng những khoản sinh hoạt thường xuyên đã chiếm phần lớn thu nhập của gia đình. Hai vợ chồng đều đi làm nhưng tính ra mỗi tháng chỉ để dành được khoảng vài triệu đồng. Có tháng con ốm thì khoản tiết kiệm cũng không còn”, anh Minh chia sẻ.
Áp lực chi tiêu càng rõ khi giá nhiều mặt hàng, dịch vụ thiết yếu tăng. Trong 9 tháng đầu năm, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân tăng 4,52%. Đáng chú ý, giá thuê nhà tăng 4,91%, điện sinh hoạt tăng 4,35%, nhiên liệu tăng 10,89%. Giá thịt lợn tăng 4,46%, nhóm ăn uống ngoài gia đình tăng 7,14%, giáo dục tăng 3,35%.
Đặc biệt, từ đầu tháng 9 đến nay xăng E10 đã tăng trong sáu kỳ điều hành liên tiếp, đưa giá E10RON95-III lên 28.254 đồng/lít khiến chi phí đi lại đội lên mà còn gây áp lực lên giá vận tải, hàng hóa và dịch vụ.
Cần thời gian lan tỏa
Lý giải vấn đề này với PV Tiền Phong, PGS, TS. Nguyễn Thường Lạng - Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân - cho rằng cần phân biệt giữa tăng trưởng GDP và tăng trưởng thu nhập của từng người dân.
Theo ông Lạng, tăng trưởng GDP phản ánh giá trị hàng hóa, dịch vụ được tạo ra trong nền kinh tế, còn thu nhập của người lao động phụ thuộc vào năng suất, ngành nghề, kết quả kinh doanh của doanh nghiệp và cơ chế điều chỉnh tiền lương. Có những nhóm lao động phải chờ vài năm mới có một đợt tăng lương. Vì vậy, GDP tăng gần 10% không đồng nghĩa thu nhập của mọi người cũng lập tức tăng tương ứng.
Đáng chú ý, tăng trưởng kinh tế cao thường đòi hỏi phải huy động lượng nguồn lực lớn cho đầu tư phát triển. Một phần nguồn lực được dành để xây dựng đường sá, hệ thống điện, trường học, bệnh viện và các công trình hạ tầng quan trọng. Những khoản đầu tư này đóng góp vào tăng trưởng kinh tế nhưng chưa lập tức chuyển thành thu nhập trực tiếp của từng hộ gia đình.
“Khi các công trình hoàn thành và được đưa vào sử dụng, hệ thống giao thông thuận tiện hơn, chi phí sản xuất giảm, doanh nghiệp có điều kiện mở rộng hoạt động, tạo thêm việc làm. Đây là những lợi ích lâu dài của tăng trưởng nhưng cần thời gian mới lan tỏa rõ rệt đến đời sống người dân”, ông Lạng nói.
PGS, TS. Nguyễn Thường Lạng cho rằng thành quả tăng trưởng cần được nhìn nhận trên cả hai phương diện: thu nhập bằng tiền và những lợi ích xã hội mà người dân được thụ hưởng. Hạ tầng tốt hơn, dịch vụ công được cải thiện hay hàng hóa phong phú hơn đều có thể nâng chất lượng sống, dù không trực tiếp làm tăng số dư tài khoản ngân hàng mỗi tháng.
Tuy nhiên, mức độ hưởng lợi giữa các nhóm dân cư không đồng đều. Người lao động trong những ngành có năng suất cao, doanh nghiệp kinh doanh thuận lợi có thể được tăng lương, thưởng nhiều hơn. Ngược lại, những người làm việc trong các lĩnh vực có năng suất thấp hoặc doanh nghiệp gặp khó khăn có thể chưa cảm nhận rõ thành quả tăng trưởng.
Ông Lạng cũng lưu ý, năm nay lượng tiền được đưa vào nền kinh tế rất lớn, song tốc độ luân chuyển dòng tiền còn ở mức trung bình. Về lâu dài, muốn tăng trưởng chuyển rõ hơn thành thu nhập còn phải nâng năng suất lao động, phát triển các ngành có giá trị gia tăng lớn, tạo thêm việc làm chất lượng.
GS, TS. Hoàng Văn Cường cho rằng tăng trưởng kinh tế hiện nay có đóng góp đáng kể từ đầu tư công. Trong quá trình xây dựng, các dự án hạ tầng đã tạo ra giá trị gia tăng và đóng góp vào GDP. Tuy nhiên, lợi ích đối với thu nhập của đông đảo hộ gia đình thường xuất hiện chậm hơn. Chỉ khi công trình hoàn thành, khả năng kết nối được cải thiện, hoạt động sản xuất, kinh doanh mở rộng, tác động của đầu tư mới lan tỏa mạnh hơn đến việc làm và thu nhập.