Gặp người phụ nữ trong bức tranh cuối đời của danh họa Bùi Xuân Phái

Cơ duyên trở thành "nàng thơ" trong bức tranh của danh họa Bùi Xuân Phái

Mai Trang (hay Maj Trang Olson) chính là người mẫu trong bức tranh Cô gái mặc áo đen họa tiết kỷ hà trắng của danh họa Bùi Xuân Phái.

Tác phẩm được sáng tác năm 1988, chỉ vài tháng trước khi Bùi Xuân Phái qua đời. Bức chân dung mang vẻ đẹp mộng mị, độc đáo, nhiều năm qua thu hút sự quan tâm của giới sưu tầm trong và ngoài nước.

Gần 40 năm sau, cô gái trong bức tranh năm nào trở lại Hà Nội nhưng với tư cách là một họa sĩ. Những trải nghiệm của cuộc đời được Maj Trang kể lại bằng hội họa, trong đó có sự tiếp nối đặc biệt với người cha quá cố - họa sĩ Hồng Vân - và gia đình.

Trò chuyện với phóng viên Dân trí, nữ họa sĩ cho biết, bà đã mến mộ và yêu tranh của danh họa Bùi Xuân Phái từ lâu. Vì thế, khi có cơ hội gặp họa sĩ vào năm 1988, cô gái Maj Trang ngày ấy chủ động đề nghị: “Muốn bác Phái vẽ Maj Trang”.

Được Bùi Xuân Phái đồng ý, Maj Trang mang hai chiếc áo có cùng họa tiết, một màu đen và một màu xanh, đến nhà họa sĩ trên phố Thuốc Bắc.

Trong ký ức của Maj Trang, hình ảnh ông Bùi Xuân Phái lúc bấy giờ vẫn hiện lên với vẻ phấn khởi khi thấy bà mang đến 2 chiếc áo. Ông bảo bà ngồi vào ghế, ngắm nghía rồi chọn chiếc áo đen có họa tiết trắng để vẽ.

“Bác còn chỉ dẫn tôi tạo dáng giống nàng Mona Lisa. Bác vẽ trong 3 buổi, mỗi buổi khoảng 2 tiếng. Khi hoàn thành, bác Phái tặng tôi 2 bức vẽ, một tác phẩm về phố cổ Hà Nội và một tác phẩm về chèo.

Trời, tôi hạnh phúc lắm! Mang tranh về nhà, tôi không thể nào quên hình ảnh của mình ngày ấy. Bức tranh của Bùi Xuân Phái được đặt ở phía trước, còn tôi ngồi phía sau trên chiếc xích lô, ôm tranh trong tay. Chiếc xe cứ lóc cóc đi mãi từ phố Thuốc Bắc về đến nhà tôi ở phố Huế, giữa lúc trời mưa lâm thâm”, bà hồi tưởng.

Theo dòng hồi ức, Maj Trang không khỏi bồi hồi khi nhớ lại dáng vẻ của Bùi Xuân Phái khi ngồi trước giá vẽ.

Nữ họa sĩ kể tiếp, giọng hoài niệm: “Tôi đến, thấy bác Phái trùm chăn nằm trên sập. Bác ngồi vẽ trong dáng vẻ âm thầm, còn chăn vẫn trùm lên người ra phía đằng sau.

Nhà nhỏ, sập bác nằm và ghế tôi ngồi sát cạnh nhau. Khi ấy, vợ bác Phái ngồi đan len gần cạnh. Sau này, bà Phái còn tặng tôi một chiếc khăn len đan tay, đến giờ vẫn giữ làm kỷ niệm”.

Maj Trang tâm sự, những hôm Bùi Xuân Phái vẽ, bà không hề hay biết ông đang ốm, vì thấy họa sĩ vẫn đón tiếp và làm việc bình thường.

“Tác phẩm hoàn thành ngày 31/3/1988. Chưa đầy 3 tháng sau, tôi nghe tin bác qua đời. Lúc này, tôi mới biết bác vẫn chiến đấu với bệnh ung thư để làm việc”, nữ họa sĩ xúc động nói.

Bà thổ lộ, hai chiếc áo bà từng mang đến để ông Phái lựa chọn khi vẽ chân dung đến nay vẫn được bà cất giữ cẩn thận, như những kỷ vật quý giá của cuộc đời.

“Tháng 4/1988, Gallery Hội Văn nghệ Hà Nội tổ chức trưng bày, giới thiệu các tác phẩm của bác Phái tại 19 Hàng Buồm. Khi ấy, tôi đã mặc chính chiếc áo đen có họa tiết kỷ hà trắng đến tặng hoa chúc mừng bác. Bức ảnh đen trắng ghi lại khoảnh khắc đó tôi vẫn giữ và nâng niu cho đến hôm nay.

Còn chiếc áo màu xanh cũng gắn với một kỷ niệm rất đẹp. Trước đó, năm 1987, trong một lần tôi và bác Phái cùng dự tiệc cưới, bác đã dùng bút dạ màu ký họa chân dung tôi ngay tại buổi tiệc. Đến bây giờ, tôi vẫn tiếp tục mặc lại chiếc áo ấy”, Maj Trang chia sẻ.

Ba người con của cố họa sĩ Hồng Vân cùng làm triển lãm

Triển lãm Maj Trang Olson: Đi tiếp con đường của cha có sự hiện diện của Maj Trang cùng 2 người anh Nguyễn Hồng Hưng và Thiền Zen (Paul Vân Thuyết), những người con của cố họa sĩ Hồng Vân. Phía sau các tác phẩm là một mạch nguồn chung: Gia đình và dấu ấn của người cha.

Từ một mái nhà, 3 người con chọn những hướng đi khác nhau. Maj Trang rời Hà Nội sang Thụy Điển định cư năm 1990. Không được đào tạo mỹ thuật chính quy, bà tự học, quan sát và tìm đến các bảo tàng lớn để mở rộng cảm quan nghệ thuật. Thiên nhiên Bắc Âu, tinh thần “Lagom - vừa đủ” hòa cùng ký ức Hà Nội, quê hương, trở thành những chất liệu nổi bật trong tranh của bà.

Nếu Maj Trang đi xa để tìm tiếng nói nghệ thuật riêng, Nguyễn Hồng Hưng lại gắn bó với điêu khắc, nghiên cứu và giảng dạy. Tốt nghiệp chuyên ngành điêu khắc tại Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, ông hoạt động nghệ thuật tại TPHCM từ năm 1998, đồng thời là tác giả các sách Nguyên lý Design thị giác, Bố cục thị giác. Ba tác phẩm của ông hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Với Thiền Zen (Paul Vân Thuyết), hành trình nghệ thuật bắt đầu từ âm nhạc. Từng là nghệ sĩ violin của Đoàn Ca múa Hà Tây và giảng dạy tại Khoa Tạo dáng Công nghiệp, Viện Đại học Mở Hà Nội, ông sau đó mở rộng sang điêu khắc, hội họa và thi ca, tạo nên một thế giới sáng tạo đa dạng từ âm thanh, màu sắc đến hình khối.

Ba người cùng bước ra từ một mái nhà nhưng không trở thành bản sao của cha hay của nhau. Maj Trang đi bằng màu sắc và ký ức; Nguyễn Hồng Hưng bằng hình khối, tư duy và sự trao truyền; Vân Thuyết từ âm nhạc đến nhiều loại hình nghệ thuật.

Bên cạnh ba nghệ sĩ còn có một người con với một lựa chọn khác: Bá Nghĩa - người con thứ 6 trong gia đình. Ông không đi tiếp con đường của cha bằng sáng tác, qua nhiều năm, Bá Nghĩa là người gìn giữ các tác phẩm của những người anh, người chị trong gia đình.

Tên gọi Đi tiếp con đường của cha vì thế không hàm ý những người con lặp lại phong cách hay con đường sáng tác của cố họa sĩ Hồng Vân. Người cha là điểm khởi đầu, còn mỗi người tự chọn một hướng đi để tiếp nối câu chuyện nghệ thuật của gia đình theo cách riêng.