Phát biểu ý kiến tại Lễ phát động, nhà báo Triệu Ngọc Lâm, Tổng Biên tập Báo Giáo dục và Thời đại nhấn mạnh, chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi công nghệ được ứng dụng để giải quyết những vấn đề cụ thể, giúp người dân tiếp cận thông tin, dịch vụ và cơ hội phát triển thuận lợi hơn. Trong khi đó, tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, việc nâng cao kỹ năng số, khả năng tiếp cận pháp luật và năng lực ứng dụng công nghệ cần gắn với điều kiện sống, nhu cầu sản xuất, học tập và đặc điểm văn hóa của từng cộng đồng.
Vì vậy, cuộc thi không hướng tới những thành tích chung chung hay chỉ giới thiệu chủ trương, chính sách, dự án, mà tập trung phản ánh những nhân vật cụ thể, việc làm có thật, sáng kiến được triển khai trong thực tế và kết quả có thể kiểm chứng.
Thời gian nhận tác phẩm: Từ ngày phát động cuộc thi đến hết ngày 30/11/2026.
Nhấn mạnh chuyển đổi số nơi bản làng không nhất thiết phải bắt đầu từ những đề án lớn hay việc làm vĩ mô, Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam Phạm Quỳnh cho rằng, quá trình này có thể khởi đầu từ những việc cụ thể, vừa sức, đáp ứng đúng nhu cầu của người dân. Những định hướng lớn chỉ thực sự đi vào đời sống khi được triển khai bằng những cách làm thiết thực, giúp từ một người biết sử dụng công nghệ đến nhiều người có thể làm theo và nhận thấy hiệu quả.
Tại cơ sở, người mở đường có thể là cán bộ kiên nhẫn hướng dẫn người dân tra cứu thông tin, chuẩn bị và nộp hồ sơ đối với những thủ tục đã có thể thực hiện trực tuyến. Việc cùng người dân thực hiện từng bước, giải thích những nội dung chưa rõ, hướng dẫn theo dõi kết quả để họ dần tự thực hiện là đóng góp thiết thực. Giá trị không chỉ nằm ở việc giải quyết công việc thuận tiện hơn mà còn ở khả năng chủ động của người dân được nâng lên.
Trong giáo dục, người mở đường có thể là giáo viên chuẩn bị bài học để học sinh xem lại bằng thiết bị sẵn có, hướng dẫn các em tìm kiếm tài liệu phù hợp hoặc trao đổi với phụ huynh về việc học tập của con. Những cách làm này cần tính đến điều kiện kết nối và khả năng sử dụng công nghệ của từng gia đình, bảo đảm công nghệ thực sự hỗ trợ việc học, trong đó có những học sinh còn gặp khó khăn.
Trong sản xuất, kinh doanh, chuyển đổi số có thể bắt đầu từ những việc gần gũi như hướng dẫn một hộ gia đình chụp ảnh sản phẩm, cung cấp chính xác thông tin về nguồn gốc, giá cả, cách liên hệ; tiếp nhận đơn hàng, trao đổi với khách hàng và ghi chép hoạt động mua bán.
Với việc gìn giữ văn hóa, người mở đường có thể là nghệ nhân cùng thanh niên ghi lại làn điệu dân ca, câu chuyện, tiếng nói hoặc nghề truyền thống mà cộng đồng mong muốn lưu giữ. Trong sinh hoạt hằng ngày, đó có thể là người hướng dẫn bà con tra cứu thông tin từ nguồn đáng tin cậy, nhận diện những lời mời đáng ngờ, bảo vệ mật khẩu và tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp vướng mắc trên môi trường số.
Quý Tùng