Giả danh thu hồi sản phẩm, dẫn người mua vào bẫy
Một cuộc gọi thông báo món hàng vừa nhận thuộc lô sản phẩm lỗi, hàng cấm hoặc có nguy cơ gây mất an toàn có thể là khởi đầu của một kịch bản lừa đảo. Người gọi tự xưng là nhân viên sàn thương mại điện tử, thương hiệu hoặc đơn vị vận chuyển, yêu cầu người mua phối hợp thu hồi gấp để được hoàn tiền, bồi thường.
Điểm đáng chú ý của thủ đoạn này là các đối tượng có thể đọc chính xác họ tên khách hàng, tên sản phẩm và thời điểm giao nhận. Những thông tin trùng khớp khiến người mua dễ dàng tin rằng đang trao đổi với bộ phận chăm sóc khách hàng thật. Sau khi tạo được lòng tin, đối tượng yêu cầu kết bạn qua Zalo, Telegram, Facebook hoặc chuyển sang kênh liên lạc khác với lý do xác minh lệnh hoàn tiền, tạo mã thu hồi hay nhận tiền bồi thường. Từ đây, người mua được hướng dẫn truy cập đường link, quét mã QR hoặc thực hiện các thao tác trên điện thoại.
Bẫy chiếm đoạt thường nằm ở những bước được giới thiệu là “thủ tục nhận tiền”. Nạn nhân có thể bị dẫn đến trang giả mạo để nhập thông tin đăng nhập ngân hàng, mật khẩu, mã OTP; bị yêu cầu xác nhận giao dịch chuyển tiền hoặc cài ứng dụng và cấp quyền truy cập thiết bị. Khi có được dữ liệu xác thực hoặc quyền kiểm soát cần thiết, đối tượng có thể lợi dụng để chiếm đoạt tài sản.
Dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác là người gọi liên tục thúc giục xử lý ngay, yêu cầu cung cấp thông tin bảo mật, cài ứng dụng ngoài kênh chính thức hoặc chuyển tiền trước để được hoàn tiền.
Khi nhận cuộc gọi bất thường, người mua nên dừng trao đổi, tự mở ứng dụng thương mại điện tử để kiểm tra đơn hàng, các thông báo liên quan (nếu có); đồng thời liên hệ bộ phận chăm sóc khách hàng qua kênh chính thức. Bên cạnh đó, không sử dụng số điện thoại hoặc đường link do người gọi cung cấp làm căn cứ xác minh duy nhất.
Cần lưu ý, tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã OTP; không truy cập đường link, quét mã QR không rõ nguồn gốc; không cài ứng dụng theo hướng dẫn của người lạ và không chuyển tiền để nhận hoàn tiền, bồi thường. Nếu đã thực hiện thao tác đáng ngờ, phải ngừng giao dịch, liên hệ ngay ngân hàng để yêu cầu hỗ trợ bảo vệ tài khoản, lưu giữ tin nhắn, số điện thoại, đường link và chứng từ giao dịch, sau đó trình báo cơ quan Công an gần nhất.
Chiếm đoạt tiền dưới chiêu thức hoàn hàng có thể bị xử lý hình sự
Tùy hành vi cụ thể và kết quả điều tra, người thực hiện kịch bản giả danh thu hồi hàng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015, đã được sửa đổi, bổ sung năm 2017.
Theo đó, nếu dùng thông tin gian dối khiến người mua tin và chuyển tiền để đối tượng chiếm đoạt, hành vi có thể cấu thành Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174. Khoản 1 điều luật này quy định mức cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù từ 6 tháng đến 3 năm đối với tài sản từ 2 triệu đến dưới 50 triệu đồng; dưới 2 triệu đồng vẫn có thể bị xử lý hình sự nếu thuộc trường hợp luật định.
Điểm c khoản 2, điểm a khoản 3 và điểm a khoản 4 Điều 174 quy định mức phạt tù là 2-7 năm khi chiếm đoạt từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng; từ 7-15 năm khi chiếm đoạt từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng và từ 12-20 năm hoặc tù chung thân khi chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên.
Trường hợp sử dụng thông tin tài khoản, thẻ ngân hàng hoặc truy cập bất hợp pháp vào tài khoản để chiếm đoạt tiền, hành vi có thể được xem xét theo điểm a, điểm c khoản 1 Điều 290 về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.
Khoản 1 Điều 290 quy định hình phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù từ 6 tháng đến 3 năm. Nếu chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên, mức tù là 12-20 năm theo điểm a khoản 4.
Ngoài hình phạt, khoản 1 Điều 48 Bộ luật Hình sự buộc người phạm tội hoàn trả tài sản đã chiếm đoạt, đồng thời sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại vật chất được xác định do hành vi phạm tội gây ra.
(Bài viết có sự phối hợp cung cấp dữ liệu và thông tin pháp lý từ LuatVietnam.vn trong khuôn khổ chuyên mục Phòng, chống tội phạm công nghệ cao)
Linh Hoàng, Quý Huy