Với người Gia Rai, nhà rông không chỉ là công trình kiến trúc đặc trưng mà còn là không gian sinh hoạt chung, nơi diễn ra các hoạt động cộng đồng và lưu giữ những phong tục, tập quán của buôn làng. Vì vậy, việc dựng nhà rông mới và tổ chức lễ mừng nhà rông mang ý nghĩa quan trọng. Đây là dịp để cộng đồng bày tỏ lòng biết ơn đối với thần linh, tổ tiên đã che chở, phù hộ; đồng thời gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình yên, mùa màng thuận lợi, buôn làng đoàn kết, no ấm.
Trong không gian nhà rông, già làng thay mặt cộng đồng thực hiện các nghi thức cúng, khấn nguyện. Những lễ vật được chuẩn bị theo phong tục, cùng nghi thức dâng rượu ghè thể hiện lòng thành kính của dân làng đối với các đấng linh thiêng. Mỗi phần việc đều được thực hiện trang trọng, theo trình tự của nghi lễ truyền thống.
Sau phần cúng, tiếng cồng chiêng vang lên giữa không gian nhà rông, hòa cùng nhịp xoang của cộng đồng. Trong đời sống văn hóa Tây Nguyên, cồng chiêng không đơn thuần là nhạc cụ biểu diễn mà còn gắn với các nghi lễ, sinh hoạt tín ngưỡng và sự gắn kết giữa các thành viên trong cộng đồng. Âm thanh cồng chiêng trong lễ mừng nhà rông mới vì thế góp phần làm nên không khí thiêng liêng, thể hiện niềm vui của buôn làng trước một công trình chung được hoàn thành.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai cho biết, với mỗi người con của núi rừng Tây Nguyên, hình ảnh mái nhà rông vươn cao giữa buôn làng luôn gợi lên những tình cảm đặc biệt. Bởi nhà rông không chỉ là một công trình kiến trúc. Nhà rông là linh hồn của làng.
Ở đó có tiếng nói của già làng, có tiếng cồng chiêng của cha ông, có những vòng xoang nối tiếp, có những câu chuyện được kể từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ở đó, người dân cùng bàn việc chung, cùng chia sẻ niềm vui, nỗi buồn, cùng gìn giữ những phong tục, tập quán tốt đẹp đã làm nên bản sắc riêng của dân tộc mình.
Việc phục dựng nghi lễ trong khuôn khổ Festival Cồng chiêng-Tuần lễ Hoa Dã quỳ Núi lửa Chư Đăng Ya năm 2026 góp phần giới thiệu đến người dân, du khách những nét đặc sắc trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào Gia Rai. Qua đó, công chúng có thêm cơ hội tìm hiểu về vai trò của nhà rông, các nghi thức tín ngưỡng và không gian văn hóa cồng chiêng trong đời sống cộng đồng.
Đây cũng là hoạt động thiết thực nhằm nâng cao ý thức bảo tồn, trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống. Bởi việc gìn giữ di sản không chỉ dừng lại ở phục dựng nghi lễ trong các sự kiện, mà quan trọng hơn là duy trì không gian sinh hoạt văn hóa tại buôn làng, phát huy vai trò của già làng, nghệ nhân và sự tham gia của các thế hệ trẻ.
LƯƠNG TÙNG