Gia tộc giàu nhất châu Á: Đế chế 90 tỷ USD và cuộc chiến thừa kế nghẹt thở

Theo đó, gia đình Ambani đứng đầu với tổng tài sản gần 90 tỷ USD, vượt xa nhiều dòng họ kinh doanh lâu đời trong khu vực. Đế chế này không chỉ gắn với dầu khí, hóa dầu mà còn mở rộng sang viễn thông, bán lẻ, dịch vụ tài chính và năng lượng mới.

Đằng sau cuộc sống vương giả của gia đình tỷ phú Mukesh Ambani là lịch sử lập nghiệp đầy tham vọng, cuộc tranh chấp thừa kế giữa hai anh em từng gây chấn động giới kinh doanh và bài toán chuyển giao đế chế cho thế hệ kế tiếp.

Từ người bán sợi dệt đến đế chế kinh doanh hàng chục tỷ USD

Lịch sử gia tộc Ambani gắn liền với Dhirubhai Ambani, cha của Mukesh Ambani. Sinh năm 1932 trong một gia đình có điều kiện kinh tế khiêm tốn tại bang Gujarat, Dhirubhai từng sang Yemen làm việc trước khi trở về Ấn Độ xây dựng sự nghiệp riêng.

Năm 1958, ông bắt đầu hoạt động kinh doanh nhỏ, buôn bán hàng hóa và sợi dệt. Đến năm 1966, ông thành lập Reliance Commercial Corporation, tiền thân của Reliance Industries ngày nay. Từ lĩnh vực dệt may, doanh nghiệp từng bước mở rộng sang sản xuất polyester, hóa dầu, lọc dầu và các ngành công nghiệp có quy mô lớn.

Một dấu mốc quan trọng là năm 1977, khi Reliance phát hành cổ phiếu ra công chúng. Dhirubhai đưa doanh nghiệp đến gần hơn với các nhà đầu tư cá nhân, tạo điều kiện huy động vốn để mở rộng hoạt động. Đây cũng là một trong những yếu tố giúp ông xây dựng được vị thế đặc biệt trong giới kinh doanh Ấn Độ.

Sau nhiều thập kỷ phát triển, Reliance trở thành tập đoàn đa ngành có ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế Ấn Độ. Trong đó, tổ hợp lọc dầu Jamnagar tại bang Gujarat là một trong những trung tâm lọc dầu lớn nhất thế giới.

Tập đoàn cũng phát triển mạnh hệ thống bán lẻ và viễn thông, đặc biệt là thương hiệu Jio, góp phần thay đổi thị trường internet di động tại Ấn Độ.

Dhirubhai Ambani qua đời vào tháng 7/2002, không để lại di chúc rõ ràng về việc phân chia và điều hành khối tài sản khổng lồ. Hai người con trai - Mukesh và Anil Ambani - cùng bước vào vị trí lãnh đạo, nhưng bất đồng về quyền kiểm soát doanh nghiệp nhanh chóng xuất hiện.

Mukesh Ambani (SN 1957) là người con trai cả. Ông theo học ngành kỹ thuật hóa học tại Đại học Bombay, sau đó sang Mỹ học tại Đại học Stanford nhưng bỏ dở chương trình để trở về Ấn Độ tham gia phát triển công việc kinh doanh của gia đình. Ông trở thành nhân vật chủ chốt trong quá trình mở rộng Reliance sang lĩnh vực lọc dầu và hóa dầu.

Trong khi đó, Anil Ambani cũng đảm nhận nhiều vị trí quan trọng trong tập đoàn. Hai anh em từng cùng điều hành đế chế do cha để lại, nhưng mâu thuẫn về quyền lực và chiến lược kinh doanh ngày càng sâu sắc.

Cuộc chiến thừa kế khiến đế chế gia đình cắt đôi

Sau khi Dhirubhai qua đời, bất đồng giữa Mukesh và Anil trở thành một trong những cuộc tranh chấp gia đình được chú ý nhất tại Ấn Độ.

Năm 2004, những rạn nứt bắt đầu xuất hiện công khai. Mukesh và Anil có quan điểm khác nhau về quyền kiểm soát các công ty thành viên, định hướng phát triển và việc phân chia lợi ích trong tập đoàn. Mâu thuẫn không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ anh em mà còn khiến giới đầu tư lo ngại về tương lai của Reliance.

Người đứng ra hòa giải là mẹ của họ, bà Kokilaben Ambani. Sau nhiều tháng thương lượng, tháng 6/2005, hai anh em đạt được thỏa thuận phân chia tài sản và hoạt động kinh doanh.

Theo đó, Mukesh tiếp quản các mảng lọc dầu, dầu khí, hóa dầu và một số hoạt động kinh doanh chủ chốt của Reliance. Anil nhận các lĩnh vực viễn thông, năng lượng, tài chính và giải trí.

Thỏa thuận này chính thức khép lại cuộc tranh chấp quyền kiểm soát tập đoàn, nhưng không đồng nghĩa mọi bất đồng đã biến mất. Những năm sau đó, hai bên vẫn có những va chạm liên quan đến hợp đồng cung cấp khí đốt và quyền lợi kinh doanh.

Cuộc chia tách năm 2005 tạo ra 2 con đường rất khác nhau. Trong khi Mukesh tiếp tục phát triển Reliance Industries thành một tập đoàn có quy mô ngày càng lớn, Anil gặp nhiều khó khăn về tài chính. Một số doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái của ông rơi vào khủng hoảng nợ, khiến vị thế kinh doanh của gia đình suy giảm đáng kể.

Thế hệ thứ ba và bài toán kế nhiệm đế chế

Ở tuổi ngoài 60, Mukesh Ambani đã bắt đầu chuẩn bị cho quá trình chuyển giao quyền lực. Ba người con của ông và Nita Ambani gồm cặp song sinh Akash, Isha và người con út Anant đang đảm nhận những vị trí quan trọng trong hệ sinh thái Reliance.

Akash Ambani (SN 1991) hiện giữ chức Chủ tịch Reliance Jio Infocomm và tham gia điều hành Jio Platforms. Đây là lĩnh vực chiến lược của tập đoàn, đặc biệt trong bối cảnh Ấn Độ đẩy mạnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và hạ tầng viễn thông.

Isha Ambani, chị em sinh đôi với Akash, tham gia lãnh đạo Reliance Retail. Cô đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển hệ thống bán lẻ, thương mại điện tử và các dịch vụ tiêu dùng của tập đoàn. Ngoài công việc kinh doanh, Isha cũng tham gia các hoạt động giáo dục và văn hóa.

Trong khi đó, Anant Ambani đảm nhận vai trò điều hành tại Reliance Industries, tập trung vào năng lượng mới, phát triển bền vững và các dự án công nghệ liên quan. Anh cũng tham gia hoạt động của Quỹ Reliance Foundation.

Việc phân chia các lĩnh vực cho 3 người con cho thấy cách Mukesh Ambani chuẩn bị kế hoạch kế nhiệm. Thay vì để một người con duy nhất nắm toàn bộ quyền lực, ông tạo điều kiện để từng người xây dựng kinh nghiệm trong những mảng kinh doanh khác nhau.

Tuy nhiên, bài toán chuyển giao vẫn còn nhiều thách thức. Reliance không chỉ là một doanh nghiệp gia đình mà còn là tập đoàn có hàng trăm nghìn nhân viên, hàng triệu khách hàng và ảnh hưởng lớn đến nhiều ngành kinh tế Ấn Độ. 

Gần 60 năm sau ngày Dhirubhai Ambani bắt đầu gây dựng sự nghiệp, gia đình ông đã trở thành một trong những dòng họ kinh doanh quyền lực nhất châu Á. Từ một doanh nghiệp buôn bán sợi dệt, Reliance phát triển thành tập đoàn đa ngành trị giá hàng trăm tỷ USD, còn gia đình Ambani sở hữu cuộc sống xa hoa khiến công chúng toàn cầu chú ý.