Chuyến tàu năm 1977
Năm 1977, khi đất nước thống nhất chưa lâu, giáo dục phía Nam đứng trước nhu cầu cấp thiết về đội ngũ giáo viên được đào tạo bài bản. Ba sinh viên Khoa Ngữ văn, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội I là Bùi Mạnh Nhị, Bạch Văn Hợp và Hoàng Văn Cẩn nhận nhiệm vụ vào công tác tại Trường ĐH Sư phạm TPHCM.
Chuyến tàu Nam tiến kéo dài 5 ngày đêm đưa những trí thức trẻ đến vùng đất mới, mang theo kiến thức chuyên môn, nhiệt huyết tuổi trẻ và trách nhiệm với nền giáo dục sau ngày thống nhất.
Từ điểm xuất phát chung, cả ba đã dành phần lớn sự nghiệp cho một mái trường. PGS.TSKH, NGƯT Bùi Mạnh Nhị trở thành Hiệu trưởng năm 1999; TS Bạch Văn Hợp giữ cương vị này giai đoạn 2007-2013; PGS.TS. Hoàng Văn Cẩn làm Phó Hiệu trưởng giai đoạn 2008-2015. Ba người bạn cùng khóa, cùng ngành học nhưng tạo dấu ấn ở những lĩnh vực khác nhau: Phát triển học thuật, củng cố tổ chức và đào tạo giáo viên.
PGS Bùi Mạnh Nhị: Kết hợp học thuật với quản lý giáo dục
PGS.TSKH, NGƯT Bùi Mạnh Nhị sinh năm 1955 tại làng Bách Cốc, huyện Vụ Bản, Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình).
Năm 1977, sau khi vào công tác tại Trường ĐH Sư phạm TPHCM, ông tiếp tục nghiên cứu tại Liên Xô. Năm 1992, ông bảo vệ luận án tiến sĩ và năm 1995 bảo vệ luận án tiến sĩ khoa học tại Viện Văn học Nga. Trở về nước, ông tiếp tục giảng dạy, nghiên cứu và đảm nhiệm nhiều vị trí quản lý tại Khoa Ngữ văn.
Năm 1999, ông được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TPHCM, đồng thời giữ cương vị Bí thư Đảng ủy trong một nhiệm kỳ. Đây là giai đoạn trường tách khỏi Đại học Quốc gia TPHCM, từng bước phát triển thành trường đại học sư phạm trọng điểm phía Nam.
Trường đứng trước yêu cầu kiện toàn tổ chức, nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển đội ngũ giảng viên trình độ cao, mở rộng đào tạo sau đại học, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế. Những nhiệm vụ này được tập thể lãnh đạo triển khai, tạo nền tảng cho các giai đoạn phát triển tiếp theo. Năm 2007, trường được trao tặng Huân chương Độc lập hạng Ba.
Bên cạnh công tác quản lý, ông còn là chuyên gia nghiên cứu văn học dân gian Việt Nam, tham gia biên soạn nhiều công trình khoa học, giáo trình đại học và sách giáo khoa Ngữ văn. Sau khi rời cương vị hiệu trưởng, ông tiếp tục công tác trong ngành giáo dục với vai trò Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ GD-ĐT và Chánh Văn phòng Hội đồng Giáo sư Nhà nước.
Ông được phong tặng danh hiệu NGƯT năm 2010, nhận Huân chương Lao động hạng Nhất năm 2015 và qua đời năm 2023. Dấu ấn của ông là sự kết hợp giữa nghiên cứu học thuật, giảng dạy và quản lý giáo dục.
TS Bạch Văn Hợp: Bốn thập kỷ gắn bó với một mái trường
TS Bạch Văn Hợp sinh ngày 1/10/1952, quê ở Bắc Ninh. Ông vào Nam công tác năm 1977. Từ giảng viên Khoa Ngữ văn, ông lần lượt đảm nhiệm các vị trí quản lý, từ phó trưởng phòng, trưởng phòng Tổ chức cán bộ đến phó hiệu trưởng, bí thư Đảng ủy và hiệu trưởng.
Trong gần 40 năm công tác, ông trải qua nhiều vị trí chuyên môn và quản lý tại trường. Trên cương vị Hiệu trưởng giai đoạn 2007-2013, ông cùng tập thể lãnh đạo chú trọng nâng cao chất lượng đào tạo, khuyến khích giảng viên trẻ học tập, nghiên cứu để đạt trình độ thạc sĩ, tiến sĩ trong và ngoài nước. Trường cũng đẩy mạnh quy hoạch, phát triển cơ sở vật chất, hiện đại hóa phòng thí nghiệm, thư viện và giảng đường.
Năm 2012, ông được trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba. Đóng góp của ông gắn với công tác tổ chức, phát triển đội ngũ và củng cố nền tảng hoạt động của nhà trường.
PGS Hoàng Văn Cẩn: Dấu ấn trong đào tạo giáo viên mầm non
Cùng vào Nam công tác năm 1977, PGS.TS. Hoàng Văn Cẩn bắt đầu sự nghiệp tại Trường ĐH Sư phạm TPHCM từ chuyên môn Ngữ văn, sau đó gắn bó với lĩnh vực giáo dục mầm non. Trên cương vị Trưởng khoa Giáo dục Mầm non, ông tham gia xây dựng chương trình đào tạo, phát triển đội ngũ giảng viên và thúc đẩy nghiên cứu về tâm lý, giáo dục trẻ nhỏ.
Giai đoạn 2008-2015, ông giữ chức phó Hiệu trưởng, Phó Bí thư Đảng ủy nhà trường, cùng tập thể lãnh đạo triển khai các định hướng phát triển, thực hiện nghị quyết của Đảng ủy và chú trọng công tác xây dựng Đảng trong giảng viên trẻ, sinh viên.
Nhìn lại chuyến tàu Nam tiến năm 1977, dấu ấn của ba người bạn cùng khóa không chỉ là việc họ lần lượt đảm nhiệm cương vị hiệu trưởng, phó hiệu trưởng tại cùng một trường đại học, mà còn ở những đóng góp trên các lĩnh vực khác nhau. PGS Bùi Mạnh Nhị gắn nghiên cứu học thuật với quản lý giáo dục; TS. Bạch Văn Hợp tập trung vào công tác tổ chức, phát triển đội ngũ; PGS. Hoàng Văn Cẩn gắn bó với đào tạo giáo viên mầm non và quản lý nhà trường.
Đến với giáo dục phía Nam khi nhu cầu nhân lực còn cấp thiết, cả ba đã trải qua nhiều vị trí công tác và đóng góp cho sự phát triển của Trường ĐH Sư phạm TPHCM. Những đóng góp ấy là một phần trong hành trình phát triển của nhà trường, bên cạnh công sức của nhiều thế hệ cán bộ, giảng viên và sinh viên. Từ chuyến tàu kéo dài 5 ngày đêm, ba giảng viên trẻ đã dành phần lớn sự nghiệp cho giáo dục, góp phần đào tạo nhiều thế hệ giáo viên.
(Bài viết sử dụng tư liệu của PGS.TS. Nguyễn Kim Hồng, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TPHCM)