Giải bài toán chuỗi cung ứng: Doanh nghiệp làm gì để được lựa chọn?

"Chúng ta nói rất nhiều về dịch chuyển chuỗi cung ứng, tái cấu trúc sản xuất, thương mại xuyên biên giới hay ESG. Nhưng với một doanh nghiệp trong nước, tất cả những chuyển dịch lớn đó cuối cùng đều quy về một câu hỏi cụ thể: Đơn hàng của tôi ở đâu?", Tiến sĩ Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu và phát triển Kinh tế tư nhân, đặt vấn đề mở đầu phiên thảo luận tại Diễn đàn Go Global Bắc Ninh 2026 .

Sự kiện do báo Dân trí phối hợp cùng Sở Công Thương và Hiệp hội Sản xuất Công nghiệp TP Bắc Ninh tổ chức, dưới sự chỉ đạo của UBND TP Bắc Ninh.

Nghịch lý nằm ở chỗ chuỗi cung ứng toàn cầu không ở đâu xa mà đang hiện diện ngay tại các thủ phủ công nghiệp như Bắc Ninh. Tuy nhiên, khoảng cách từ năng lực tự thân "tôi sản xuất được" đến cái gật đầu "tôi chọn bạn" của các tập đoàn quốc tế vẫn là một hố sâu ngăn cách.

Để tìm lời giải, các nhà quản lý, chuyên gia công nghệ và lãnh đạo doanh nghiệp đã cùng bóc tách những điều kiện cốt lõi để hàng Việt bước ra thế giới.

Cửa sổ 5 năm và sức ép "không thể làng nhàng mà sống"

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Phạm Văn Thịnh, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TP Bắc Ninh, đưa ra một mốc thời gian đáng suy ngẫm. Theo ông, cơ hội để địa phương cũng như cả nước đón các đợt dịch chuyển sản xuất lớn chỉ còn khoảng 5 năm. Đến giai đoạn 2031-2032, làn sóng dịch chuyển các nhà máy quy mô lớn vào khu vực gần như sẽ dừng lại.

Chính vì áp lực thời gian, việc cải cách thủ tục hành chính và hỗ trợ doanh nghiệp đang được chính quyền địa phương chạy đua từng ngày, thậm chí từng phút. Để "dọn tổ đón đại bàng", Bắc Ninh đã chủ động điều chỉnh quy hoạch, chuyển một phần diện tích đất đô thị sang đất công nghiệp, nâng tổng quỹ đất công nghiệp lên khoảng 30.000ha. Việc mở rộng nguồn cung này không chỉ nhằm thu hút dự án mới mà còn tạo điều kiện ổn định thời hạn thuê, giúp hạ giá thành sản xuất cho các nhà máy.

Đứng ở góc độ người làm kinh doanh, bà Trần Thị Thu Trang, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Công nghệ Thế hệ mới Hanel PT, khẳng định chưa bao giờ cơ hội dành cho doanh nghiệp nội địa lại rõ nét như hiện nay. Tuy nhiên, sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) cùng các tiêu chuẩn khắt khe đang tạo ra một bộ lọc đào thải vô cùng khắc nghiệt.

"Không thể làng nhàng mà sống", bà Trang nhấn mạnh. Doanh nghiệp hiện nay không thể phát triển đơn độc theo kiểu "một mình mình lớn", bởi một nền sản xuất vững mạnh đòi hỏi sự cộng hưởng từ nhiều mắt xích có năng lực tương đương. Nữ lãnh đạo doanh nghiệp, đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội Sản xuất Công nghiệp TP Bắc Ninh (Baclink), cũng lưu ý rằng ESG không phải là gánh nặng chi phí, mà chính là khoản đầu tư sinh lời và công cụ quản trị rủi ro sống còn. Nếu bỏ qua tiêu chuẩn này, tốc độ mở rộng càng nhanh thì nguy cơ bị loại khỏi sân chơi toàn cầu càng lớn.

Đi tìm niềm tin từ công nghệ đóng gói tiên tiến

Nhiều doanh nghiệp trong nước thường băn khoăn: Vì sao chào giá cạnh tranh nhưng vẫn trượt đơn hàng quốc tế? Ông Gernot Fattinger, Phó Chủ tịch Công nghệ Tập đoàn Skyworks, đã chỉ ra một thực tế rằng chi phí thấp thực chất chỉ là chiếc vé thông hành để bước chân qua cánh cửa ban đầu. Yếu tố quyết định để đối tác ngoại ở lại lâu dài chính là niềm tin.

Ông Fattinger phân tích, trong ngành công nghiệp bán dẫn, việc tiếp tục thu nhỏ kích thước tiến trình ở khâu sản xuất đầu đang dần chạm trần hiệu quả kinh tế do thiết bị quang khắc quá đắt đỏ. Trọng tâm của thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ sang công nghệ đóng gói tiên tiến và tích hợp 3D. Đây chính là mảnh đất màu mỡ mà Bắc Ninh đã đón đầu và đi đúng hướng thông qua các dự án tầm cỡ.

Tuy nhiên, vị đại diện từ Skyworks cho rằng bước đi tiếp theo không thể chỉ dừng lại ở gia công và thực thi thuần túy. Địa phương cần vươn lên thành một trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), đẩy mạnh đổi mới sáng tạo thông qua các mô hình liên kết như phòng thí nghiệm VSAP Lab để tạo lập lợi thế kỹ thuật chuyên sâu.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thị Bích Yến, Chủ tịch VSAP Lab kiêm IEEE Fellow, nhận định AI và bán dẫn đang là cặp bài trùng thúc đẩy lẫn nhau. AI không thể phát triển nếu thiếu chip bán dẫn tân tiến, và ngược lại, các kỹ sư cần ứng dụng AI để tối ưu hóa thiết kế và quy trình sản xuất chip.

Bà Yến khuyến nghị thay vì dàn trải nguồn lực, các mắt xích công nghiệp tại Việt Nam nên tập trung vào những khâu có lợi thế cạnh tranh cao nhất, đặc biệt là khai thác tối đa nguồn nhân lực giàu kỹ thuật để nâng cao giá trị gia tăng.

Mở rộng biên độ tiếp cận: Từ nhà xưởng đến sàn thương mại số

Trong khi ngành bán dẫn đòi hỏi chiều sâu công nghệ, thì thương mại điện tử xuyên biên giới lại mở ra lối đi trực tiếp cho các doanh nghiệp sản xuất đưa sản phẩm ra toàn cầu. Ông Trịnh Khắc Toàn, Giám đốc phát triển khu vực miền Bắc của Amazon Global Selling Việt Nam, dẫn chứng thị trường thương mại điện tử thế giới đang chạm mốc 8.000 tỷ USD, chiếm hơn 27% tổng quy mô bán lẻ toàn cầu nhờ sự dịch chuyển thói quen mua sắm của thế hệ trẻ.

Sự trỗi dậy của công nghệ AI giúp các nền tảng thương mại số cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng một cách chi tiết. Điều này tạo điều kiện để các nhà sản xuất tại địa phương có thể "Go Global" ngay tại chỗ, cắt bỏ hoàn toàn các khâu trung gian phân phối tốn kém để bán hàng trực tiếp tới người tiêu dùng quốc tế. Sự hậu thuẫn từ chính sách và làn sóng chuyển đổi số nhanh nhạy là lý do các nền tảng xuyên biên giới lựa chọn Việt Nam làm trung tâm xuất khẩu thương mại điện tử của khu vực Đông Nam Á.

Để tiếp sức cho doanh nghiệp trong cuộc đua này, chính quyền TP Bắc Ninh xác định nguồn nhân lực là bài toán sống còn. Hiện địa phương sở hữu mạng lưới cơ sở đào tạo quy mô lớn cung ứng cho công nghệ cao, tiêu biểu như Trường Đại học Công nghệ Đông Á (khoảng 17.000 sinh viên), Trường Cao đẳng Công nghệ Việt - Hàn (11.000 sinh viên), Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghiệp (17.000 sinh viên) và Trường Cao đẳng Cơ điện (8.000 sinh viên). Mô hình quy hoạch các trường nghề trong bán kính 10-15km quanh các khu công nghiệp đang giúp giải quyết bài toán nhân lực tại chỗ cho các tập đoàn lớn như Amkor.

Bên cạnh mặt bằng và nhân sự, việc khơi thông dòng vốn xanh cũng là ưu tiên cấp bách. Ông Phạm Văn Thịnh cho biết chỉ trong 9 tháng đầu năm, Bắc Ninh đã thu hút khoảng 24 tỷ USD vốn đầu tư, kéo theo khối lượng công việc hành chính tăng gấp 10 lần. Nhằm gỡ nút thắt về vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, thành phố đang chủ động nghiên cứu cơ chế kết nối với các ngân hàng thương mại và quỹ đầu tư quốc tế, điển hình như các gói tín dụng xanh từ HDBank, nhằm cân bằng vị thế đàm phán giữa người vay và tổ chức tài chính.

"Được lựa chọn" và bài học đi cùng nhau

Tại phiên bế mạc, khi được yêu cầu đúc kết thông điệp ngắn gọn gửi gắm tới cộng đồng doanh nghiệp, bà Trần Thị Thu Trang chọn cụm từ "được lựa chọn". Để đạt được điều đó, doanh nghiệp bắt buộc phải chứng minh bằng năng lực thực chất, uy tín công nghệ và cam kết lâu dài.

Bà Nguyễn Thị Bích Yến nhấn mạnh thông điệp "đi cùng với nhau". Năng lực đơn lẻ của một vài đơn vị không đủ để tạo nên sức hút quốc gia, mà cần một hệ sinh thái gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường, viện nghiên cứu và nhà sản xuất. Chia sẻ từ ông Gernot Fattinger cũng khẳng định rằng công thức chung để đối tác gật đầu luôn xoay quanh khả năng giao hàng đúng hẹn, chất lượng đồng đều và vị thế dẫn đầu về kỹ thuật.

Khép lại cuộc thảo luận, lãnh đạo UBND TP Bắc Ninh nhắn nhủ các chủ doanh nghiệp hãy giữ vững đam mê và khát vọng lớn. Việc định kỳ đối thoại 2 tháng một lần giữa chính quyền và hiệp hội doanh nghiệp sẽ là kênh thực chất để tháo gỡ khó khăn, dọn đường cho những chuyển dịch quan trọng.

"Cuối cùng, tôi cho rằng doanh nghiệp cần có ước mơ lớn bởi cơ hội phát triển không còn nhiều. Đi cùng với khát vọng là tinh thần đổi mới sáng tạo, đầu tư nhiều hơn cho học tập, nâng cao nhận thức, nghiên cứu và phát triển (R&D), cũng như cải tiến quy trình sản xuất. Đây là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và tận dụng cơ hội phát triển trong thời gian tới", ông Thịnh chia sẻ.

Diễn đàn ESG Việt Nam là sự kiện thường niên do báo Dân trí khởi xướng và tổ chức từ năm 2024. Điểm nhấn của Diễn đàn là chuỗi hoạt động hội thảo, tọa đàm, company tour và lễ vinh danh Vietnam ESG Awards tôn vinh các đơn vị thực thi tốt ESG. 

Diễn đàn ESG Việt Nam 2026 diễn ra vào tháng 12/2026 có chủ đề “Nắm bắt cơ hội - Dẫn dắt tăng trưởng”. Chủ đề của Diễn đàn được lựa chọn trong bối cảnh các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng trở thành yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Diễn đàn năm nay không chỉ tập trung vào tính cấp thiết của việc hành động sớm mà còn đặt trọng tâm vào vai trò tiên phong của doanh nghiệp và tổ chức trong việc chuyển hóa thách thức thành động lực dẫn dắt tăng trưởng bền vững.