Mưa ngập, nước cuồn cuộn ở khu vực đường Lý Tế Xuyên - Linh Đông (phường Hiệp Bình, TP.HCM) - Ảnh: CHÂU TUẤN
Nhìn trên bản đồ thoát nước, khu vực Linh Đông - Lý Tế Xuyên (TP.HCM) nằm ở gần cuối dòng chảy suối Linh Tây. Nước từ thượng nguồn dồn về rồi thoát ra rạch lân cận, nhưng trên quãng đường 1,8km, dòng suối có nhiều đoạn bị "thắt cổ chai".
Lượng nước dồn về một dòng suối bị thu hẹp
Theo tìm hiểu của Tuổi Trẻ, nước từ đường Linh Đông và Lý Tế Xuyên đều được dẫn về suối Linh Tây. Trong đó, đường Linh Đông (đoạn Tô Ngọc Vân - Lý Tế Xuyên) có hai cống D600 song song, còn đường Lý Tế Xuyên (đoạn đường 35 - Linh Đông) có cống D600 thoát về suối Linh Tây và hẻm 7 Lý Tế Xuyên.
Suối Linh Tây là tuyến thoát nước chính của lưu vực khoảng 193ha, trong đó khu vực thượng nguồn từ Khu công nghiệp Bình Dương, Dĩ An đóng góp khoảng 136ha.
Suối bắt đầu từ suối Đắc Lộ ở phường Tam Bình, chạy dọc đường sắt sau đó vào cống đôi D1.500 qua đường Tô Ngọc Vân. Từ đây, dòng suối tiếp tục dọc đường Linh Đông, đường 20 và thoát ra rạch Lùng - rạch Gò Dưa.
Tuyến suối dài khoảng 1,8km, cao độ giảm từ khoảng +30m ở khu vực giáp Linh Xuân - Bình Dương cũ xuống +5,8m tại Tô Ngọc Vân và +3,26m tại Linh Đông - Lý Tế Xuyên (tức thấp hơn phía thượng nguồn gần 27m, tạo ra độ dốc lớn).
Suối rộng trung bình 2,5 - 6,5m, có đoạn gần cầu Gió Bay rộng khoảng 16m. Tuy nhiên, về hạ lưu, nhiều đoạn bị thu hẹp đột ngột, có nơi chỉ còn 2 - 3m. Như vậy không chỉ độ dốc lớn mà chiều rộng con suối gần hạ nguồn bị thu hẹp.
Bình đồ lưu vực thoát nước tổng thể (địa danh trước sáp nhập). Khoảng màu xanh dương là lưu vực thoát nước suối Linh Tây - từ hướng Bình Dương cũ về hạ lưu mương Linh Đông, bao gồm cả khu vực rộng hàng trăm hécta - Nguồn: Cơ quan chức năng
Khi mưa lớn, nước từ suối Đắc Lộ, các khu vực thượng nguồn và mương dọc đường sắt cùng dồn về suối Linh Tây. Khi gặp các đoạn lòng suối bị thu hẹp, dòng nước thoát chậm, dâng lên.
Khu vực gần nút giao Linh Đông - Lý Tế Xuyên như "lòng chảo" có cao độ thấp hơn Tô Ngọc Vân. Khi nước dâng cao, có lúc nước tràn ngược lên Tô Ngọc Vân rồi dồn xuống khu vực này.
Rác sinh hoạt theo dòng nước cũng có thể mắc tại cống đôi qua đường Tô Ngọc Vân hoặc một số đoạn" thắt cổ chai" làm giảm khả năng thoát nước.
Nước cuồn cuộn tràn từ suối lên đường Lý Tế Xuyên (đoạn gần giao với Linh Đông) ngày 18-9 - Ảnh: CHÂU TUẤN
Gỡ "thắt cổ chai" để chống ngập căn cơ
Theo Sở Xây dựng TP.HCM, trước mắt cần duy trì việc nạo vét, thu gom rác và xử lý vật cản trên suối Linh Tây, các miệng thu nước và cống qua đường Tô Ngọc Vân. Suối Linh Tây đã được nạo vét trong năm 2025, hệ thống cống hiện hữu cũng được kiểm tra, bảo trì và nạo vét định kỳ. Một số hố ga được mở thêm, cải tạo hoặc thay nắp.
Về lâu dài, Sở Xây dựng đề xuất đẩy nhanh dự án xây dựng hệ thống thoát nước suối Linh Tây. Dự án phục vụ lưu vực 193ha và đã được HĐND TP.HCM đưa vào kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030.
Cùng với dự án, UBND phường Hiệp Bình được đề nghị tăng cường kiểm tra, xử lý tình trạng lấn chiếm hành lang bảo vệ kênh, rạch, từng bước tháo dỡ các điểm "thắt cổ chai" để khôi phục mặt thoát nước.
Việc tuyên truyền, xử lý hành vi xả rác cũng cần được duy trì để hạn chế rác, vật cản cản trở dòng chảy. Khi xảy ra ngập sâu, lực lượng chức năng cần tổ chức cảnh báo, phân luồng giao thông tại các vị trí bị ảnh hưởng.
Hiện trạng suối Linh Tây ở trạng thái báo động, không chỉ gây ngập úng đô thị mà có thể ảnh hưởng đến hành lang tuyến đường sắt Bắc - Nam và các trục giao thông khu vực.
Do đó cần sớm cải tạo để không biến thành túi chứa nước, giảm hiệu quả chống ngập và kết nối giao thông của dự án vành đai 2 đang được TP.HCM tập trung làm.
Nhiều vị trí suối Linh Tây bị hẹp, dồn rác, giảm khả năng thoát nước trong khi phải tiếp nhận lưu lượng nước lớn từ thượng nguồn phía Bình Dương cũ - Ảnh: CHÂU TUẤN
Nước ngập lút bánh xe kèm theo sóng nước xô ngã người đi đường Lý Tế Xuyên trong cơn mưa lớn - Ảnh: CHÂU TUẤN
Vị trí dự án xây dựng hệ thống thoát nước suối Linh Tây - Nguồn: Cơ quan chức năng
Quy mô dự án xây dựng hệ thống thoát nước suối Linh Tây - Ảnh: CHÂU TUẤN
Khu vực đường Lý Tế Xuân - Linh Đông khô ráo chụp trưa 23-9, nhưng có thể ngập nhanh ngay khi có mưa (ảnh chụp trước đó vào ngày 18-9) - Ảnh: CHÂU TUẤN
Giảm nước dồn xuống vùng thấp
PGS.TS Nguyễn Phú Quỳnh - Phó viện trưởng Viện Khoa học thủy lợi miền Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) - cho biết khu vực Thủ Đức là một ví dụ về việc nước từ vùng cao (thượng nguồn) dồn xuống vùng thấp khi mưa lớn.
Địa hình nơi đây có cả vùng cao và vùng thấp, như khu vực chợ Thủ Đức và một số điểm lân cận là "lòng chảo". Khi mưa lớn, nước từ vùng cao dồn xuống nhanh, gây áp lực cho khu vực thấp.
"Chống ngập cần làm đồng thời ba việc: làm chậm dòng nước, giữ nước lại và tiêu nước. Vì vậy, không thể chỉ xử lý tại điểm ngập.
Ở vùng cao cần giữ và làm chậm dòng nước trước khi nước chảy xuống thấp, sau đó tiếp tục chứa và tiêu nước. Nước ở trên cao thì phải tiêu cao, thấp thì tiêu thấp. Khu vực trên cao phải giảm dòng chảy trước khi nước xuống thấp", PGS.TS Quỳnh nói.
Mưa lớn là đường Tô Ngọc Vân, chợ Thủ Đức thành sông: Ngóng dự án hơn 5.000 tỉChiều tối 10-9, mưa lớn tiếp tục biến đường Tô Ngọc Vân, khu vực chợ Thủ Đức (TP.HCM) thành sông. Sống chung với cảnh ngập nhiều năm, người dân đang ngóng chờ dự án cải tạo rạch Thủ Đức hơn 5.100 tỉ đồng sớm được triển khai.