Mở cơ hội để người trẻ giải bài toán thực tiễn
Trần Vũ Duy - sinh viên ngành Công nghệ thông tin, Khoa Kỹ thuật và Công nghệ, Trường Đại học Bạc Liêu, là trưởng nhóm thực hiện ý tưởng “Hành trình xanh - Vận chuyển nông sản bằng đường thủy”. Dự án đạt giải nhì Cuộc thi “Sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo” lần thứ IV năm 2026 do Trường Đại học Bạc Liêu tổ chức, đồng thời lọt vào vòng chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp Cà Mau do Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau tổ chức.
Xuất phát từ vùng quê còn nhiều khó khăn, Duy cho rằng hành trang quan trọng nhất của sinh viên khi khởi nghiệp không chỉ là kiến thức chuyên môn, mà còn là ý chí vươn lên và mong muốn tạo ra giá trị thiết thực cho cộng đồng. Tuy nhiên, với sinh viên ở các địa phương, hạn chế về nguồn lực ban đầu, cơ hội tiếp cận thực tế vẫn là những rào cản đáng kể.
Từ quá trình phát triển dự án số hóa vận tải đường thủy "Hành trình xanh", Duy kiến nghị Chính phủ chỉ đạo xây dựng các cổng dữ liệu mở (Open Data) cấp địa phương để các dự án khởi nghiệp của sinh viên được phép kết nối API miễn phí, giúp sản phẩm công nghệ sát với thực tiễn hơn.
Một đề xuất khác là triển khai cơ chế “Chính quyền đặt hàng – Thanh niên giải bài toán”. Theo Duy, thay vì để sinh viên tự mày mò tìm đề tài rồi cất vào ngăn kéo, mỗi tỉnh, thành có thể công bố các bài toán lớn của địa phương (như giảm chi phí logistics nông sản, truy xuất nguồn gốc, thích ứng biến đổi khí hậu) để các nhóm sinh viên đấu thầu ý tưởng và nhận kinh phí chạy thử nghiệm (pilot) ngay tại địa phương.
Đối với những dự án đã qua thẩm định, Duy đề xuất nghiên cứu các khoản tài trợ quy mô nhỏ, khoảng 20-50 triệu đồng, giúp sinh viên trang trải chi phí khảo sát, thuê máy chủ và hoàn thiện sản phẩm mẫu. Theo Duy, đây là nguồn lực quan trọng để những dự án có tiềm năng không phải dừng lại chỉ vì thiếu kinh phí trong giai đoạn đầu.
Từ thực tế triển khai ý tưởng, nam sinh cũng nhìn nhận khoảng cách từ một đồ án trên giảng đường hay một giải thưởng khởi nghiệp sinh viên bước ra thương trường thực tế là một 'thung lũng chết' rất khắc nghiệt, nhất là với những sinh viên con nhà nghèo không có điểm tựa tài chính từ gia đình.
“Khi đưa 'Hành trình xanh' đi khảo sát thực tế, tụi em nhận ra rằng có sản phẩm công nghệ tốt mới chỉ là 30%, 70% còn lại là pháp lý, vốn và khả năng thâm nhập chuỗi cung ứng”, Duy trải lòng.
Vì vậy, Duy mong muốn có cơ chế bảo lãnh tín dụng khởi nghiệp cho phép thẩm định dựa trên tiềm năng dự án và giải thưởng tại các cuộc thi uy tín cấp tỉnh, cấp quốc gia, giúp sinh viên vay vốn ưu đãi lãi suất thấp.
Hình thành mạng lưới đồng hành với thanh niên khởi nghiệp
Từ thực tiễn điều hành doanh nghiệp trong lĩnh vực thủy sản, anh Nguyễn Trường Hải - Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Xuất nhập khẩu Thủy sản Trường Hải cho rằng, thanh niên khởi nghiệp không thiếu ý tưởng và khát vọng. Điều còn thiếu là hệ sinh thái kết nối đủ mạnh để biến ý tưởng thành sản phẩm, biến sản phẩm thành thị trường và biến mô hình khởi nghiệp thành doanh nghiệp phát triển bền vững.
Anh Hải cho rằng, những hạn chế về nguồn vốn, công nghệ, chuyên gia và thị trường tác động rõ hơn đến thanh niên ở nông thôn, vùng ven biển, nơi có thế mạnh về nông nghiệp và thủy sản. Do đó, theo anh, muốn hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp hiệu quả, chúng ta cần chuyển từ cách hỗ trợ đơn lẻ sang xây dựng cơ chế kết nối thực chất, lâu dài và có đầu ra cụ thể.
Trước hết, các tổ chức Đoàn, Hội cần phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước, ngân hàng, quỹ đầu tư và tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp để tổ chức các chương trình kết nối đầu tư định kỳ. Tuy nhiên, hoạt động này không nên chỉ dừng ở việc giới thiệu ý tưởng, mà cần hỗ trợ các nhóm hoàn thiện phương án kinh doanh, xây dựng mô hình tài chính, xác định thị trường mục tiêu và chuẩn bị hồ sơ gọi vốn.
Bên cạnh đó, cần hình thành cơ chế sàng lọc, tư vấn và giới thiệu những dự án có tiềm năng đến đúng nhà đầu tư phù hợp. Đối với các mô hình khởi nghiệp ở nông thôn, nông nghiệp, thủy sản và kinh tế xanh, cần có những chương trình hỗ trợ riêng, bởi đây là lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu, thời gian phát triển thị trường và khả năng kiểm soát rủi ro đặc thù.
“Kết nối đầu tư không chỉ là tìm người bỏ vốn, mà quan trọng hơn là tìm được người đồng hành, cùng chia sẻ kinh nghiệm quản trị, mở rộng thị trường và phát triển doanh nghiệp lâu dài”, anh Hải chia sẻ.
Bên cạnh vốn, việc kết nối startup với doanh nghiệp lớn được đánh giá là giải pháp có tính thực tiễn cao. Doanh nghiệp lớn có lợi thế về thị trường tiêu thụ, hệ thống phân phối, tiêu chuẩn chất lượng, công nghệ và kinh nghiệm quản trị; trong khi startup trẻ có khả năng đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ linh hoạt.
Từ đó, anh Hải đề xuất chương trình “Doanh nghiệp lớn đồng hành cùng startup trẻ”, trong đó các doanh nghiệp tham gia không chỉ với vai trò tài trợ, mà còn trực tiếp đặt hàng, hướng dẫn sản xuất, hỗ trợ tiêu chuẩn hóa sản phẩm, thử nghiệm giải pháp công nghệ và tạo cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng.
Một giải pháp khác là hình thành mạng lưới cố vấn chuyên gia, doanh nhân đồng hành với thanh niên khởi nghiệp. Tùy từng giai đoạn, mỗi dự án tiềm năng có thể được kết nối với một hoặc một nhóm cố vấn phù hợp trong từng giai đoạn, từ hoàn thiện ý tưởng, xây dựng sản phẩm mẫu, kiểm chứng nhu cầu thị trường đến mở rộng quy mô sản xuất và tìm kiếm đối tác.
Thanh niên cần chuyển từ dùng công nghệ sang làm chủ công nghệ
Ở góc độ công tác Đoàn và giảng dạy, Huỳnh Việt Dương - Bí thư Đoàn Trường THCS và THPT Lê Văn Đẩu (xã Vĩnh Lợi) cho rằng, thanh niên Việt Nam có lợi thế về khả năng tiếp cận công nghệ, đặc biệt thông qua điện thoại thông minh và mạng xã hội.
Theo Dương, một bộ phận học sinh vẫn chủ yếu sử dụng công nghệ để giải trí; kỹ năng soạn thảo văn bản, xử lý dữ liệu, bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện tin giả và phòng tránh lừa đảo trực tuyến còn hạn chế. Với AI, không ít học sinh dùng AI để "chép đáp án" chứ chưa biết dùng nó như một trợ lý để tư duy và tự học.
Để cải thiện tình hình, Dương cho rằng cần giúp thanh niên chuyển từ sử dụng sang làm chủ công nghệ và dùng AI có trách nhiệm, các em nên học những kỹ năng số cốt lõi như an toàn thông tin, khai thác dữ liệu và kỹ năng làm việc trực tuyến. Phong trào "Bình dân học vụ số" và tinh thần Nghị quyết số 52-NQ/TW của Bộ Chính trị là định hướng rất phù hợp cho việc này.