Giao nộp tượng thần khỉ nghìn năm, người đàn ông ở Quảng Ngãi được khen thưởng

Một lần ra biển câu cá đã đưa ông Dương Đình Lục, 65 tuổi, trú xã Vạn Tường, đến một phát hiện đặc biệt: pho tượng thần khỉ Hanuman nằm dưới lớp cát. Câu chuyện về hiện vật cổ này khép lại bằng sự ghi nhận của tỉnh Quảng Ngãi, khi ông Lục được tuyên dương vì tự nguyện giao nộp tượng cho Nhà nước. Theo VTC News, lễ trao thưởng diễn ra ngày 28/9 tại trụ sở UBND tỉnh Quảng Ngãi, với sự tham dự của đại diện lãnh đạo tỉnh. Bà Y Ngọc, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Ngãi, thay mặt Chủ tịch UBND tỉnh trao bằng khen cho ông Lục. Cùng với bằng khen, ông nhận hơn 3,5 triệu đồng tiền thưởng từ UBND tỉnh, ghi nhận đóng góp trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Phần thưởng dành cho người phát hiện hiện vật không chỉ đánh dấu sự trân trọng của địa phương, mà còn nhấn mạnh ý nghĩa của việc đưa pho tượng về với cơ quan chuyên môn. Pho tượng xuất hiện dưới cát khi ông Lục đang câu cá ngoài biển, tại vị trí cách bờ khoảng 50m và ở độ sâu khoảng 4m. Hiện vật bằng đá rất nặng, khiến ông không thể tự đưa lên bờ, nên phải huy động người thân cùng thuê xe cẩu để trục vớt. Sau khi đưa tượng về nhà, ông Lục đã giao nộp hiện vật, mở đường cho Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi tổ chức giám định. Kết quả giám định xác định tượng thần khỉ Hanuman được tạc từ đá sa thạch hạt mịn, cao 84cm, ngang 40cm và nặng 150kg. Tượng gồm một bệ đá hình bát giác cao 14cm cùng phần thân cao 70cm, khắc họa nhân vật trong tư thế ngồi. Những con số ấy cho thấy đây là pho tượng có kích thước đáng kể, đồng thời giúp các nhà chuyên môn mô tả rõ hơn đặc điểm của hiện vật. Trên tượng, khối đầu tròn, đôi mắt lồi, sống mũi cao và miệng rộng tạo nên những nét nhận diện nổi bật của hình tượng Hanuman. Hoa văn vòng tròn cùng những tua lục lạc quanh bụng góp phần làm rõ phong cách điêu khắc Champa, bên cạnh ảnh hưởng nghệ thuật Khmer. Theo đánh giá, pho tượng ở Quảng Ngãi có kích thước lớn, còn nguyên vẹn và mang giá trị so sánh quan trọng đối với giới nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu cho rằng hiện vật có thể xuất phát từ phế tích tháp Chánh Lộ, nơi từng khai quật hàng trăm tác phẩm điêu khắc Champa vào năm 1927. Nhận định này đặt pho tượng trong mối liên hệ với một địa điểm khảo cổ đáng chú ý, nhưng nguồn tin không khẳng định chắc chắn xuất xứ của hiện vật. Việc giám định và lưu giữ vì thế có ý nghĩa thiết thực, giúp bảo vệ pho tượng và tạo điều kiện cho nghiên cứu về di sản Champa. Trong Ấn Độ giáo, Hanuman là vị thần khỉ, nhân vật trung tâm của sử thi Ramayana, thường tượng trưng cho sức mạnh, lòng trung thành và trí tuệ. Người Champa thờ phụng hình tượng này rộng rãi, dấu tích thể hiện tại nhiều di tích, đền tháp dọc miền Trung. Những đặc điểm ấy giúp lý giải vì sao pho tượng được quan tâm không chỉ bởi kích thước, mà còn bởi ý nghĩa văn hóa, tín ngưỡng gắn với một giai đoạn lịch sử. Tháng 8/2025, tỉnh Quảng Ngãi xác lập quyền sở hữu toàn dân đối với tượng thần khỉ Hanuman, hiện vật đá điêu khắc có niên đại XI-XII, thuộc văn hóa Champa. Tài sản được ghi nhận là do ông Dương Đình Lục phát hiện và tự nguyện giao nộp, trước khi ông được trao bằng khen vào ngày 28/9. Từ lớp cát dưới biển đến quá trình giám định và xác lập quyền sở hữu, hành trình của pho tượng cho thấy giá trị của việc chung tay gìn giữ di sản.