Chiều 29/9, đại biểu Quốc hội chuyên trách cho ý kiến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10.
Dự thảo đề xuất từng bước mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc với người làm việc qua nền tảng số và người làm việc không có quan hệ lao động. Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ quyết định nhóm tham gia và thời điểm thực hiện theo đề xuất của Chính phủ, căn cứ mức độ ổn định của việc làm, thu nhập và khả năng đóng góp.
Phó đoàn đại biểu Quốc hội TP HCM Trần Thị Diệu Thúy thống nhất với định hướng đưa nhóm lao động này, trong đó có tài xế công nghệ, vào diện tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, bà cho rằng không nên để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng như người tham gia BHXH tự nguyện. Doanh nghiệp nền tảng có khả năng tác động đáng kể đến giá cước, tỷ lệ chiết khấu, phân bổ chuyến, xếp hạng, cơ chế thưởng, phạt và quyền duy trì tài khoản nên cần chia sẻ trách nhiệm bảo đảm an sinh cho người lao động.
Bà Thúy đề xuất nghiên cứu cơ chế đóng góp "ba bên", gồm tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước. Trong đó, Nhà nước hỗ trợ tài xế có thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn đầu chuyển từ BHXH tự nguyện sang bắt buộc. Doanh nghiệp nền tảng có thể khấu trừ phần BHXH thuộc trách nhiệm của tài xế và đóng phần thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp. Chính phủ cũng cần có cơ chế quản lý trường hợp một tài xế hoạt động trên nhiều nền tảng để bảo đảm quyền lợi phù hợp với đặc thù việc làm và rủi ro nghề nghiệp.
Phó đoàn đại biểu Quốc hội TP HCM Trần Thị Diệu Thúy phát biểu tại hội nghị chiều 29/9. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Theo nữ đại biểu, tài xế trực tiếp cung cấp dịch vụ thông qua nền tảng số và chịu sự phân công, điều phối, đánh giá, xếp hạng hoặc kiểm soát bằng thuật toán của doanh nghiệp vận hành nền tảng, nhưng chưa được bảo đảm đầy đủ quyền lợi an sinh tương xứng. Trong khi đó, dự thảo mới quy định nguyên tắc, chưa làm rõ tiêu chí nhận diện người làm việc trên nền tảng số, trách nhiệm của doanh nghiệp cũng như căn cứ và phương thức đóng BHXH.
Bà đề nghị thay tiêu chí "thu nhập ổn định, thường xuyên" bằng các tiêu chí có thể xác định, kiểm chứng như số ngày hoặc số giờ hoạt động trên nền tảng, số chuyến xe hoặc giao dịch hoàn thành, mức độ quản lý, điều phối và kiểm soát của doanh nghiệp.
Dự thảo cũng cần bổ sung khái niệm "người làm việc trên nền tảng số", xác định chủ thể có trách nhiệm đóng BHXH, mối quan hệ với các quy định về quan hệ lao động và xây dựng tiêu chí định lượng về việc làm, thu nhập.
Cần phân biệt người lao động và người cung cấp dịch vụ độc lập
Đại biểu Thạch Phước Bình, Phó đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long, cho rằng khái niệm "lao động trên nền tảng số" có phạm vi rất rộng và mức độ phụ thuộc của mỗi người vào doanh nghiệp nền tảng khác nhau. Do đó, việc xác định diện tham gia BHXH bắt buộc không nên chỉ dựa vào tên hợp đồng hoặc hình thức làm việc. Dự thảo cần phân biệt người thực chất có quan hệ lao động với người cung cấp dịch vụ độc lập, có quyền tự quyết định cách thức và thời gian làm việc.
Ông Bình cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng trong xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu phục vụ đóng BHXH và phối hợp thu, nộp, nhất là khi doanh nghiệp trực tiếp kiểm soát việc phân công, giá dịch vụ hoặc quyền tiếp tục làm việc của người cung cấp dịch vụ. Quy định cũng cần tính đến trường hợp một người cùng lúc làm việc trên nhiều nền tảng, có thu nhập không đều hoặc chỉ làm bán thời gian.
Theo ông, trước khi quy định BHXH bắt buộc, cần đánh giá cụ thể mức đóng, căn cứ đóng, phần trách nhiệm của người lao động và doanh nghiệp nền tảng cũng như các chế độ được hưởng. Nếu người lao động phải tự chịu toàn bộ mức đóng trong khi thu nhập thấp và biến động, chính sách có thể làm giảm khả năng tham gia. Ông đề nghị nghiên cứu cơ chế đóng linh hoạt, hỗ trợ nhóm thu nhập thấp và tránh đóng trùng với những người đã tham gia BHXH bắt buộc theo một quan hệ lao động khác.
Theo quy định hiện hành, người làm việc theo hợp đồng từ đủ một tháng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Người từ đủ 15 tuổi không thuộc diện bắt buộc có thể tham gia BHXH tự nguyện, với mức đóng bằng 22% mức thu nhập làm căn cứ đóng do người tham gia lựa chọn.
Phần lớn tài xế công nghệ hiện ký hợp đồng hợp tác với doanh nghiệp vận hành ứng dụng và được xác định là đối tác, không phải nhân viên. Vì vậy, họ không thuộc diện BHXH bắt buộc theo quan hệ này và phải tự đăng ký, đóng BHXH tự nguyện nếu muốn tham gia.
Theo số liệu được BHXH TP HCM dẫn lại, cả nước có khoảng 600.000 tài xế công nghệ nhưng chỉ khoảng 700 người tham gia BHXH tự nguyện. Phần lớn tài xế vì thế chưa tích lũy thời gian đóng để hưởng lương hưu và các quyền lợi an sinh dài hạn.
Sơn Hà